Μακεδονια – Πυδνα και Χριστιανισμος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΔΕΚΑΤΟ

ΠΥΔΝΑ  ΚΑΙ  ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ 

Ο χριστιανισμός άνθισε στην Πύδνα από πολύ νωρίς. Απ’ τους πρώτους ακόμα αιώνες. Και οι διδασκαλίες του Χριστού ακούστηκαν εδώ τα πρώτα κιόλας χριστιανικά χρόνια. Μάλιστα, ίσως να πρωτοδιδάχτηκαν κι απ’ τον ίδιο τον Απόστολο Παύλο

Απόστολος Παύλος, Μονή Σταυρονικήτα
Απόστολος Παύλος, Μονή Σταυρονικήτα

.

Ο Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.

Είναι πιθανό, τότε να δόθηκε η ευκαιρία και στους Πυδναίους να δουν τον Απόστολο των Εθνών και να ακούσουν απ’ το ίδιο του το στόμα τα λόγια του Ευαγγελίου. Ίσως, όμως και να μην έγινε καθόλου αντιληπτή η διάβασή του Παύλου απ’ την περιοχή. Γιατί ο μέγας Απόστολος, για να αποφύγει την μήνη των Ιουδαίων της Θεσσαλονίκης, οι οποίοι, μη ανεχόμενοι την πραότητα των ομοίων τους της Βέροιας απέναντί του, έσπευσαν οι ίδιοι να τον καταδιώξουν και να τον διώξουν απ’ τη Μακεδονία. Έφυγε κρυφά και γρήγορα απ’ την πόλη της Ημαθίας, όπως τον συμβούλεψαν οι εκεί χριστιανοί, οι οποίοι με σπουδή και πολλές προφυλάξεις τον «εξαπέστειλαν» μακριά απ’ τη Βέροια «επί την θάλασσαν», για να σωθεί.

Τίποτα, όμως, το καθοριστικό δεν βρίσκουμε στις γραφές που να επιβεβαιώνει τη φυγάδευση του Παύλου συγκεκριμένα απ’ τη Μεθώνη. Το ότι οδηγήθηκε προς τις ακτές της Πιερίας κι απ’ αυτές έφυγε για την Αθήνα, θα πρέπει να θεωρείται πλέον σίγουρο, γιατί αυτές είναι οι πλησιέστερες προς τη Βέροια και οι λιγότερο επικίνδυνες. Και δε θα ήταν φυσικά φρόνιμο να φυγαδευτεί ο καταζητούμενος Παύλος προς τις ακτές της Θεσσαλονίκης, γιατί και πιο απομακρυσμένες είναι απ’ τη Βέροια  αλλά και πιο κοντά βρίσκονται στην πόλη, απ’ όπου ο μεγάλος κίνδυνος προερχόταν, τον οποίο και προσπαθούσαν οι «αδελφοί» της Ημαθίας να αποφύγουν. Όμως σε ποιο σημείο των Πιερικών ακτών οδηγήθηκε ο Εθναπόστολος, είναι ανεξακρίβωτο και τίποτε το θετικό και το συγκεκριμένο δεν υπάρχει, που να επιβεβαιώνει την επιλογή της Μεθώνης, εκτός από κάποια παράδοση, της οποίας, όμως, η προέλευση και η αρχή είναι συγκεχυμένες και σχετικά πρόσφατες.

Αν η παράδοση αυτή ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, τότε η επιλογή της Μεθώνης απ’ τους χριστιανούς της Βέροιας έρχεται να ενισχύσει την άποψη πως η Πύδνα την εποχή εκείνη θα ήταν πόλη σχετικά μεγάλη και πολυσύχναστη και το λιμάνι της ζωντανό και πολύκοσμο, ώστε να μην προσφέρεται καθόλου για φυγάδευση ενός τόσο σημαντικού και «επικίνδυνου», κατά τους εθνικούς, προσώπου. Γι’ αυτό και προτιμήθηκαν οι ερημικές μάλλον ακτές της Μεθώνης. Τον ίδιο δρόμο θα ακολούθησαν και οι συνοδοί του Παύλου, Σίλας και Τιμόθεος, οι οποίοι παρέμειναν για λίγο στη Βέροια και θα πέρασαν κι εκείνοι απ’ τη Μεθώνη, όταν, με εντολή του Παύλου, αναχώρησαν για την Αθήνα προς συνάντησή του.

Οσιομάρτυρας Αλέξανδρος
Οσιομάρτυρας Αλέξανδρος

Αλλά και το γεγονός ότι το 303 μ.Χ. εδώ στην Πύδνα και παρουσία του Αυγούστου Μαξιμιανού, συναυτοκράτορα του Διοκλητιανού, θανατώθηκε ο οσιομάρτυρας Αλέξανδρος, επιβεβαιώνει το πρώτο βάπτισμα της περιοχής στο χριστιανισμό. Επίσης, η επίσκεψη και παραμονή του Μαξιμιανού στην Πύδνα υπογραμμίζει την ακμή και τη σπουδαιότητα της πόλης την εποχή εκείνη. Το ότι δε ο μάρτυρας Αλέξανδρος της Πύδνας λατρευόταν τα κατοπινά χρόνια σαν άγιος απ’ τους χριστιανούς σ’ ολόκληρη τη Βαλκανική, έκανε την Πύδνα γνωστή στην περίοδο των πρώτων χριστιανικών αιώνων, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε μεγάλη ακτίνα έξω απ’ αυτή.

Ο Φ. Δημητρακόπουλος στο βιβλίο του: «Ο βίος του Αγίου Αλεξάνδρου Πύδνης ή Θεσσαλονίκης» μας λέγει ότι μέρος των οστών του Αγίου μεταφέρθηκε στη Θεσσαλονίκη και αποτέθηκε στο εκεί σταυρικό μαρτύριο2, ενώ η κάρα του φυλαγόταν για 600 χρόνια στον αυτοκρατορικό ναό του Τρούλου στην Κωνσταντινούπολη, ώσπου το 904 ο Νικηφόρος Φωκάς τη δώρισε στη μονή της Λαύρας του Αγίου Όρους. Στο αυτοκρατορικό δωρητήριο αναφέρεται: « … Ωσαύτως αφιερώ και την κάραν του ενδόξως αθλήσαντος και υπέρ του σωτήρος μου στερρώς μαρτυρήσαντος εν Πύδνη της Θεσσαλίας αγίου Αλεξάνδρου»3.

Η Πύδνα, λοιπόν, από νωρίς είχε εξελιχτεί σε ουσιαστικό χριστιανικό πυρήνα και η έκδοση του διατάγματος των Μεδιολάνων (313), καθώς και η επακολουθήσασα επικράτηση του Μ. Κωνσταντίνου στο ρωμαϊκό θρόνο (323) και η παρουσία του στη Μακεδονία, ενίσχυσαν περισσότερο τη θέση της, ώστε να θεωρείται σα μια απ’ τις πρώτες ελληνικές περιοχές όπου ιδρύθηκε χριστιανική εκκλησία.

Πιστεύεται, πως ο πρώτος χριστιανικός ναός χτίστηκε εδώ προς το τέλος της εποχής του Ιουστινιανού (527-565).

Αυτό διαπίστωσαν οι αρχαιολόγοι απ’ τα ευρήματα των πρόσφατων ανασκαφών στο χώρο της αρχαίας Πύδνας.

anadromh sthn istoria tis makedonias
Αλέκος Αγγελίδης

“Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας” – Τόμος Α’,
εκδόσεις ΜΑΤΙ, 1989, 1992



1 . Πράξεις Αποστόλων Κεφ. ΙΖ 14.

2 . Βρέθηκε στην οδό 3ης Σεπτεμβρίου το 1980-81. «Οι αρχαιλόγοι μιλούν για την Πιερία». Άρθρο Ευτέρπης Μακρή, «Η Βυζαντινή Πύδνα» σελ. 58.

3 . Δημητρακόπουλος: «Ο Βίος του Αγίου Αλεξάνδρου Πύδνης ή Θεσ/νίκης» 1976, σ. 267, κ.ε. Ο Harris I. RL στο βιβλίο του «EGASY OF EGYPT» second edition, Oxford, 1971, σ. 34, γράφει ότι ο Αλέξανδρος μαρτύρησε στη Θεσ/νίκη τον 4ο αιώνα επί Μαξιμιανού HEREKLEUS και γιορτάζεται στις 9 Νοεμβρίου.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Δεν το πιστεύω
    ΓΙΩΡΓΟΣ Κ. ΚΥΡΜΕΛΗΣ Εἶναι φυσικό, σέ τραγικές καί ἐξευτελιστικές γιά την πατρίδα στιγμές πού ἔφεραν στόν τόπο οἱ κακῆ τῆ μοίρα κυβερνῆτες του, νά ψάχνει ἡ μνήμη μας ἀνθρώπους πού ἔδωσαν τή ζωή τους γιά τόν τόπο αὐτό. Πού στέγνωσαν καί ἑκούσια ἀποξήραναν τόν ἐσωτερικό τους κόσμο, τίς ἁπλές καί ἀνθρώπινες χαρές τῆς ἐπίγειας ζωῆς, κι ἀφοσιώθηκαν  κι ἀφιερώθηκαν σέ ἀγῶνες δύσκολους και σκληρούς μόνο καί μόνο νά δοῦν αύτόν τόν πάντα προδομένο τόπο ν΄ἀλλάζει δρόμο καί τρόπο καί βίο. Στή διαιώνια ἱστορία μας ὑπῆρξαν πάντα τέτοιοι ἡγέτες-ἄνθρωποι. Προς τούς ὁποίους προσέτρεχε ὁ λαός σέ στιγμές ἀπελπισίας, τρόμου καί πανικοῦ καί μάλιστα κι ὃταν εἶχαν ἤδη πεθάνει.
  2. Προσωπικότητες της Μακεδονίας
    Μετά αυτή τη σύντομη περιήγηση στο χώρο της Μακεδονίας, περνάμε σε έναν άλλο χώρο, των προσωπικοτήτων της, που προέρχονται από διάφορες πόλεις της και διακρίνονται για τα ποικίλα προσόντα τους. Σε αυτή την αναφορά τηρείται μία χρονολογική πορεία που ξεκινάει τον 5ο αι. με το Στωβαίο Ιωάννη, γραμματικό και συγγραφέα Ανθολογίας της Ελληνικής Γραμματείας. Ακολουθούν δύο άντρες, με το όνομα: Ποσείδιππος, που έζησαν τον 4ο και 3ο αι.
  3. Οι Μακεδόνες - Ε
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Οι διάδοχοι του Μ. Αλεξάνδρου Τον Περδίκκα (τον αρχαιότερο των στρατηγών του Μ. Αλεξάνδρου που εργάστηκε ολόψυχα για την ενότητα του κράτους το οποίο κληροδότησε στους στρατηγούς του και στους συνεργάτες του, ο Αλέξανδρος, με τον θάνατο του) αντικατέστησε ο Αντίπατρος που πέθανε αποσυρόμε­νος στην Μακεδονία. Ετούτος όρισε ως διάδοχό του τον Πολυσπέρχοντα, αντί του γιου του Κασσάνδρου. Ο Κάσσανδρος όμως αποφάσισε να εκτοπίσει τον Πολυσπέρχοντα. Ήρθε λοιπόν κατά της Μακεδονίας, νίκησε τον Πολυσπέρχοντα στην Πύδνα το 316 π. Χ., συνέλαβε μά­λιστα και καταδίκασε σε θάνατο την Ολυμπιάδα και παν­τρεύτηκε την κόρη της Θεσσαλονίκη[1], την αδερφή του Μ. Αλεξάνδρου. Ο έκπτωτος Πολυσπέρχων, κατέφυγε στους Αιτωλούς.
  4. Το Μακεδονικό Ζήτημα
    Από το 1870 παρουσιάζονται σερβικές και βουλγαρικές διεκ­δικήσεις επί της Μακεδονίας. Η δημιουργία του IMRO (Internal Macedonian Revolutionary Organisation) από τον Goce Delkev και άλλους πέντε Βουλγάρους, στοχεύει στην εξουδετέρωση εξωτερικών επιδράσεων και στην διάσωση της Βουλγαρικής εθνικότητας (όπως καταθέτει ο Ivan Hadzhinicolov[2]), με την ίδρυση της «Μακεδονίας για τους Μακεδόνες». Στην πραγματικότητα όμως οι Βούλγαροι απέβλεπαν στην μέλλουσα προσάρτηση της Μακεδονίας[3] στη χώρα τους τη Βουλγαρία, παρόμοια όπως είχε συμβεί και με την Ανατολική Ρωμυλία (σύμφωνα με τις αποφάσεις του συνεδρίου του Βερολίνου, το 1878).
  5. Οι Μακεδόνες - Δ
    Ο Αλέξανδρος[1], διαδέχτηκε τον πατέρα του Φίλιππο στον θρόνο σε ηλικία είκοσι (20) ετών, ανακηρυχθείς βασιλιάς α­πό τους στρατευμένους Μακεδόνας. Ο Διόδωρος[2] καταθέτει ότι ο Αλέξανδρος από τη μεριά του Φιλίππου ήταν απόγονος του Ηρακλή και από τη μεριά της μητέρας του απόγονος των Αιακιδών. Κληρονόμησε λοιπόν –σύμφωνα με την ελληνική παράδοση και πεποίθηση- σπουδαία φυσική δύναμη και ποιότητες ήθους.
  6. Οι Μακεδόνες - Γ
    ©Πιπίνα Δ. Έλλη (Dr Pipina D. Elles) Sydney, Australia Ο Φίλιππος Αγνώστου - Jastrow (2006), Κοινό Κτήμα, https://commons. wikimedia.org/ w/index.php?curid=640435 Σε ετούτη τη δύσκολη περίοδο για τη Μακεδονία, ανεβαίνει στην εξουσία ο γιος του Αμύντα Γ’, ο Φίλιππος, μόλις 23 ετών. Στην αρχή ορίζεται ως επίτροπος του ανήλικου ανιψιού του, γιου του Περδίκκα.  Σύντομα όμως στέφεται Βασιλιάς ο ίδιος. Υπό τη βασιλεία του  η Μακεδονία γνωρίζει, όσο ποτέ άλλοτε, μεγάλη στρατιωτική και πολιτική ακμή. Ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Παμμένης, διδάσκαλος του Φιλίππου στις Θήβες, την περίοδο που νεαρός (στα δεκαπέντε του) ο Φίλιππος είχε κρατηθεί ως όμηρος και μάλιστα για περισσότερο από δύο χρόνια[1], λέει ότι ο μαθητής του αγά­πησε τον πολιτισμό που γνώρισε στη Θήβα και μελέ­τησε τα στρατιωτικά πράγματα των Θηβαίων. Μετά από τον φόνο του Πτολεμαίου, ο Περδίκκας, αδερφός του Πτολεμαίου, διόρισε τον Φίλιππο διοικητή επαρχίας στην Μακεδονία, όπου εκείνος συγκρότησε και οργάνωσε στρατό, σύμφωνα με τις δικές του γνώσεις και αντιλήψεις. Με αυτόν τον στρατό επιβλή­θηκε εν γένει, στους Μακεδόνες.
  7. Οι Μακεδόνες - Β
    Η μάχη της Χαιρώνειας[1] δεν ήταν το τέλος της Ελληνικής Ιστορίας, όπως μερικοί ιστορι­κοί του 19ου αι. υποστήριξαν, αλλά η αρχή ενός και­νούργιου κεφαλαίου στην Ελληνική Ιστορία. Οι Ελληνιστικοί χρόνοι υπήρξαν για την Ελλάδα η χρονική περίοδος κατά την οποία η Ελληνική γλώσσα υπερβαίνει τα τότε Ελληνικά σύνορα και αποβαίνει «παγκόσμια». Ετούτη την περίοδο έχουμε τη δημιουργία σπουδαίων έργων. Από τον όρο της Αγίας Γραφής[2] «Ελληνισταί», ο Joh Gust. Droysen υιοθετεί και χρησιμοποιεί τους όρους «Ελληνιστικοί χρόνοι» και Hellenismus (Ελληνισμός). Άλλοι τοποθετούν την έναρξη των Ελληνιστικών χρόνων στα μέσα του 4ου αι.[3] Ετούτη η εκδοχή ενισχύεται από τον τάφο του «Petosiris» στην Ερ­μούπολη της Αιγύπτου[4], από τον πάπυρο των «Περσών» του Τιμόθεου στο Abousir-el-Meleq[5] και από το Μαυσω­λείο του Δυνάστη της Καρίας, Μαύσωλο[6].
  8. Οι Μακεδόνες - Α
    Οι Αρχαίοι Μακεδόνες, ανήκουν στα Ελληνικά φύ­λα τα οποία με την κάθοδο των Δωριέων[4], στο τέλος της 2ης π. Χ. χιλιετηρίδας, εγκαταστάθηκαν στο ΒΑ τμήμα της Ελληνικής Χερσονήσου. Οι Μακεδόνες δεν προχώρησαν προς νότο, όπως έκαναν τα υπόλοιπα Ελληνικά φύλα, αλλά παρέμειναν στο τμήμα αυτό της Ελληνικής γης η οποία απέβη η πατρίδα τους και ονομάστηκε από αυ­τούς "Μακεδονία"
  9. Μακεδονία σημαίνει...
    Ο Stephen G. Miller, Επίτιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Berkley, Καλιφόρνια, ΗΠΑ, εξηγεί σε επιστολή του ότι γιατί τα Σκόπια σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ονομάζονται Μακεδονία. Συγκεκριμένα, γράφει ο διάσημος Αμερικανός Καθηγητής προς τον Εκδότη του Archaeology...
  10. Μακεδονικος Αγωνας 1904 -1908
    Διάλεξη στη Μελβούρνη, Αυστραλία, στις 03 Νοεμβρίου 2013. Η διάλεξη διοργανώθηκε από την Ένωση Θεσσαλονικέων "Ο Λευκός Πύργος", την Κοινότητα Ώκλη και Περιχώρων το Ημερήσιο Ελληνικό Κολλέγιο Oakleigh Grammar και την Ελληνική Σχολή Ζήνων Μελβούρνης στο πλαίσιο 29ων γενεθλίων της αδελφοποίησης μεταξύ των πόλεων Θεσσαλονίκης και Μελβούρνης.
  11. Κρουσοβο - Γευγελη
    Θεωρείται ότι το όνομά της έχει κοινή ρίζα με τα «Κρούσια» και προέρχεται από το μακεδονικό όνομα «Κρούσσος». Η ελληνική κοινότητα του Κρουσόβου, βλαχόφωνη στην πλειονότητά της, ήταν μια από τις ανθούσες του βορειομακεδονικού χώρου. Πληθυσμιακά γνωρίζουμε ότι το 1856 το Κρούσοβο είχε 18.000 κατοίκους, κυρίως βλαχόφωνους Έλληνες και λίγους Αλβανούς και Βούλγαρους.
  12. Οχριδα
    Ιδρύθηκε την εποχή του Χαλκού από τον Κάδμο με το όνομα Λυχνίδα ή Λυχνιδός. Πρόκειται για μια από τις αρχαιότερες ελληνικές πόλεις και αποτέλεσε, κατά τους ιστορικούς τηΒόρειο Ακρόπολη του Ελληνισμού. Η σύγχρονη πόλη της Αχρίδας βρίσκεται πάνω στα ερείπια της αρχαίας ελληνικής πόλης Λυχνιδού, που η ίδρυσή της τοποθετείται τον 6ο αιώνα π.χ. Στα βυζαντινά χρόνια τη συνατάμε ως Ιουστινιανή.
  13. Στρώμνιτσα
    Η αρχαιολογική έρευνα στην περιοχή έχει αποκαλύψει πλήθος αρχαίων ελληνικών αγαλμάτων, αγγείων, νομισμάτων, ελληνικών (και λίγων ρωμαϊκών) επιγραφών. Εδώ στην αρχαιότητα υπήρχε η ελληνική πόλη Αστραίον. Στη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο θα συναντήσουμε την πόλη ως Τιβεριούπολη. Στην πόλη αυτή μαρτύρησαν το 362, επί Ιουλιανού, οι «δεκαπέντε μάρτυρες».
  14. Οι Ελληνες στη FYROM
    Η ένταση μεταξύ των δύο χωρών και το ανεπίλυτο πρόβλημα με την οριστική ονομασία της νέας αυτής χώρας, δημιούργησαν εντάσεις και αύξησαν τις προκαταλήψεις και στις δύο πλευρές των συνόρων. Η υποχώρηση του σλαβομακεδονικού εθνικισμού, που εκτιμώ ότι είναι η κύρια πηγή έντασης, και ο έντιμος συμβιβασμός ανάμεσα στις δύο χώρες...
  15. Οι Αλυκες του Κιτρους
    Στην παραλία του Κίτρους και στην αρχαία θέση Αθεράδα, όπου και το ακροτήριο Αθερίς, εκεί που πιστεύονταν και πιστεύεται ότι υπήρχε το αρχαίο λιμάνι της Πύδνας, υπάρχουν σήμερα εγκαταστάσεις παραγωγής άλατος. Οι Αλυκές.
  16. Το Κονακι του Κιτρους
    Την τελευταία περίπου εκατονταετία της τουρκοκρατίας, το Κίτρος ήταν τσιφλίκι της οικογένειας Μπίτζιου και μεταβιβάζονταν κανονικά απ’ τον πατέρα στο γιο. Σπουδαιότερος και πιο γνωστός απ’ αυτούς ήταν ο Νικόλαος Μπίτζιος ή Νικολάκης, όπως τον έλεγαν, που έζησε στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα.
  17. Η ιστορια του Ρουπελ
    Η Ιστορία ενός λαού δεν είναι μόνον οι λαμπρές του νίκες και τα φανταχτερά κι ένδοξα κατορθώματά του, αλλά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της και τα σφάλματα και οι αποτυχίες του, γι’ αυτό και είναι επιβεβλημένο, τα μελανά αυτά σημεία της ζωής του, όσο σκοτεινά κι αν είναι, να γίνονται γνωστά και να κοινολογούνται ανεπηρέαστα, σαν καθαρώς ιστορικά γεγονότα και να ερευνούνται με το ίδιο ενδιαφέρον, όσο κι εκείνα που τον προβάλλουν σα λαό και λαμπρύνουν το παρελθόν του.
  18. Μακεδονια - Πυδνα και Χριστιανισμος
    Ο Απόστολος Παύλος, στη διάρκεια της δεύτερης περιοδείας του (52 ή 53 μ.Χ.), προερχόμενος απ’ τη Βέροια και πηγαίνοντας για τη Νότια Ελλάδα, πέρασε, σύμφωνα με την παράδοση, απ’ τη διπλανή Μεθώνη, όπου και επιβιβάστηκε σε πλοίο για την Αθήνα. Από κει «εξαπέστειλαν (αυτόν) οι αδελφοί, πορεύεσθαι ως επί την θάλασσαν»1.
  19. Μακεδονια - Αρχαιο Κιτρος
    Με την κατάκτηση της Μακεδονίας απ’ τον Αιμίλιο Παύλο και τα μέτρα που πήρε το Συνέδριο της Αμφίπολης κι ύστερα απ’ την κατάπνιξη των επαναστάσεων, που επακολούθησαν με τον Ανδρίσκο και τον Αλέξανδρο, η Πύδνα, σαν που υπέστη και τις μεγαλύτερες καταστροφές απ’ τους πολέμους και που αντιμετώπισε πρώτη το οξύ μένος των Ρωμαίων, πέφτει σε οικονομική και κοινωνική στασιμότητα και παρακμή.
  20. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,
  21. Μακεδονια - Αιμιλιος Παυλος και ο θριαμβος
    Ο Αιμίλιος Παύλος γεννήθηκε το 230 ή 229 π. Χ.. Προερχόταν από αριστοκρατική οικογένεια του οίκου των Αιμιλίων. Λέγεται πως ήταν ελληνικής καταγωγής και πως ο πρόγονός του Μάμερκος ήταν γιος του σοφού Πυθαγόρα και ονομάστηκε Αιμίλιος «δια την αιμυλία λόγου και χάριν». Ο Παύλος είχε τύχει καλής μόρφωσης, σύμφωνα με τη ρωμαϊκή και την ελληνική παιδεία κι αγαπούσε τον ελληνικό πολιτισμό. Από μικρός είχε εκπαιδευτεί και στα όπλα κι είχε διακριθεί και στον τομέα αυτό.
  22. Μακεδονια - Πριν τη μαχη της Πυδνας
    Αφού είδαμε περιληπτικά και με μεγάλη συντομία πώς πάτησαν πόδι οι Ρωμαίοι στην Ελλάδα και πώς κατάφεραν να ενισχύσουν και να ισχυροποιήσουν τις θέσεις τους στο έδαφός της, ας δούμε πώς εξελίχτηκαν τα πράγματα στη Μακεδονία, ύστερα απ’ το θάνατο του Φιλίππου του Ε’ και την άνοδο του Περσέα στο θρόνο.
  23. Μακεδονια - Η Πυδνα 500 - 323 π.Χ.
    Απ’ την ενδοχώρα των Βαλκανίων, την Ιλλυρία και τη Μακεδονία, κατέβηκαν κατά καιρούς οι διάφορες ελληνικές φυλές (Ίωνες, Δωριείς, Πελασγοί κ.λ.π.), οι οποίοι και κατοίκησαν τη Μακεδονία και τη Νότια Ελλάδα. Κι απ’ τις πόλεις πάλι της νότιας Ελλάδας ξεκίνησαν αργότερα κύματα Ελλήνων αποίκων, για να κατοικήσουν τα παράλια του Αιγαίου, της Μεσογείου, του Πόντου κ.λ.π.. Κι άλλοτε μεν έδιωχναν παλιούς κατοίκους ή αφομοίωναν υπάρχοντες βαρβαρικούς οικισμούς, άλλοτε δε ίδρυαν κανούριες πόλεις και δημιουργούσαν νέα κέντρα ζωτικά και αξιόλογα, τα οποία επέζησαν χιλιάδες χρόνια κι έγραψαν μακραίωνη κι ενδιαφέρουσα ιστορία, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην ιστορική γενικά εξέλιξη των περιοχών που δέσποζαν.
  24. Μακεδονια - Ο Πρωτος Οικισμος
    Η Πύδνα πιστεύεται πως χτίστηκε κατά τον 8ο ή 7ο π.Χ. αιώνα απ’ τους Ερετριείς της Εύβοιας, όπως και η παρακείμενη Μεθώνη[1]. Υπάρχει πιθανότητα στη θέση της Πύδνας να βρήκαν τότε οι Ερετριείς κάποιον άλλο οικισμό, με το ίδιο ή άλλο όνομα, γύρω απ’ τον οποίο να έχτισαν την καινούρια πόλη τους. Την πιθανότητα αυτή ενισχύουν οι πρόσφατες διαπιστώσεις των αρχαιολόγων, που μελέτησαν το μικρό τύμβο, τον οποίο και εντόπισαν το 1981 στην περιοχή του Παλιόκιτρους. Η κατασκευή του τύμβου αυτού ανάγεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και στις αρχές της εποχής του σιδήρου.
  25. Το λιμάνι της Πύδνας
    Η Πύδνα είχε αποκτήσει κατά καιρούς ξεχωριστή δύναμη και ιδιαίτερα την εποχή του Φιλίππου του Β’ είχε τονιστεί πολλές φορές απ’ το Δημοσθένη, το μεγάλο ρήτορα των αιώνων, η ζωτικότητά της και η μεγάλη σημασία της, σ’ ότι αφορούσε την ισορροπία των δυνάμεων στον τότε Ελλαδικό και στο Μεσογειακό γενικότερα χώρο. Κι όλη αυτή η διάκριση και η σπουδαιότητα της Πύδνας οφείλονταν στον πλούτο της, στη γεωγραφική της θέση και περισσότερο στο ζωτικής σημασίας λιμάνι της.
  26. Μακεδονία - Μετά τη Μάχη της Πύδνας
    Αμέσως μετά την εκπόρθηση της Πύδνας, ο Αιμίλιος Παύλος έστειλε πρέσβεις του στη Ρώμη, για να αναγγείλουν την περήφανη νίκη του στη Σύγκλητο. Η αντιπροσωπεία αυτή αποτελούνταν από τρεις αξιωματικούς του με επικεφαλής το Μέτελλο. Λίγες μέρες πριν απ’ την τελική νίκη του Αιμιλίου, κυκλοφόρησε φήμη στον ιππόδρομο της Ρώμης, ότι οι Ρωμαίοι νίκησαν τον Περσέα στη Μακεδονία. Το πράγμα, όμως, πέρασε σαν ένας φευγαλέος ψίθυρος και ξεχάστηκε, γιατί δεν υπήρχε συγκεκριμένη πληροφορία. Παρ’ όλα αυτά, ο λαός έτρεξε στους ναούς και πρόσφερε θυσίες και θυμιάματα στους βωμούς, παρακαλώντας τους θεούς να βγάλουν αληθινές αυτές τις φήμες.
  27. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος β'
    Κι εδώ, ο ρόλος των σλαβόφωνων Ελλήνων, που γεννήθηκαν στην Ελλάδα και ήρθαν στην Αυστραλία με ελληνικά διαβατήρια κι αρνούνται τώρα την πατρίδα τους, έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Όλα αυτά είναι εκείνα που, προβαλλόμενα κατάλληλα, συγκινούν ως ένα βαθμό τη διεθνή κοινή γνώμη, η οποία και θα πρέπει να μας ενδιαφέρει περισσότερο. Το όνομα δε Μακεδονία, Μακεδόνες κλπ., φέρνει ακόμα στη μνήμη του πολύ κόσμου του εξωτερικού, που δεν γνωρίζει ιστορικές λεπτομέρειες και αρχαιολογικές, εθνολογικές και γλωσσολογικές ιδιαιτερότητες
  28. Μακεδονικό Πρόβλημα - μέρος α'
    Το Μακεδονικό ζήτημα, όπως είναι γνωστό στις μέρες μας, είναι ένα παρακλάδι ή παράγωγο, κατάλοιπο του μεγάλου Ανατολικού Ζητήματος, του οποίου η αρχή ή καλύτερα η διπλωματική του διατύπωση πάει 140 χρόνια πίσω. Οι τότε Μεγάλες Δυνάμεις, Αγγλία, Ρωσία και Αυστρία εποφθαλμιούν τα εδάφη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, η οποία αρχίζει να καταρρέει και κάθε μια απ’ αυτές ετοιμάζεται και προσπαθεί, με την πτώση του σουλτάνου, να ιδιοποιηθεί, όχι μόνο το πιο μεγάλο αλλά και το πιο ζωτικό τμήμα της καταρρέουσας αυτοκρατορίας.
  29. Η Μαχη της Πυδνας
    Η μάχη της Πύδνας είναι ένα σημαντικότατο ιστορικό γεγονός, γιατί η έκβασή της σημάδεψε βαθιά την πορεία της ανθρωπότητας. Επέδρασε ουσιαστικά στην εξέλιξη του κατοπινού κόσμου κι επηρέασε ανεπανόρθωτα τα βήματα και το μέλλον της φυλής μας. Εδώ, στα χώματα τα δικά μας, στις ρεματιές και στους λόφους της Πιερίας, που ανεβοκατεβαίνουμε κάθε μέρα εμείς αδιάφοροι και από άγνοια, πριν από 2152 χρόνια συγκρούστηκαν δυο κόσμοι...

Μακεδονια – Επανασταση στην Πυδνα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ

ΤΟ 148 π.Χ.

Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία, για να δουν από κοντά την κατάσταση, γιατί οι Μακεδόνες, μη όντες συνηθισμένοι στη δημοκρατική μεταχείριση, είχαν διαιρεθεί σε φατρίες και είχαν εμπλακεί σε έριδες. «Αήθεις όντας δημοκρατικής και συνεδριακής πολιτείας στασιάζειν προς αυτούς», λέγει ο Πολύβιος1.

Οι απεσταλμένοι δεν βρήκαν τα πράγματα και πολύ άσχημα για πληθυσμούς συνηθισμένους σε αυταρχικά πολιτεύματα. Μια διαμάχη μερίδων που είχε προκύψει νωρίτερα, επενέβη ο γιος του Αιμιλίου Παύλου και την ταχτοποίησε. Ικανοποιημένοι απ’ την πορεία της διακυβέρνησης της χώρας έμειναν και οι αντιπρόσωποι που στάλθηκαν απ’ τη Σύγκλητο κατά καιρούς αργότερα. Γι’ αυτό και το 158 οι Ρωμαίοι αποφάσισαν το άνοιγμα και την επαναλειτουργία των βασιλικών ορυχείων χρυσού και αργύρου, που είχαν κλείσει δέκα χρόνια πριν. Επίσης, έδωσαν το δικαίωμα στις τέσσερες Δημοκρατίες να κόβουν δικά τους νομίσματα. Η κοπή νομισμάτων επιτράπηκε πρώτα μάλλον στην Αμφίπολη, όπου βρίσκονταν και τα ορυχεία του χρυσού και μετά στις άλλες πόλεις2. Η εκμετάλλευση, όμως, των ορυχείων ανατέθηκε, κατά τον καθηγητή των λατινικών σπουδών του Brynman College, F. Tenney, σε ρωμαίους επιχειρηματίες, ενώ των δασών και του άλατος σε μακεδόνες3. Η Πύδνα είχε αρκετά δάση, τα οποία ήταν περιουσία των βασιλέων. Η δε εκμετάλλευσή τους βασιλικό προνόμιο.

Έτσι, με την κατάργηση των μονοπωλίων της ξυλείας και του άλατος και την επαναλειτουργία των ορυχείων, ξανάρχισε και πάλι η κίνηση του εμπορίου. Το λιμάνι της Πύδνας άρχισε και πάλι να αναζωογονείται και να εντείνει τις δραστηριότητές του4.

Λίγα χρόνια αργότερα, ένας άσημος την προέλευση Μακεδόνας, καταγόμενος απ’ τους Μυσούς (κατά τον Thirlwall απ’ το Ανδραμύδιο5) και ονομαζόμενος Ανδρίσκος, συντάραξε την κάποια ηρεμία των μακεδονικών πολιτειών, φέρνοντας μεγάλους πονοκεφάνους στους ρωμαίους κατακτητές και δυστυχώς και νέες συμφορές στους συμπολίτες του. Ο Ανδρίσκος, με την εκπόρθηση της Πύδνας το 168 και την κατάληψη της Μακεδονίας απ’ τους Ρωμαίους, έφυγε στη Συρία και παρ’ ότι προερχόταν από άγνωστη και ταπεινή οικογένεια, διακήρυξε εκεί ότι είναι γιος του Περσέα. Ο βασιλιάς της Συρίας Δημήτριος, για να αποφύγει τυχόν δυσαρέσκειες με τους Ρωμαίους, τον συνέλαβε και τον έστειλε στη Ρώμη6. Η Σύγκλητος, όμως, λόγω της ασημότητάς του, δεν έδωσε σημασία στην περίπτωσή του και τον άφησε ελεύθερο. Άλλοι ιστορικοί λένε ότι δραπέτευσε απ’ τη Ρώμη και μαζί με μια ομάδα επαναστατών εμφανίστηκε στη Μακεδονία. Εκεί, διακήρυξε και πάλι ότι είναι γιος του Περσέα, με τον οποία μάλιστα έμοιαζε αρκετά στην όψη. Αφού δε συγκέντρωσε και αρκετούς άλλους ομοφρονούντες Μακεδόνες, επαναστάτησε κατά των Ρωμαίων. Στην απόπειρά του αυτή, τον βοήθησε πάρα πολύ και το γεγονός ότι τον αναγνώρισε σαν ανεψιό της η αδελφή του Περσέα, η οποία ζούσε στη Θράκη. Έτσι, οι Θράκες τον εφοδίασαν με στρατό, χρήματα και άλλα απαραίτητα και τον ενίσχυσαν σημαντικά στην απόπειρά του7. Μαζί του πήγαν τα λαϊκά στρώματα και οι φτωχότερες γενικά τάξεις, ενώ οι ευγενείς και οι πλούσιοι Μακεδόνες τάχθηκαν με το μέρος των Ρωμαίων8.

Ισχυρός τώρα ο Ανδρίσκος, κατέλαβε μερικές πόλεις ανατολικά του Στρυμόνα και εδραιώθηκε σ’ αυτές. Γρήγορα πέρασε τον ποταμό κι έφτασε στην Πύδνα. Περνώντας δε τα Τέμπη, προχώρησε μέσα στη Θεσσαλία.

Η Σύγκλητος ανησύχησε με τις προόδους του αυτές κι έστειλε στην αρχή το Νασικά, τον εκπορθητή των στενών της Πέτρας το 168, για να τακτοποιήσει τα πράγματα. «Ειρηνικώς πως τα εκεί διοικήσοντα», όπως λέγει ο Ζωναράς.

Ο Νασικάς, όμως, βρήκε την κατάσταση σοβαρή και συγκέντρωσε δυνάμεις απ’ την Αχαΐα, με τις οποίες προχώρησε στη Θεσσαλία και ανάγκασε τον Ανδρίσκο να περάσει στη Μακεδονία, ώσπου έφτασε ρωμαϊκός στρατός με τον πραίτορα Γιουβέντιο Δάλμα9.

Οι δυο στρατοί συγκρούστηκαν το 149 κοντά στην Πύδνα, όπου νικήθηκε το ρωμαϊκό ιππικό, ο Γιουβέντιος σκοτώθηκε κι ο Ανδρίσκος κυρίεψε την πόλη κι εγκατέστεισε σ’ αυτή το στρατόπεδό του.

Με τη νίκη του στην Πύδνα επεξέτεινε και ισχυροποίησε την κυριαρχία του στη Μακεδονία, ανακήρυξε τον εαυτό του βασιλιά στην Πέλλα και πήρε το όνομα Φίλιππος Στ’. Ξαναπέρασε δε στη Θεσσαλία.

Οι μέρες, όμως, της βασιλείας του Ανδρίσκου ήταν μετρημένες. Δεν βασίλεψε ούτε ένα χρόνο. Το 148 ήρθε εναντίον του με δυο λεγεώνες στρατού ο τότε πραίτορας της Μακεδονίας Μέτελλος.

Ο Μέτελλος ήταν αξιωματικός του στρατού του Αιμιλίου Παύλου και είχε πάρει μέρος στη μάχη της Πύδνας. Αμέσως μετά τη μάχη, στάλθηκε μαζί με δυο άλλους αγγελιοφόρους στη Ρώμη, για να ανακοινώσει στη Σύγκλητο τη μεγάλη νίκη των Ρωμαίων κατά του Περσέα. Ήταν γιος του Μέτελλου (Μέτελλος κι εκείνος), που είχε σταλεί απ’ τη Σύγκλητο το 185 πρεσβευτής στο Φίλιππο της Μακεδονίας για το διακανονισμό των διαφορών που είχαν προκύψει τότε ανάμεσα στις δυο χώρες, μεταφέροντας ταυτόχρονα την αξίωση της Ρώμης για την απόλυτη εφαρμογή των συνθηκών του 197 απ’ τους Μακεδόνες10. Επίσης, πέρασε τότε κι απ’ την Ελλάδα και μεταξύ των άλλων ανακαίνισε το θέμα της μεταχείρισης της Σπάρτης απ’ την Αχαϊκή Συμπολιτεία.

Σε βοήθεια του Μέτελλου κατά του Ανδρίσκου κατέφτασε με το στόλο του και ο Άτταλος, ο τότε βασιλιάς της πάντοτε φιλικής με τους Ρωμαίους Περγάμου. Ο Ανδρίσκος, φοβούμενος για την ασφάλεια των ακτών της Πιερίας, ξαναγύρισε στη Μακεδονία και, σε νέα σύγκρουση με τους Ρωμαίους κοντά στην Πύδνα, νίκησε και πάλι το ρωμαϊκό ιππικό. Παίρνοντας, όμως, θάρρος παραπάνω απ’ ό,τι έπρεπε απ’ τη νέα του αυτή επιτυχία διαίρεσε τις δυνάμεις του σε δυο τμήματα κι έστειλε το ένα στη Θεσσαλία. Έτσι, σε δεύτερη επίθεση του Μέτελλου, ο στρατός του, διαιρεμένος καθώς ήταν, νικήθηκε και διαλύθηκε. Αυτός έφυγε στη Θράκη και κατέφυγε σε κάποιον Βύζη. Ο Βύζης τον παρέδωσε με πρώτη ευκαιρία στο Μέτελλο11. Ο πραίτορας τον έστειλε σιδηροδέσμιο στη Ρώμη κι εκεί στόλισε το θρίαμβό του, που έκανε το 148 για την πάταξη της επανάστασης στην Πύδνα12.

Η Πύδνα τούτη τη φορά γνώρισε και δεύτερη καταστροφή, χειρότερη απ’ την πρώτη (του 168). Οι αρπαγές, οι λεηλασίες και οι εξανδραποδισμοί αναβίωσαν φοβερότεροι και η πόλη ρημάχτηκε κυριολεκτικά. Ό,τι είχε αφήσει όρθιο και απείραχτο ο Αιμίλιος το κατάστραψε ή το άρπαξε ο Μέτελλος.

Ανάμεσα στα άλλα λάφυρα που στόλισαν το θρίαμβο του Μέτελλου στη Ρώμη ήταν και οι 25 ανδριάντες των εταίρων του Μ. Αλεξάνδρου, που είχαν πέσει στη μάχη του Γρανικού και τους οποίους είχε σεβαστεί και δεν είχε αρπάξει ο Αιμίλιος Παύλος απ’ την Πύδνα. Τα θαυμάσια αυτά καλλιτεχνήματα είχαν στηθεί κατά διαταγή του Μ. Αλεξάνδρου στο Δίο κι είχαν μεταφερθεί απ’ τον Περσέα για ασφάλεια στην Πύδνα, λίγο πριν απ’ την επίθεση και προσωρινή κατάληψη της ιερής πόλης απ’ το Μάρκιο Φίλιππο το 169. Όλα ήταν έργα του καλλιτέχνη Λύσιππου.

Ο Λύσιππος ήταν ονομαστός σα γλύπτης όσο και ο Απελλής σα ζωγράφος. Ο Μ. Αλέξανδρος δεν δεχόταν από κανέναν άλλο να τον ζωγραφίσει, παρά μόνο απ’ τον Απελλή και δεν επέτρεπε σε κανέναν άλλο να φτιάξει τον ανδριάντα του παρά μόνο στο Λύσιππο.

Ρωμαϊκό αντίγραφο του "Ο Έρως τεντώνει το Τόξο" από τα Μουσεία Καπιτωλίου (φωτο Βικιπαιδεία)
Ρωμαϊκό αντίγραφο του “Ο Έρως τεντώνει το Τόξο” (Λυσίππου) από τα Μουσεία Καπιτωλίου (φωτο Βικιπαιδεία)

Ο Προπέρτιος λέγει ότι «τα αγάλματα του Λυσίππου φαίνονται σαν να έχουν την πνοή της ζωής»  και ο λόγιος Νικηφόρος Κούμος γράφει για το Λύσιππο και τον Απελλή ότι «κάμνουν και ζωγραφίζουν ζώσας εικόνας και πνοής μόνης και κινήσεις απολυπομένης»13.

Εδώ αξίζει να σημειωθεί, πως τα έργα του Λύσιππου έφταναν τα 1500. Λένε πως για κάθε του έργο ο μεγάλος καλλιτέχνης κατασκεύαζε απ’ το τίμημα που έπαιρνε κι ένα χρυσό κυβίσκο, τον οποίο και φύλαγε σα στατιστικό στοιχείο και σαν ενθύμιο των καλλιτεχνημάτων του. Όταν πέθανε, βρέθηκαν 1500 τέτοιοι χρυσοί κυβίσκοι. Τα έργα του ήταν σχεδόν όλα (αν όχι όλα) χάλκινα14.

Με την κατάπνιξη της επανάστασης του Ανδρίσκου, οι Μακεδόνες έχασαν κάθε ευκαιρία και υποδουλώθηκαν τελείως στους Ρωμαίους. Η Μακεδονία έγινε ρωμαϊκή επαρχία και ρωμαίος διοικητής εγκαταστάθηκε μόνιμα σ’ αυτή. Αυτός είχε υπό την εξουσία του και την Ιλλυρία με την Ήπειρο κι αυτός ανέλαβε την ευθύνη της προστασίας των μακεδονικών συνόρων. Για το σκοπό αυτό, ένας απ’ τους πρώτους πραίτορες άρχισε την κατασκευή της πλακόστρωτης στρατιωτικής οδού, που συνέδεε όλες τις ρωμαϊκές επαρχίες απ’ την Αδριατική ως το Αιγαίο. Την Εγνατία οδό15.

Ο Μέτελλος, για τη νίκη του αυτή στην Πύδνα, έγινε γνωστός σαν «Μέτελλος ο Μακεδονικός», ενώ ο Ανδρίσκος, επειδή προσεταιρίστηκε το όνομα Φίλιππος, ονομάστηκε «Ψευδοφίλιππος».

Με τη μετατροπή της ως τώρα αυτοκυβερνώμενης Μακεδονίας σε ρωμαϊκή επαρχία, δεν έπαψαν να ισχύουν πολλοί νόμοι και κανονισμοί από κείνους που είχε θεσπίσει ο Αιμίλιος Παύλος. Παρά την εγκατάσταση, όμως, ρωμαίου πράτορα στη Μακεδονία, η φορολογία δεν αυξήθηκε αλλά παρέμεινε στα αρχικά της επίπεδα. Εκατό τάλαντα το χρόνο. Σε κείνα που είχε ορίσει ο νικητής στρατηγός και η Σύγκλητος το 168. Τώρα μάλιστα που καταργήθηκαν τα διαχωριστικά σύνορα των τεσσάρων επαρχιών, έπαυσαν να ισχύουν και οι απαγορεύσεις των γάμων και των εμπορικών μεταξύ των επαρχιών συναλλαγών, που είχαν επιβληθεί σ’ αυτές το 168 και ίσχυαν ως τώρα16. Έτσι, ξανάρχισε η επικοινωνία μεταξύ των τεσσάρων διαμερισμάτων.

Ύστερα απ’ την καθολική υποταγή της Μακεδονίας στους Ρωμαίους και την κατάλυση κάθε ελευθερίας σ’ αυτή, εγκαταστάθηκαν ισχυρές ρωμαϊκές φρουρές στις πόλεις και σ’ άλλες περιοχές της χώρας, καθώς και στην Πύδνα. Μάλλον την εποχή αυτή θα πρέπει να επιβλήθηκε απ’ την κατοχική φρουρά των Ρωμαίων και η μετονομασία της Πύδνας σε Κίτρος και να καταβλήθηκε έκτοτε κάθε προσπάθεια απ’ τους κατακτητές, ώστε να παραμεριστεί για πάντα το αρχαίο και ένδοξο όνομα της πόλης17.

Μετά την κατάπνιξη της επανάστασης στην Πύδνα και μόλις τα πράγματα είχαν κάπως ηρεμήσει στη Μακεδονία, μεγάλη εξέγερση έγινε κατά των Ρωμαίων στη Νότια Ελλάδα.

Οι Έλληνες, με αρχηγό τους το στρατηγό της Αχαϊκής Συμπολιτείας Διαίο, επαναστάτησαν αλλά νικήθηκαν απ’ τον ύπατο Λεύκιο Μόμμιο κοντά στον Ισθμό της Κορίνθου το 146. Ο Διαίος αυτοκτόνησε και η Κόρινθος καταστράφηκε απ’ τα θεμέλια. Η Ελλάδα υποδουλώθηκε στους Ρωμαίους και οι πόλεις της λεηλατήθηκαν. Η άλλοτε ένδοξη χώρα έγινε ρωμαϊκή επαρχία με το όνομα Αχαΐα και έμεινε κατεχόμενη απ’ τους Ρωμαίους για 540 χρόνια. Ως το 395 μ. Χ., οπότε και χωρίστηκε το ρωμαϊκό κράτος σε Ανατολικό και Δυτικό. Φαίνεται, πως παρά τις τόσες επιτυχίες των Ρωμαίων και τις τόσες τους αυστηρότητες, η κατάσταση στη Μακεδονία έδινε ακόμα κάποιες ελπίδες αποτίναξης του ζυγού. Γι’ αυτό και το 142 νέα επανάσταση ξέσπασε στην άλλοτε χώρα του Περσέα. ΄Ενας καινούργιος επαναστάσης παρουσιάστηκε με το όνομα Αλέξανδρος, που κι αυτός διακήρυττε ότι ήταν γιος του Περσέα, όπως και ο Ανδρίσκος. Ξεσήκωσε τους Μακεδόνες και συγκέντρωσε 16 χιλιάδες στρατιώτες, τους οποίους κίνησε εναντίον των Ρωμαίων. Κι αυτή, όμως, η επανάσταση απέτυχε, όπως και η προηγούμενη. Και ο μεν Αλέξανδρος έφυγε στην Ιλλυρία, η δε Μακεδονία δοκίμασε νέα δεινά απ’ τους Ρωμαίους18.

Ο επαναστάτης Αλέξανδρος δεν μπορούσε να ήταν γιος του Περσέα, γιατί ο πραγματικός του γιος Αλέξανδρος, ο οποίος ήταν παιδάκι τότε που έπεσε η Πύδνα μεταφέρθηκε με τον πατέρα του στην Ιταλία κι ύστερα απ’ τη διαπόμπευση της οικογένειάς του στους δρόμους της Ρώμης τη μέρα του θριάμβου του Αιμιλίου Παύλου, κλείστηκε με τον Περσέα στην Έλβα19. Μεγαλώνοντας έμαθε στην αρχή την τορνευτική τέχνη και μετά επιδόθηκε στην εκμάθηση των λατινικών και έγινε δημόσιος συμβολαιογράφος20. Έτσι, εκρωμαΐστηκε σιγά-σιγά και χάθηκε μέσα στη ρωμαϊκή κοινωνία.

anadromh sthn istoria tis makedonias
Αλέκος Αγγελίδης

“Αναδρομή στην Ιστορία της Μακεδονίας” – Τόμος Α’,
εκδόσεις ΜΑΤΙ, 1989, 1992



1 . Πολύβ.: XXXI 1. 12.

2 .  Carson R. A. G.: «Coins of Greece and Rome» p. 28.-

Frank T. «Roman Imperialism» p. 223.

3 . Frank T. «Roman Imperialism» p. 210.

4 . Δες «Το λιμάνι της Πύδνας». Κεφ. παρόντος βιβλίου.

5 . Thirlwal: vol. 8. p. 483.- Κανατσούλης: «Ιστορία Μακεδον.» σελ. 90.

6 .  Frank T.: «The Rom. Imp.» p. 224.

7 . Λίβ.: Επίτομ 50.- Ευτρόπ.: 11 14.- Ορόσιος IV 22.

8 . Κανατσούλη Δ.: «Ιστορ. Μακεδ.» σελ. 91.

9 . Ο καθηγητής των κλασικών σπουδών στο Brynmawr College Frank Tenney στο βιβλίο του «Roman Imperialism» σελ. 224 λέγει ότι οι ίδιες οι Μακεδονικές πολιτείες (δυο απ’ αυτές) συγκέντρωσαν στρατό κι αντιμετώπισαν τον Ανδρίσκο. Αν αυτό συνέβη, τότε θα πει πως οι Μακεδόνες ή είχαν βαρεθεί τους πολέμους ή ήταν ευχαριστημένοι με τους Ρωμαίους. Δεν διευκρινίζει όμως αν οι Μακεδόνων των δυο αυτών πολιτειών πήραν τα όπλα μόνοι τους εθελοντικά ή τους επιστράτεψαν οι Ρωμαίοι.

10 .  Smith: «Dictionary… »vol. 2. p. 1057.

11 .  Thirlwall: «Hist.» vol. 8 p. 486.

12 .  Smith: «Dictionary …» Vol. 1 p. 171. Για την επανάσταση του Ανδρίσκου βλέπε και Πολύβιο: XXXVI 10.- Διόδ.: XXXV 40α και XXXIV  9αβ, 15.7.- Στράβωνα: XIII 6,24.- Αππιαν.: III 135.- Ζωναρά.: ΙΧ  28.2.4.6.7.- Velleius A 11,1-5.- Ευτρόπ.: IV.- Ευσεβ.: Χρον. Ι 239.- Οροσ.: IV 22,4.

13Smith: «Dictionary …» vol. 2 p. 871.

14 . Smith: «Dictionary …» vol. 2 p. 871.

15 . Η κατασκευή της Εγνατίας οδού άρχισε ανάμεσα στο 146 με 120 π. Χ. κι ολοκληρώθθηκε το 109 μ. Χ., επί Τραϊανού. Άρχιζε από το Δυρράχιο, περνούσε από την Οχρίδα, το Μοναστήρι, την Έδεσσα, τη Θεσσαλονίκη κι έφτανε ως τα Κύψαλα του Έβρου. Είχε μήκος 800 περίπου χιλιόμετρα.

16 .  Frank T.: «Rom. Emper.» p. 224.

17 . Αναγνωστ.: «Αρχαία Ολυμπ. Πιερία» σελ. 141.- «Οι Αρχαιολόγοι…» σελ. 59.

18 . Αναγνωστ.: «Αρχαία Ολυμπ. Πιερία» σελ. 127.

19 . «Μεγ. Αμερικ. Εγκυκλ,» τόμ 18 σελ. 311 (Άλφα της Φουκεντίας).

20 .  Λίβ.: XLV 42 .- Πλούταρχ.:«Αιμίλ. Παύλος» 37. Ο Πλούταρχος λέγει ότι έγινε υπογραμματέας σε διάφορους άρχοντες.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Μακεδονια - Επανασταση στην Πυδνα
    ΚΕΦΑΛΑΙΟ  ΟΓΔΟΟ Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΥΔΝΑ ΤΟ 148 π.Χ. Τρία χρόνια μετά τη μάχη της Πύδνας, η ρωμαϊκή Σύγκλητος έστειλε αντιπροσώπους της στη Μακεδονία,