Παιδιά προσφύγων Μικράς Ασίας

cph.3c39294f

Παιδιά Προσφύγων σε μάθημα ραπτικής στη Θεσσαλονίκη το 1921. Τα μαθήματα οργανώθηκαν σε συνεργασία της Ελληνικής και Αμερικανικής Κυβέρνησης μέσω του Ερυθρού Σταυρού (No. RC-8662)

Πολλά έχουν γραφτεί και πολλά έχουν ειπωθεί για την αναγκαστική μετανάστευση των Ελλήνων της Μικράς Ασίας στις αρχές του 20ου αιώνα (1911 – 1922). Πολλά περισσότερα θα αναφερθούν επίσης μελλοντικά όπως οι δραματικές ιστορίες των ατόμων αυτών που υπέστησαν τις κακουχίες και δυσκολίες επιβίωσης που φέρνει η προσφυγιά.

Στις Μνήμες, βρισκόμενοι μπρος σ’ αυτό το τεράστιο θέμα του Ελληνισμού, καταστροφής, γενοκτονίας και εκτοπισμού αντιλαμβανόμαστε το μεγάλο και ανυπέρβλητο πολλές φορές έργο που έχουμε ξεκινήσει. Στο μακρύ αυτό δρόμο αναζήτησης ιστορικών πληροφοριών και ντοκουμέντων δεν μειώνονται καθόλου στη μνήμη μας τα δεινά των προσφύγων. Μέσα σ’ αυτά συγκαταλέγονται και τα δεινά των παιδιών που δίχως να φταίνε σε τίποτα (όπως πάντα), δίχως να έχουν προξενήσει κανένα ίχνος έχθρας ή μίσους μεταξύ λαών, έχουν υποστεί το μένος της συμφοράς και του τρόμου.

Η σελίδα αυτή στις Μνήμες, μέσω φωτογραφικού υλικού της εποχής, προσπαθεί να δώσει μια όψη και μια αίσθηση του τι συνέβη τότε και τι συμβαίνει γενικότερα στον κόσμο όταν η απληστία και η μιζέρια των ισχυρών δεν έχει όρια. Όταν η δίψα για υπεροχή και ο ρατσισμός υπερνικά κάθε καλή θέληση κι ελπίδα. Είμαστε υπόχρεοι να μην ξεχάσουμε. Είμαστε υπόχρεοι να το επαναλαμβάνουμε μέχρι να σταματήσει αυτή η πλεονεξία και η λαιμαργία να εξαληφθεί.

Οι φωτογραφίες εδώ δεν αποτελούν παραγωγή του Χόλυγουντ, ούτε στημένες καταστάσεις αυτών που απεικονίζουν. Η καθεμιά τους είναι και μια μεγάλη ιστορία και δεν μπορεί ν’ αποτελέσει σειρά σε άλμπουμ. Η καθεμιά είναι άλμπουμ από μόνη της. Το κρίμα είναι πως το υλικό δεν είναι στα χέρια μας και για μιά ακόμη φορά περιμένουμε ξένους να μιλήσουν για την ιστορία μας.

Δεν είναι χαρμόσυνα νέα αυτά. Αυτά είναι η τραγική πραγματικότητα του σήμερα και των εποχών της απληστίας του ανθρώπου. Αν καταφέρουμε κάποτε να εξαλείψουμε την πλεονεξία απ’ αυτόν τον πλανήτη τότε θα μπορούσαμε να λεγόμαστε πολιτισμένοι.

Συμφιλίωση με τη θάλασσα από παιδιά προσφύγων που ποτέ στον παρελθόν δεν την είχαν ξαναδεί. (1915)
Συμφιλίωση με τη θάλασσα από παιδιά προσφύγων που ποτέ στον παρελθόν δεν την είχαν ξαναδεί. (1915)

Τα ορφανά προσφυγόπουλα πιο πάνω βρίσκονται στον Μαραθώνα και τα έφεραν εδώ από τα βάθη της Μικράς Ασίας (Εγγύς Ανατολή) το 1915 και ποτέ δεν είχαν δει θάλασσα, ποτέ δεν έβρεξαν τις σκέψεις τους με όλα τα ωφέλη της πανέμορφης φύσης που ζούσαν. Είναι Ελληνόπουλα και Αρμενόπουλα και η φωτογραφία βρίσκεται σήμερα στο Library of Congress της Αμερικής. Ανήκει στο George Grantham Bain Collection (Library of Congress) (Νο. 7034).

 

Παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων (1922)
Παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων (1922)

Στη φωτογραφία αυτή έχουμε παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων που επέζησαν τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Τα παιδιά βρίσκονται σ’ ένα στρατώνα κοντά στην Αθήνα. Δείτε προσεκτικά τα υποδήματά τους, πιο κάτω θα τα δούμε πιο κοντά. Η Ελλάδα την εποχή εκείνη δέχτηκε περί το ένα εκατομμύριο πρόσφυγες, μεγάλο ποσοστό των οποίων ήταν παιδιά. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή Frank and Frances Carpenter Collection (Library of Congress), νούμερο 1469.

 

Παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων προσφύγων (1923)
Παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων προσφύγων (1923)

Στη φωτογραφία εδώ και πάλι παιδιά Ελλήνων και Αρμενίων προσφύγων από τη Μικρά Ασία έξω από την Αθήνα περιμένοντας το συσσίτιο. Συλλογή Frank and Frances Carpenter Collection (Library of Congress), νούμερο 1601.

Έλληνες πρόσφυγες (1922)
Έλληνες πρόσφυγες (1922)

Εδώ έχουμε οικογένειες Ελλήνων προσφύγων στην Ελλάδα το 1922. Χαμογελούν γιατί κατόρθωσαν να διαφύγουν το μένος της καταστροφής της Σμύρνης και βρήκαν ένα ήσυχο τόπο, πάνω στο χώμα το ξερό… είναι όμως ελεύθερο κι ελληνικό. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-33872.

Προσφυγόπουλα και δείγματα των υποδημάτων (1921)
Προσφυγόπουλα και δείγματα των υποδημάτων (1921)

Δείγματα των υποδημάτων τους. Προσφυγόπουλα του Καυκάσου στη Θεσσαλονίκη και σε αναζήτηση παπουτσιών από την Αμερική. Οι Αμερικανοί παρακολουθούν τις μετακινήσεις του κόσμου και οι φιλανθρωπικοί οργανισμοί κάνουν ότι μπορούν, προσφέροντας τρόφιμα, ρουχισμό και φάρμακα (δυσεύρετα) για τους πληγέντες. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-8719.

cph.3c39285
Προσφυγόπουλο με τη γέννησή του (1921)

“Too crowded for comfort” -Έτσι αρχίζει η περιγραφή της εικόνας στην Αγγλική. Το μωρό είναι δυνατόν να μην κλαίει ανάμεσα σε τηγάνια, κουτιά και κατσαρόλες να το κρατούν συντροφιά; Φωτογράφος του Ερυθρού Σταυρού βρήκε αυτό το μωρό προσφύγων στη Θεσσαλονίκη το 1921. Και όπως σημειώνει το ρεπορτάζ, αυτές οι οικογένειες έμειναν έτσι τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα, όσο χρειαζόταν η αρρώστεια και ο θάνατος να τους επισκεφτούν. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-8693.

cph.3c39289

Πόση χαρά μπορούν να προσφέρουν μερικά καθαρά ρούχα σ’ ένα μικρό παιδί. Δεν υπάρχει αμφιβολία ζωγραφισμένη στο χαμόγελό του… Έλληνας κι αυτός πρόσφυγας από τον Καύκασο που έφτασε για μια καλύτερη μοίρα, το 1921. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-8709.

Ξιπόλυτη έξω από τη Θεσσαλονίκη (1921)
Ξιπόλυτη έξω από τη Θεσσαλονίκη (1921)

Όπως το αγόρι πιο πάνω έτσι και το κοριτσάκι, πρόσφυγας από τον Καύκασο, ντυμένη σε κουρέλια ψάχνει κάτι μέσα σ’ έναν κουβά που θα της δώσει χαρά. Τι άραγε μπορεί να περιέχει ο κουβάς…; Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-8689.

Κούκλες παιδικές... 1921
Κούκλες παιδικές… 1921

Αυτά δεν είναι ούτε iPad, ούτε κινητά τηλέφωνα παιδιών. Δεν είναι φτιαγμένα σε εργοστάσιο παιχνιδιών και ούτε περιστρέφονται τα κεφάλια τους. Είναι οι κούκλες των παιδιών, τα παιχνίδια που έφεραν μαζί τους και τα προσφυγοποίησαν. Αλλά δεν έχουν τίποτε άλλο να παίξουν, εκτός από εκείνα τα παιχνίδια που μπορούν να φτιάξουν μόνα τους.  Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού, νούμερο RC-6779.

Ορφανοτροφείο Ερυθρού Σταυρού (1922)
Ορφανοτροφείο Ερυθρού Σταυρού (1922)

Είσοδος του ορφανοτροφείου του Ερυθρού Σταυρού. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού (No. RC-10435).

Τάξεις ραπτικής

Τάξεις ραπτικής για γυναίκες στην Αθήνα το 1920, οργανωμένες από τον Ερυθρό Σταυρό, για παιδιά και γυναίκες. Όλοι κρατούν ρουχισμό που κατασκευάστηκε από τους πρόσφυγες για τους πρόσφυγες.  Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού (No. 09544).

Σοβαρή πολιτική συζήτηση

Σοβαρή συζήτηση… στη Θεσσαλονίκη. Προσφυγόπουλα από τον Καύκασο στον καταυλισμό το 1921. Το μεγαλύτερο παιδί έχασε το ένα πόδι και ένα χέρι σε ατύχημα του τρένου που τους μετέφερε εκεί. Το παιδί αυτό ήταν το πιο δημοφιλές στον καταυλισμό τότε, αλλά και σήμερα που γράφουμε αυτά τα λόγια. Ατενίζοντας αυτή την εικόνα πρέπει να συγκινούνται οι πάντες. Η φωτογραφία ανήκει στη συλλογή του Ερυθρού Σταυρού (No. RC-8710).

“Τα παιδιά… γιατί τα παιδιά;” – Δεν είναι χαρμόσυνα νέα αυτά. Αυτά είναι η τραγική πραγματικότητα του σήμερα και των εποχών της απληστίας.

Ιάκωβος Γαριβάλδης
για τις Μνήμες – Αλησμόνητες πατρίδες
Αύγουστος 2014

συνεχίζεται

Παιδιά προσφύγων Μ.Α.


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Καταγραφή
    ομολογουμένως τη φύσει ζην, όπερ ταυτό του κατ’ αρετήν ζην (Ζήνων ο Κιτιεύς) Στη συστηματική κι αμίλητη φύση δεν υπάρχει χώρος για ρουσφετολογία, για αδικία αλλά ούτε και για απόδοση δικαιοσύνης όπως τη γνωρίζουμε. Η φύση λειτουργεί ανεξάρτητα, αυτοκυρίαρχα, αυτοπειθαρχημένα κι όποιος δε γνωρίζει τους νόμους της καταλήγει ανέγνωρος και αθέλητος από αυτή, κατά συνέπεια καταδικασμένος στην αφάνεια, στην απομάκρυνση και αργά ή γρήγορα στην εξαφάνιση. Η απόδοση δικαιοσύνης της φύσης είναι το αποτέλεσμα της παραβίασης των κανόνων της. «Ως σκοπός ορίζεται η ζωή σε συμφωνία με τη φύση…» - Ζήνων ο Κιτιεύς.
  2. Πρόσφυγες Σμύρνης στη Νάπολη
    ...Μιας [Ευρωπαϊκής] κοινής γνώμης την οποίαν συγκινεί περισσότερον μία ήττα του πυγμάχου Carpentier παρά η ήττα και καταστροφή του Έθνους εκείνου, το οποίον δεν έπαυσεν από τριών χιλιάδων ετών να χύνη το αίμα του, όπως υπερασπίση την Ευρώπην από τας ατελεύτητους επιδρομάς των αγρίων ορδών ας εκπέμπει κατ' αυτής η βάρβαρος Ασία.
  3. 1922 - Προσφυγιά Ι
    To 1922 είναι μια χρονολογία που θα παραμείνει στη μνήμη των Ελλήνων ανεξίτηλη, απροσπέραστη, αγιάτρευτη για πάντα. Γιατί τα λάθη δεν βαραίνουν τους ασυνείδητους, τη γενεά εκείνη και τις επόμενες βαραίνουν, όπως και τη μνήμη αυτών που θ' αναζητούν στους αιώνες του μέλλοντος το γιατί.
  4. Δημοπρασία πρώην Ελληνικού χωριού
    Οι μεγαλύτερες ανταλλαγές πληθυσμών στον κόσμο έχουν γίνει στα Βαλκάνια. Κι αυτό κατ' επανάληψη κυρίως κατά τη δεκαετία μεταξύ του 1913 και 1923. Όταν έγιναν αυτές οι ανταλλαγές η ζητούμενη συμφωνία ήταν να μεταφερθούν ολόκληρα χωριά από μια χώρα σε μια άλλη για λόγους άρνησης των κατοίκων αυτών να ασπαστούν τις φυλλετικές, θρησκευτικές ή γλωσσικές προτιμήσεις του κράτους.
  5. Αυθεντικές Μαρτυρίες Ορφανών Προσφύγων
    "Φύγανε με ένα γαλλικό πλοίο που τους άφησε πρώτα στη Χίο. Ο ένας αδελφός κολύμπησε μέχρι τη Χίο γιατί δεν μπήκε στο πλοίο."
  6. Παιδιά προσφύγων Μικράς Ασίας
    Η σελίδα αυτή στις Μνήμες, μέσω φωτογραφικού υλικού της εποχής, προσπαθεί να δώσει μια όψη και μια αίσθηση του τι συνέβη τότε και τι συμβαίνει γενικότερα στον κόσμο όταν η απληστία και η μιζέρια των ισχυρών δεν έχει όρια. Όταν η δίψα για υπεροχή και ο ρατσισμός υπερνικά κάθε καλή θέληση κι ελπίδα. Είμαστε υπόχρεοι να μην ξεχάσουμε. Είμαστε υπόχρεοι να το επαναλαμβάνουμε μέχρι να σταματήσει αυτή η πλεονεξία και η λαιμαργία να εξαληφθεί.
  7. Μουσείο Προσφυγικού Ελληνισμού
    Το Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό Ίδρυμα της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως μεταξύ των αρμοδιοτήτων και των επιδιωκομένων σκοπών του έχει και τη συλλογή, επεξεργασία μα και μεταλαμπάδευση της γνώσης, για τους ιερούς τόπους της ρωμιοσύνης, τις αλησμόνητες πατρίδες των Ελλήνων... Ταυτόχρονα, βασική του επιδίωξη, σκοπός ιερός, η προτροπή των μαθητών για γνώση της παράδοσης, αλλά και των ιδιαίτερων προγονικών εστιών...

Αθήνα μεσα απο 85 παλιες φωτογραφίες

Όταν γεννηθείς σε μια τόσο όμορφη χώρα, δεν θέλεις να ξεχάσεις ποτέ την παραμικρή λεπτομέρεια από τα παιδικά σου χρόνια, τους τόπους που πρωτογνώρισες κι ίσως παραγνώρισες, τα παιχνίδια που πρωτοστάτησες και έχασες, τις γειτονιές που τώρα μένουν ανεξίτηλες στη μνήμη. Όταν όμως αυτή η μνήμη σβήσει με τον αδηφάγο χρόνο δεν μένουν παρά μερικές φωτογραφίες, σκορπισμένες σε κάποιο συρτάρι, ή σε κάποιο ξεφτισμένο αλμπούμ. Δίχως αυτές τις φωτογραφίες και τις λιγοστές λέξεις που τις συνοδεύουν δεν θα υπήρχε τίποτα, δεν συνέβη τίποτα, μόνο το υπερούσιο παρόν και το ελπιδοφόρο μέλλον θα υπάρχουν και θα χρειαστούν τις ίδιες εμπειρίες επιτυχιών και παθών για να ωριμάσουν.

athina

Πάμε, λοιπόν, σαν άλλοτε, πριν μας ξεχάσει ο πλεονέκτης χρόνος, σε μια Αθήνα όπου ο φτωχός και ο πλούσιος περνούσαν πεζοί από τον ίδιο δρόμο.

Πάμε σαν άλλοτε

Πάμε σαν άλλοτε, πάμε σαν άλλοτε
στο μακρινό τ’ ακρογιάλι
που τα μυστικά του πάλι
θα μας πει το μαϊστράλι

Πάμε σαν άλλοτε, πάμε σαν άλλοτε,
σκέψου γαλήνη που θα ‘χει
κει που στέκονται οι βράχοι
και φιλοσοφούν μονάχοι

Θα ‘μαστε μόνοι εσύ και γω
στη γνωστή μας ακρογιαλιά
και θα βρεθούμε με βήμα αργό
στα λημέρια μας τα παλιά

Συ και γω, συ και γω
στης ακρογιαλιάς τη γαλήνη
Συ και γω, συ και γω,
συ και γω κι αν βγει κι η σελήνη

ΑΘΗΝΑ

__________________________________________________________________________________________________________

__________________________________________________________________________________________________________