Οι τρεις παίδες εν Καμίνω

Οι τρεις παίδες εν Καμίνω

Η σκηνή είναι μια από τις ελάχιστες κατά τις οποίες η θεματολογία τους αντλείται από την Παλαιά Διαθήκη. Πρόκειται, ίσως, για την πλέον καλά διατηρούμενη τοιχογραφία και ίσως μια από τα καλύτερες του αγνώστου καλλιτέχνη.

Οι τρεις παίδες λοιπόν αρνήθηκαν να προσκυνήσουν το Ναβουχοδονόσορα και ρίχτηκαν στο καμίνι της φωτιάς. Όμως ο άγγελος Κυρίου τους προστατεύει απλώνοντας πάνω τους τις φτερούγες του μεταβάλλοντας μάλιστα  το πυρ σε δροσιά.

Στην υπέροχη αυτή αγιογραφία  εμφανώς οι νέοι υμνούν και δοξολογούν τον Θεό με τα πρόσωπά τους να λάμπουν από τη ευλογία Του.

Ο καλλιτέχνης, επίσης, τους τοποθετεί κατ’ ενώπιον μέσα στην φωτιά μέχρι και τη μέση τους… και όχι όπως είναι το σύνηθες, δηλαδή τον ένα στη  στάση αυτή  και τους άλλους δυο γυρισμένους ελαφρώς πλαγίως και σε στάση προσευχής…

Επίσης φέρουν το φωτοστέφανο της δόξης και είναι ενδεδυμένοι με ανατολικά ποικιλόμορφα ενδύματα και όχι με φουστανέλας και στενοβράκια ή επί της κεφαλής μικρά κόκκινα καλπάκια με τιάρας κατά το «συν τοις σαραβάοις αυτών και τιάραις» «Δανιήλ» γ 21

Κώστας Νίγδελης

Οι προφήτες

Οι επτά προφήτεςΑπό τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό.

Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους  επτά προφήτες που είναι οι:

  • Δαβίδ
  • Σολομών
  • Ηλίας
  • Ενώχ
  • Ησαϊας
  • Ιεζεκιήλ
  • Μανασής

Ο καλλιτέχνης παίζει με τα χρώματα δίδοντας σε κάθε προφήτη διαφορετικό χρωματισμό δημιουργώντας έτσι μια καλαίσθητη αντίθεση με το γενικό πλαίσιο που είναι τοποθετημένοι, δηλαδή τον ουρανό με το σκούρο του χρώμα  διακοσμημένο με αστέρια και διάφορα σχέδια…

Από το σύνολο των προσώπων- προφητών οι δυο πρώτες απεικονίσεις είναι οι πλέον εξαιρετικές, ενδεδυμένες με λαμπρά ενδύματα και  διακοσμημένα στέμματα και πρόκειται για τους Δαβίδ και Σολομώντα…

Κώστας Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…

Η Δευτέρα Παρουσία

Η Δευτέρα ΠαρουσίαΔυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.

Έτσι στο κάτω μέρος εικονίζεται ο παράδεισος με δένδρα και πτηνά…  επί της εισόδου ή καλύτερα  πρώτος στην θύρα του παραδείσου εικονίζεται ο δίκαιος ληστής με υπέροχα χαρακτηριστικά προσώπου κρατώντας στο χέρι του τον Σταυρό…η Θεοτόκος επί θρόνου σε στάση ικεσίας κρατώντας στο δεξί της χέρι ένα κλαδί (;) και αριστερά της οι Πατριάρχες, Αβραάμ, Ισαάκ, Ιακώβ… «έχοντες εις τους κόλπους των, εν είδει ποδιάς πλήθος νηπίων ων φαίνονται αι κεφαλαί, παριστάνουσαι τας ψυχάς των δικαίων…»

Να επισημάνουμε πως τα σημειολογικά χαρακτηριστικά των δικαίων είναι:

  • Πατριάρχης Αβραάμ…υιός του Θάρα, γέρων μακρυμάλλης και «πολλά μακρυγένης».
  • Πατριάρχης Ισαάκ, υιός Αβραάμ, γέρων μακρυμάλλης και οξυγένης
  • Πατριάρχης Ιακώβ, υιός Ισαάκ, γέρων μακροδιχαλογένης και μακρυμάλλης

Παρατήρηση

Στο κατεστραμμένο μέρος της αγιογραφίας θα έπρεπε να είναι η πύλη, που σήμερα φαίνεται ελάχιστα, ένα Χερουβείμ με την ρομφαία του και ο Απόστολος Πέτρος με τα κλειδιά του…


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…

Η αποκαθήλωσις

Η ΑποκαθήλωσηΔυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές – συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει  κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση  εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα. Σαν μια πρώτη παρατήρηση που έχουμε να κάνουμε λοιπόν είναι για τον Σταυρό του μαρτυρίου. Πρόκειται για ένα ξύλινο σταυρό διακοσμημένο όμως εις το κέντρο του με ασαφές εγχάρακτο σχήμα…

Επίσης σε πρώτο πλάνο ο Εσταυρωμένος. Του οποίου μάλιστα το σώμα  έχει ήδη ή σχεδόν έχει αποκολληθεί από του σταυρού και μάλιστα, σε μια κίνηση πραγματικής μητρικής αγάπης, η παριστάμενη μητέρα του ακουμπά το πρόσωπό της επί της δεξιάς του χειρός…

Η απεικόνιση του Ιωσήφ είναι κατεστραμμένη, όμως μπορούμε καθαρά να διακρίνουμε πως με ζέση και σεβασμό έχει ήδη αγκαλιάσει το σώμα του Κυρίου στην προσπάθειά του να το κατεβάσει από το σταυρικό μαρτύριο κατά την ευαγγελική ρήση «καθελών αυτό ενετύλιξε σινδόνι…Λουκάς κγ 53» ή «. Ήλθεν ουν και ήρε το σώμα του Ιησού… Ιωάννης ιθ 38».

Δεξιά και αριστερά υπάρχουν δύο άγγελοι αλλά και δύο εξειδικευμένα σύμβολα- παραστάσεις όπως αυτά του ηλίου και της σελήνης με τα οποία  ίσως ο καλλιτέχνης να ήθελε να αποδώσει το ευαγγελικό  “ην δε ωσεί ώρα έκτη και σκότος εγένετο εφ’ όλη την γην έως ώρας ενάτης, του ηλίου εκλειπόντος…Λουκάς κγ 44”,δηλαδή την δύναμη εξουσίας του Κυρίου επί των στοιχείων της φύσεως …

Κώστας Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…

Άγιος Γεώργιος

Ο Άγιος Γεώργιος

Βόρειο τοίχωμα

Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά…

Αλλά έχει εξαφανισθεί σχεδόν ολόκληρος, ιδιαίτερα όμως το πρόσωπό του και ένα μεγάλο κομμάτι του σώματός του…με τα ίχνη της ανθρώπινης επέμβασης να είναι εμφανή ίσαμε τα σήμερα…Σε καλύτερη κατάσταση βρίσκεται το άλογο, σε στάση κίνησης, κάτι που προκύπτει και από τα ανεμίζοντα ενδύματα του αγίου…

Ο αγιογράφος έπαιξε καταπληκτικά με τους πλούσιους και απαλούς χρωματισμούς και ιδίως με την αντίθεση του άσπρου -λευκού αλόγου και του μαύρου φόντου…

«Άγιο Γιώργη με λέγουνε απ’ την Καππαδοκία.
Θέλω να κάνεις χάρισμα μιαν όμορφ’ εκκλησία.
Γράψε και στη δεξιά μεριά, γράψ’ έναν καβαλάρη,
αρματωμένον με σταυρό και με χρυσό κοντάρι..»

Κώστας Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…

Ειρήνη…

ΕιρήνηΕίναι μια πραγματικά περίτεχνη τοιχογραφία της οποίας τα κύρια χαρακτηριστικά είναι τα εξής:

  1. Οι έντονες χρωματικές επεμβάσεις του αγνώστου δημιουργού, λευκό σε συνδυασμό με αποχρώσεις του κόκκινου, σε αντιθετική διάσταση με το μαύρο φόντο…
  2. Το πολυπρόσωπο της σύνθεσης…
  3. Στο αυτό πλαίσιο υπάρχουν διαφορετικές θεματολογίες…οι οποίες παραμένουν χωρίς να διαχωρίζονται.

Επίσης  επεξηγηματικά έχουμε τα παρακάτω:

α– Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
Η ταυτοποίηση όμως της παράστασης ή καλύτερα η αναγνώριση σε ποιον ανήκει η συγκεκριμένη τοιχογραφία έγινε από την μισοσβησμένη επιγραφή στο αριστερό μέρος…
Βεβαίως δεν είμαστε σε θέση να πούμε μετά βεβαιότητας αν πρόκειται περί της Αγίας Θεοδότης, συζύγου του αγίου Ευσταθίου που εικονίζεται «μεσίληξ»  ή της Αγία Θεοδότης, μητέρας των αγίων Αναργύρων που εικονίζεται ως «γραία».

β-Αριστερά της παράστασης έχουμε εμφανώς και καθαρά τρεις γυναικείες παρουσίες. Μιας σχετικά νέας γυναίκας με κοσμική ενδυμασία χωρίς φωτοστέφανο…να θέτει τα χέρια της επί της κεφαλής δυο μικρότερων κοριτσιών τα οποία εικονίζονται σε στάση  προσευχής…Της Σοφίας με τα λευκά ενδύματα και της Μαρίας με τα κόκκινα.

Περί της τοιχογραφίας αυτής έχει γράψει σχετικά ο Λεβίδης, «εν δε τω προς δυσμάς τοίχω εικών γυναικός εχούσης τας χείρας επί δυο παίδων», αναφέροντας μάλιστα πως η επιγραφή, «μοι κατέστη δυσανάγνωστος δια το απρόσιτον…».

Και εδώ, βεβαίως, η αναγνώριση των προσώπων προκύπτει από τις υπάρχουσες επεξηγηματικές επιγραφές στο μοτίβο:

ΚΕ ΒΟΙΘ [ΕΙ] ΤΙΝ

Δ [ΟΥΛΗ]Ν CΟΥ

Ε [Ι]ΡΗΝΙΝ

«Κύριε βοήθ…τη Δούλη σου Ειρήνη». «…Μαρία ;», «…Σοφία;».

Τώρα, στο ερώτημα περί των προσώπων τα οποία απεικονίζονται στην τοιχογραφία, το ποια είναι κλπ, πιστεύω πως δεν έχουμε την δυνατότητα να απαντήσουμε μετά βεβαιότητας.

  1. Εάν υποθέσει κανείς πως πρόκειται περί της αγίας Ειρήνης άμεσα τίθεται το ερώτημα για την έλλειψη φωτοστέφανου… αλλά και για την ύπαρξη των δύο μικρών παιδιών, δεξιά αριστερά επί της κεφαλής των οποίων η αγία έχει τοποθετήσει τα χέρια της…
  2. Μήπως άραγε πρόκειται βεβαίως περί της κτήτορος και των τέκνων της; Κάτι το οποίο είναι συνηθισμένο στις λαξευτές εκκλησίες της Καππαδοκίας;

Της απεικόνισης μιας ευσεβούς χριστιανής ονόματι Ειρήνης και των τέκνων της η οποία χρηματοδότησε την ανέγερση ή την εικονογράφηση του ναού;

Τούτη την άποψη αποδέχεται πλήρως ευθύς εξ αρχής ο Jerhanion, λέγοντας μάλιστα πως όπως παρατήρησε  «είναι περιβεβλημένη με φωτοστέφανο, πράγμα που μάλλον υποδηλώνει ότι ανήκει στην αυτοκρατορική οικογένεια ή τουλάχιστον σε μια οικογένεια  πολύ υψηλής κοινωνικής τάξης…»

Βεβαίως καταγράφει και μια άλλη επιγραφή επί της κεφαλής του παιδιού που βρίσκεται στα αριστερά όπως το βλέπουμε και επομένως δεξιά της μητέρας του.

[Κ] Ε ΒΟΙΘΙ

Τ [ον δουλ] ΟΝ

C [ΟΥ] ΚΑΑΝ

Για να διατυπώσει την άποψη πως  «τίποτε πιο αβέβαιο απ’ αυτό το αντίγραφο…τα τελευταία γράμματα της δεύτερης σειράς θα μπορούσαν επίσης να είναι ΟΥΛΙ, που θα οδηγούσε στην ανάγνωση: Τ[η δ] ΟΥΛΙ….και τότε το όνομα θα ήταν θηλυκό»

Επίσης πάνω από το κεφάλι του δεύτερου παιδιού στα δεξιά υπάρχει ένα κείμενο ακόμη πιο ακρωτηριασμένο:

ΚΕ    ΒΟ….

..…….Ω

Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Οι προφήτες
    Από τις πλέον σημαντικές παραστάσεις του ναού είναι αυτή των προφητών που βρίσκονται στη κορυφή της αψίδας μπροστά από το Ιερό. Πρόκειται για μια σύνθεση που απεικονίζει μέσα σε φόντο από ομόκεντρους κύκλους επτά προφήτες.
  2. Η Δευτέρα Παρουσία
    Δυστυχώς πρόκειται για μια τοιχογραφία, της οποίας το μεγαλύτερο μέρος είναι κατεστραμμένο…αλλά παρόλα αυτά ικανή για να μας δώσει αρκετές και σημαντικές πληροφορίες.
  3. Η αποκαθήλωσις
    Δυστυχώς τούτη η τοιχογραφία έχει υποστεί μεγάλες φθορές οι οποίες δεν έχουν αποκατασταθεί ακόμα και μετά τις σωστικές - συντηρητικές εργασίες που έχουν γίνει κατά την δεκαετία του 1990. Παρόλα αυτά, έστω και σε αυτήν την κατάσταση εμφανώς πρόκειται για μια μεγάλη δημιουργία τμήματα της οποίας παρουσιάζονται καθαρότατα.
  4. Άγιος Γεώργιος
    Βόρειο τοίχωμα Από τούτη την σύνθεση δυστυχώς σώζονται ελάχιστα. Προφανώς ο άγιος εικονίζεται έφιππος επάνω σε λευκό άλογο και αρματωμένος, αλλά… Αλλά
  5. Ειρήνη…
    Περίτεχνη τοιχογραφία - Δεξιά εικονίζεται μια γυναίκα σε μεγάλη ηλικία, με πλούσια ενδύματα, κατ’ ενώπιον, σε στάση ικεσίας, δηλαδή με το δεξί να κρατά σταυρό και το αριστερό με ανοιγμένη την παλάμη… Δυστυχώς και από αυτήν την παράσταση λείπει σχεδόν το σύνολο των χαρακτηριστικών του προσώπου…
  6. Οι άγιοι Γεώργιος και Θεόδωρος
    Πάνω ακριβώς από τις τοιχογραφίες «των τριών παίδων εν Καμίνω», «της κρίσεως» αλλά και του μοναδικού παραθύρου, βρίσκεται η μεγαλύτερη και η καλύτερα διατηρούμενη σύνθεση του Ναού…Πρόκειται για τις έφιππες μορφές των αγίων Γεωργίου και Θεόδωρου, αγίων τα μάλα αγαπητών στους κατοίκους της Καππαδοκίας. Η απεικόνιση είναι γνωστή μα και προσφιλής.
  7. Ισαπόστολοι Κωνσταντίνος και Ελένη
    Ο Κωνσταντίνος παρίσταται σε ανδρική ηλικία με κοντά μαλλιά και μικρή γενειάδα…η Ελένη χωρίς πρόσωπο, αλλά και οι δυο σε στάση δεήσεως. Είναι ενδεδυμένοι με τα βαρύτιμα βασιλικά τους ενδύματα έχοντας στη μέση ένα αρκετά ευμεγέθη ξύλινο και απέριττο σταυρό, αντικείμενο το οποίο μάλλον ήθελε περισσότερο ο καλλιτέχνης να τονίσει στο γενικό πλάνο του.
  8. Η εις Άδου κάθοδος
    Τοποθετημένη ασφυκτικά στον χώρο τούτη η παράσταση παρουσιάζει ευμεγέθη τον Κύριο, συγκριτικά με τα λοιπά πρόσωπα, να ανασύρει από τον Άδη τον Αδάμ, που παριστάνεται «ως γέρων βαθύγερος με μαλλιά οπού κλώθουν εις τους ώμους» και την Εύα σε στάση παρακλητική
  9. Ο ζυγός της δικαιοσύνης…
    Χαρακτηριστικά συμβολικότατη τοιχογραφία και μάλιστα συγκριτικά ευμεγέθης προς το σύνολο των λοιπών…που διατηρήθηκε σε αρίστη κατάσταση. Στο κέντρο της παραστάσεως υπάρχει ένας επιβλητικός άγγελος με ανοιχτά τα φτερά ο οποίος κρατά τη ράβδο με το αριστερό του χέρι, και την ζυγαριά με το δεξί …και παρουσιάζεται να παρακολουθεί το ζύγισμα των ψυχών!
  10. Η Κοίμηση της Θεοτόκου
    Η μητέρα του Θεού είναι με σταυρωμένα τα χέρα πάνω στο κεντημένο σεντόνι και τριγύρω ο χορός των Αποστόλων παρακολουθεί περίλυπος για τη μεγάλη απώλεια, αποδίδοντας μάλιστα τις δέουσες τιμές με χαρακτηριστικότατες κινήσεις προς το νεκρό σώμα της…
  11. Η Εκδίωξη
    Αριστερά του πλάνου υπάρχει ο άγγελος Κυρίου, κατά πάσα πιθανότητα ο αρχάγγελος Μιχαήλ, που φαίνεται να εκδιώκει μια πλειάδα ανθρώπων ενδεδυμένων με ιερά άμφια πάνω από τους οποίους υπάρχει η λέξη «ΑΡΧΙΕΡΙS»…Μάλλον θα πρόκειται περί των κληρικών οι οποίοι φάνηκαν ανάξιοι της αποστολής και του λειτουργήματός τους και οι οποίοι εκδιώκονται…αλλά και πολλών άλλων… πάσης φυλής, τάξεως και ηλικίας, άνδρες και γυναίκες…
  12. Η Προδοσία
    Τα κύρια πρόσωπα της σύνθεσης είναι ο Κύριος, στο μέσο περίπου και ο Ιούδας ο οποίος παρίσταται σαφώς μικρότερος και μάλιστα σε μια στάση μάλλον περίεργη. Η ιδιαιτερότητα έγκειται στο γεγονός πως απεικονίζεται μάλλον σαν να «πετά» χωρίς τα πόδια του να αγγίζουν το έδαφος.
  13. Η Βάπτιση
    Αποδίδεται, όπως το σύνολο σχεδόν των τοιχογραφιών, λιτά, διατηρώντας όμως ένα άξονα συμμετρίας μεταξύ του ευμεγέθους Ιωάννη και των παρισταμένων αγγέλων. Ιδιαίτερα ο τελευταίος διατηρεί μια έκφραση φόβου και δέους για το έργο που επιτελεί και φυσικά σε θέση χειροθεσίας…