Κοτυωρα

kotyora_ortntou_sygxroni_poli

Κοτυωρα Ορντου

Κατά την αρχαιότητα, και πριν από την περσική κυριαρχία, τα Κοτύωρα αποτελούσαν ανεξάρτητη δημοκρατική πολιτεία, ενώ ο Αρριανός, στο έργο του «Περίπλους Ευξείνου», κατά το 2ο αι. μ.Χ. τα αναφέρει ως μια μικρή πόλη. Κατά την εποχή του Φαρνάκη Α΄ (185-170 π.Χ.) η πόλη των Κοτυώρων υπέπεσε σε κατάσταση μικρού αλιευτικού οικισμού και μετά το 63 π.Χ. ο Πομπήιος εγκατέστησε εδώ μερικές αλιευτικές οικογένειες για τις ανάγκες των ρωμαϊκών λεγεώνων.

Επί βυζαντινών τα Κοτύωρα δεν έχουν ιδιαίτερα σημαντική παρουσία, ενώ το 1204 υπάγονται στην Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας. Το 1454 περιέρχονται στην κυριαρχία του Σουλεϊμάν, ο οποίος παρέδωσε την πόλη στον Πορθητή, το 1461. Να σημειωθεί πως διερχόμενος ο Πορθητής παρατήρησε πως οι Έλληνες κάτοικοί της εγκατέλειψαν την πόλη τους και έφυγαν προς διάφορες κατευθύνσεις, αφού προηγουμένως έκαψαν τα σπίτια τους για να μην τα χρησιμοποιήσουν οι Τούρκοι. Τότε διέταξε την εκ θεμελίων καταστροφή της για να εξαφανιστεί κάθε ίχνος της.

Kotyora

Τα σημερινά Κοτύωρα, Ορντού, σύμφωνα με τη σύγχρονη ονομασία, εικάζεται πως έχουν χτιστεί στην ίδια ή σε παρακείμενη με την αρχαία πόλη τοποθεσία, πράγμα που επιβεβαιώνουν και τα ευρήματα που έφεραν στο φως αρχαιολογικές ανασκαφές. Ο Παπαμιχαλόπουλος αναφέρει ότι στα Κοτύωρα, το 19ο αι., βρέθηκε άγαλμα ανδρός που παραπέμπει στο θεό Ερμή.

Φωτογραφικό υλικό από το αρχείο του Κωνσταντίνου Νίγδελη

Κρωμνη

Κωμοπολη της επαρχιας Χαλδιας στο νομο Τραπεζουντας

Βρίσκεται στο όρος Παρύαρδη, ανατολικά των Ποντικών ορέων, σε απόσταση 16 ωρών (με τα πόδια) στα νότια της Τραπεζούντας και 5 ωρών βορειοανατολικά της Αργυρούπολης. Το υψόμετρο της περιοχής της ανέρχεται σε 2000 μ. Στα βόρεια συνορεύει με το οροπέδιο της Ματσούκας και το χωριό Λαραχανή, ανατολικά με το οροπέδιο της Σάντας, στα νότια με τα χωριά Γήμερα, Λιβάδι, Λυκάστι, και δυτικά με τα χωριά Παρτίν, Βαρενού, Μουσάντων, Πουσίον κ.α.

Ο πληθυσμός της Κρώμνης υπολογίζεται ότι, το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ανέρχεται σε 1.000 περίπου οικογένειες, δηλαδή κάπου 6.000 άτομα, ενώ τις παραμονές της ανταλλαγής κατεβαίνει στις 250 οικογένειες.

KRWMNH

Έμβλημα Αδερφότητας Κρωμναίων
Έμβλημα Αδερφότητας Κρωμναίων
Από το κάστρο Κερασούντας
Από το κάστρο Κερασούντας
Κρωμναίοι, παλαιό Δ.Σ.
Κρωμναίοι, παλαιό Δ.Σ.
Κρωμναίοι μαθητές σε φροντιστήριο Τραπεζούντας
Κρωμναίοι μαθητές σε φροντιστήριο Τραπεζούντας
Κρώμνη το 1900
Κρώμνη το 1900
Κρώμνη το 1901 με τέσσερις ενορίες
Κρώμνη το 1901 με τέσσερις ενορίες
Άποψη Κρώμνης
Άποψη Κρώμνης
Κρώμνη Αεν Παυλίν το λίμνιν
Κρώμνη Αεν Παυλίν το λίμνιν
Κρώμνη με το σύμβολο αετού
Κρώμνη με το σύμβολο αετού
Κρώμνη Αληθινός 1985
Κρώμνη Αληθινός 1985
Αντάρτες Κρώμνης
Αντάρτες Κρώμνης
Κρώμνη από το βιβλίο Γ. Φιρτινίδη
Κρώμνη από το βιβλίο Γ. Φιρτινίδη
Κρώμνη αστική κατοικία
Κρώμνη αστική κατοικία
Έμβλημα Κρώμνης
Έμβλημα Κρώμνης
Εργάτες σε κατασκευή δρόμου
Εργάτες σε κατασκευή δρόμου
Κρώμνη- Γλέντι από Παρχαρίν
Κρώμνη- Γλέντι από Παρχαρίν
Κρώμνη - Γλέντι στον Αεν Ζαχαρέαν
Κρώμνη - Γλέντι στον Αεν Ζαχαρέαν
Κρώμνη - Παλαιός καστρότοιχος
Κρώμνη - Παλαιός καστρότοιχος
Κρώμνη - Καταράκτης Φραγκάντων
Κρώμνη - Καταράκτης Φραγκάντων
Κρώμνη - Κολυμβητές
Κρώμνη - Κολυμβητές
Κρώμνη - κτηνοτροφία
Κρώμνη - κτηνοτροφία
Κρώμνη - Λειβαδία τότε
Κρώμνη - Λειβαδία τότε
Κρώμνη - στις λίμνες
Κρώμνη - στις λίμνες
Κρώμνη - εγκατελειμένη εκκλησία
Κρώμνη - εγκατελειμένη εκκλησία
Κρώμνη - νέοι μετά το προσκύνημα στη Σουμελά
Κρώμνη - νέοι μετά το προσκύνημα στη Σουμελά
Κρώμνη - νερόμυλος και φούρνος
Κρώμνη - νερόμυλος και φούρνος
Κρώμνη - οπλοφόροι
Κρώμνη - οπλοφόροι
Κρώμνη - Παρχαριν καρτ-ποστάλ
Κρώμνη - Παρχαριν καρτ-ποστάλ
Κρώμνη - πρόχειρη γέφυρα, πέρασμα ποταμού
Κρώμνη - πρόχειρη γέφυρα, πέρασμα ποταμού
Κρώμνη - σχέδιο περιοχής με βουνά
Κρώμνη - σχέδιο περιοχής με βουνά
Κρώμνη - σπίτια σήμερα
Κρώμνη - σπίτια σήμερα
Κρώμνη - περισσότερα σπίτια
Κρώμνη - περισσότερα σπίτια
Κρώμνη - προσκυνητές
Κρώμνη - προσκυνητές
Κρώμνη - έγχρωμη
Κρώμνη - έγχρωμη
Κρώμνη - σαν παλιά φωτογραφία
Κρώμνη - σαν παλιά φωτογραφία
Κρώμνη - σπίτια από Αφεντουλίδη
Κρώμνη - σπίτια από Αφεντουλίδη
Κρώμνη - σπίτια για Κοπτεροπ.
Κρώμνη - σπίτια για Κοπτεροπ.
Κρώμνη - άτομα στη Μοχώρα
Κρώμνη - άτομα στη Μοχώρα
Κρώμνη - θέση τα Κοφρακοφώλια
Κρώμνη - θέση τα Κοφρακοφώλια
Κρώμνη - τμήμα παλαιού μονοπατιού
Κρώμνη - τμήμα παλαιού μονοπατιού
Σφραγίδα Κρωμναίων
Σφραγίδα Κρωμναίων

Η γλώσσα της Κρώμνης όπως και της Ίμερας ήταν η πιο καθαρή αρχαιοπρεπής διάλεκτος του Πόντου. Μια και μιλάμε για Ποντιακή διάλεκτο ας δούμε τι γράφει η ιστοσελίδα “Πόντος η Πατρίδα μου“:

“Η Ποντιακή διάλεκτος είναι η μοναδική που στις ημέρες μας έχει διασωθεί ως ομιλούμενη αλλά ταυτόχρονα είναι και αντικείμενο μελέτης. Με την ποντιακή διάλεκτο συμβαίνει εδώ και πολλά χρόνια το εξής παράδοξο. Ενώ κάθε διάλεκτος είναι συνδεδεμένη με μια ορισμένη γεωγραφική περιοχή, η ποντιακή διάλεκτος δεν έχει γεωγραφική έννοια σήμερα. Αυτό συνέβη μετά το 1922, όταν με την ανταλλαγή των πληθυσμών οι Έλληνες του Πόντου ήρθαν στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν σε όλα σχεδόν τα μέρη της Ελλάδας. Ο κύριος όγκος των Ποντίων προσφύγων εγκαταστάθηκε στην Μακεδονία, αλλά πολλοί έμειναν και στην Αθήνα, τον Πειραιά και την Θεσσαλονίκη. Η ποντιακή είναι μια από τις περισσότερες μελετημένες διαλέκτους. Ο λόγος είναι η αρχαϊκή και μεσαιωνική της μορφή. Η Μικρασιατικοί περιοχή που μιλήθηκε η ποντιακή ήταν πολύ εκτεταμένη. Βρισκόταν στα νότια παράλια του Εύξεινου Πόντου και κατά διαστήματα έφτανε σε αρκετό βάθος της ενδοχώρας. Άρχιζε από τα δυτικά από την αρχαία πόλη Ιωνόπολις και έφτανε ανατολικά μέχρι τη Ριζούντα και την Κολχίδα. Εστία όπου μιλήθηκε η ποντιακή διάλεκτος υπήρξαν στα παράλια η Σινώπη, η Ινέπολη, η Αμισός, τα Κοτύωρα, η Τραπεζούντα, τα Σουρμένα, η Τρίπολη. Η πιο μεγάλη ενδοχώρα οπυ ακούστηκε η ποντιακή διάλεκτος βρισκόταν νότια της Τραπεζούντας με τις περιοχές της Ματσούκας, Σάντας, Γεμουρας, Κρώμνης, Χαλδιας. Οι Πόντιοι των περιοχών αυτών ήταν συντριπτικά οι περισσότεροι από όλους τους Πόντιους και αποτελούσαν τα εννέα δέκατα του ποντιακού ελληνισμού και οι πολυπληθέστεροι από αυτούς ήταν οι κάτοικοι της Χαλδαίας, με πρωτεύουσα την Αργυρούπολη ( Κιμισχανά). Ποντιακά μιλούσαν και σε περιοχές του εσωτερικού της Μίκρας Ασίας όπου υπήρξαν παροικίες από Πόντιους μεταλλωρύχους (ματεντζηδες), περιοχές βόρεια του Αλί ποταμού, στο Ικόνιο κοντά στο όρος Ταύρος αλλά και στο Ντιαμπεκρι. Ποντιακά μιλούσαν και συμπαγείς πληθυσμοί στα νότια της Ρωσίας, όπου κατέφυγαν 200 χιλιάδες Πόντιοι κατά τον 16οαιώνα, αλλά και μετά το 1914, στις παραμεθόριες με την Τουρκία περιοχές του Καυκάσου ( Καρς, Βατούμ), και ακόμη πιο μέσα στην Μαριούπολη και Κρασνοντάρ).

Είναι αξιοσημείωτο, ότι μέχρι σήμερα η ποντιακή διάλεκτος εξακολουθεί να μιλιέται σε τρεις περιοχές στον Πόντο από ελληνόφωνους μουσουλμάνους, οι οποίοι είχαν εξαιρεθεί από την ανταλλαγή των πληθυσμών λόγω του θρησκεύματος τους. Οι τρεις αυτές περιοχές είναι:

1) Η πόλη Τόνια και έξι γειτονικά χωριά.

2) Έξη χωριά στην περιοχή των Σουρμένων

3) Τριάντα χωριά στην κοιλάδα του ποταμού Όφη.

Σήμερα μπορούμε να διαπιστώσουμε στην ποντιακή διάλεκτο τις αρχικές καταβολές των πρώτων Ελλήνων άποικων, των Ιώνων της Μιλήτου από τις αρχές του 8ου αιώνα. Ακολούθησε ο μεσαιωνικός χαρακτήρας που προσέδωσε στην ποντιακή , ο μακραίωνος βυζαντινός βίος. Η ποντιακή διάλεκτος διέσωσε πολλά στοιχεία της αρχαίας Ελληνικής. Μοιραία πάντως αυτή η τελευταία διάλεκτος της Μικράς Ασίας θα εξαφανιστεί. Τα πρώτα χρόνια της άφιξης τους στην Ελλάδα οι πρόσφυγες μιλούσαν την Ποντιακή στους συνοικισμούς που έμενα. Όταν κατάλαβαν πως δεν θα επιστρέψουν πίσω- όπως αρχικά πίστευαν- κατάλαβαν πως έπρεπε να μιλούν την νεοελληνική για να μπορέσουν να συναναστραφούν με τις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες αδυνατούσαν να καταλάβουν την ποντιακή διάλεκτο. Όσο πιο διαφορετικό και δύσκολο ήταν το γλωσσικό ιδίωμα των προσφύγων, τόσο πιο ακατανόητο ήταν για τους άλλους και τόσο η ανάγκη να το εγκαταλείψουν, σαν μέσο επικοινωνίας, με τους άλλους, μεγαλύτερη. Δεν πρέπει πάντως να μας διαφεύγει το γεγονός πως οι πρόσφυγες από την Μικρά Ασία, δεν αντιμετωπίστηκαν ευμενώς από τους άλλους Έλληνες στον πρώτο καιρό της εγκατάστασης τους. Η γενική διάθεση απέναντι τους υπήρξε περιπαικτική, και πολλές φορές υβριστική. Οι διάφορες προσωνυμίες που τους αποδόθηκαν ήταν Αουτηδες, Τουρκόσποροι, νέπεν, δείγμα των προβλημάτων που αντιμετώπισαν οι πρόσφυγες κατά την εγκατάσταση τους στην Ελλάδα. Είναι φυσικό όπου οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε συμπαγείς οικισμούς, το μικρασιατικό τους ιδίωμα, διατηρήθηκε περισσότερο χρόνο και με λιγότερες επιδράσεις. Ακόμη και σήμερα οι πρόσφυγες τρίτης γενιάς συνεχίζουν να επικοινωνούν με τους δικούς τους οικείους και συμπατριώτες, στο γλωσσικό ιδίωμα που έφεραν από την πατρίδα τους.

Η ποντιακή διάλεκτος συνεχίζει να ομιλείται από τους ηλικιωμένους Πόντιους αλλά και από τους νεότερους σε περιβάλλον οικογενειακό, φιλικό, και έχει τον χαρακτήρα επιβεβαίωσης πιο πολύ της ταυτότητας της ποντιακής καταγωγής του ομιλητή και εκδήλωσης της επιθυμίας του να διατηρηθεί η ποντιακή λαλιά. Το ίδιο ισχύει και για την Τετάρτη γενιά, σε περιοριστικούς όρους φυσικά. Από τη στιγμή που η ποντιακή διάλεκτος παύει να αποτελεί γλώσσα επικοινωνίας, είναι μοιραίο να αφανίζεται σιγά – σιγά και με το πέρασμα των χρόνων να καταντήσει μουσειακή γλώσσα. Έστω και αν η ποντιακή διάλεκτος είναι η μόνη ελληνική γλωσσική μορφή που μιλήθηκε στο διάστημα, κατά την επικοινωνία της ελληνικής καταγωγής Ρώσου αστροναύτη, με την ποντιόφωνη οικογένεια του στην Θεσσαλονίκη.”

[vsw id=”6Yedk_H3EM0″ source=”youtube” width=”660″ height=”440″ autoplay=”no”]