Ταστσί

Ταστσί

Το Ταστσί βρίσκεται 61χλμ. NA της Καισάρειας και 43χλμ. ΒΑ των Φαράσων Καππαδοκίας, στην κοιλάδα του ποταμού Ζαμαντή. Οι κάτοικου του το 1924 ήταν Έλληνες τουρκόφωνοι (55 οικογένειες, 219 άτομα). Το Ταστσί ήταν μουχταριλίκι (κοινότητα)  και υπαγόταν στο μουδουρλίκι (δήμος) της Κίσκας, στο καιμακαμιλίκι (επαρχίας) της Φέκε, στο μουτεσαριφλίκι (νομαρχία) του Κοζάν και στο βαλελίκι (περιφέρεια) των Αδάνων. Εκκλησιαστικά ανήκε στη μητρόπολη της Καισάρειας.

Το Ταστσί το επισκέφτηκα στις 9 Σεπτεμβρίου του 2000. Ακλουθώντας το δρόμο από το Σατί, παράλληλα με το ποταμάκι Ταχταλίμεζαρ, το οποίο είχε λίγο νερό και πολλές ιτιές, φάνηκε το χωριό Ταστσί. Δεξιά του βρισκόταν λόφοι και αριστερά το ξωκλήσι Κουζουλούχ ή Τέκε. Στο βάθος φαίνεται μια κοιλάδα με πολλά καβάκια. Εκεί ήταν οι μπαχτσέδες που είχαν οι παππούδες μας. Προχωρώντας πιο κοντά φαίνεται καθαρά το χωριό, χτισμένο σε βραχώδη πλαγιά μπρος στο ίσιωμα.

Σήμερα είναι ένα ωραίο χωριό με πολλά καινούργια σπίτια. Από την ανατολική πλευρά περνάει ο Ζαμαντής ποταμός όπου επεκτείνεται η κοιλάδα. Στην πλατεία του χωριού βρήκαμε μερικούς ανθρώπους .Μας πρόσφεραν καφέ, που εμείς τους δώσαμε. Στην συζήτηση μας είπαν ότι υπάρχουν κάποιοι συγγενής μας όπως ο Τσεμάλ. Η μάνα του ήταν ρωμιά, του Ζορλού κόρη, η Αναστασία, η οποία έμεινε το ’24 εκεί με την βία και παντρεύτηκε Τούρκο. Ειδοποίησαν τον Τσεμάλ, ήρθε και μας καλωσόρισε, μας πήγε στο σπίτι του, μας φίλεψε και μετά μου είπε: «Πάμε να σου δείξω ένα παλιό μπαχτσέ». Μου έδειξε το μέρος δίπλα στους μπαχτσέδες. Κρυφά από τον άλλο Τούρκο μου είπε ότι εκεί ήταν  τα νεκροταφεία των Ελλήνων. Βέβαια δεν υπήρχε ίχνος από σταυρούς και τάφους. Τα είχαν χαλάσει.

Από τις έρευνες που έκανα για το Ταστσί χτίσθηκε γύρω στο 1850 περίπου.

Οι κάτοικοι ήρθαν από το Παχτσετσίκ και λίγοι από την Κιουρούμζα. Τα χωριά αυτά βρίσκονται νότια, προς τα Φάρασα ,στα υψίπεδα του Αντιταύρου.

Ταστσί
Ταστσί

Παραθέτω συνέντευξη του κυρίου Παναγιώτη Κυπάρογλου του Στυλιανού (10/9/1999).

Παναγιώτης Κυπάρογλου του Στυλιανού
Παναγιώτης Κυπάρογλου του Στυλιανού

-Από πού είσαι μπάρμπα;

Γεννήθηκα στο Ταστσί των Φαράσων της Καππαδοκίας.

-Πόσες οικογένειες είχε το χωριό;

Υπήρχαν 47 οικογένειες, σόΐα 18. Το 1833 δέκα οκτώ άτομα, νέοι από το Παχτσετσίκ των Αδάνων πήγαιναν και δούλευαν σε λατομείο της περιοχής του Ταστσί. Την περιοχή την κατείχε κάποιος Αρμένιος Αγκοπιάνης που την πούλησε στους 18 αυτούς νέους. Κατόπιν μετοίκισαν στην περιοχή με τις οικογένειες τους και έκτισαν το Ταστσί. Την ονομασία την έδωσαν από τις πέτρες που βγάζανε στο λατομείο. Τη γη πλήρωσαν 107 χρυσές λύρες Τουρκίας .

Από αριστερά Αναστάσιος Καραγκιόζης, Συμεωνίδης Ανδρέας, Ασλανίδης Λεωνίδας. Είναι απόγονοι των 18 οικογενειών που πήγαν πρώτοι στο Ταστσί.
Από αριστερά Αναστάσιος Καραγκιόζης, Συμεωνίδης Ανδρέας, Ασλανίδης Λεωνίδας, απόγονοι των οικογενειών που πήγαν πρώτοι στο Ταστσί.

Οι 18 αυτοί νέοι ήταν οι εξής:

  • Χρήστος Μπαρούτογλου, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών
  • Πασχάλης Σεφερλέρ, Πετρανά Κοζάνης
  • Ιορδάνης Κανταλάρ- Κανταρτζής, Πετρανά Κοζάνης
  • Κωνσταντίνος Σοϊταρίδης, Πετρανά Κοζάνης
  • Μελής Κέας, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών
  • Θεόδωρος Θωμαΐδης,(Τούτλαγας) Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών
  • Αναστάσιος Θωμαΐδης, Πετρανά Κοζάνης
  • Πέτρος Εκίζογλου(Εκιζλέρ), Πετρανά Κοζάνης
  • Πρόδρομος Καραγκιόζης, Πετρανά Κοζάνης
  • Πρόδρομος Παπαδόπουλος,(Τσολάκης), Πετρανά Κοζάνης
  • Παναγιώτης Τσαρικλής (πατέρας του Στυλιανού Κυπάρογλου), Πετρανά Κοζάνης
  • (Χατζεμής) Ευαγγελιστής Ελευθέριος, Πετρανά Κοζάνης
  • Δημήτριος Χάιτας, Πετρανά Κοζάνης
  • Πρόδρομος Ελτσελέρ, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών
  • Ιάκωβος Μπουϊκλής , Πετρανά Κοζάνης
  • Πρόδρομος Δεληγιάννης, Πετρανά Κοζάνης
  • Νικόλαος Χότσας, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών και Πετρανά Κοζάνης
  • Αθανάσιος Αθανασίου , Πετρανά Κοζάνης
  • Χρήστος Κατιρτσής, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών
  • Αναστάσιος Κεχάογλου, πατέρας του Φιλάρατου- Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών και Ιγνάτιου- Πετρανά Κοζάνης
  • Αγκοτάης, Νέος Μυλότοπος Γιαννιτσών.

(Σημ: Τα άτομα βγαίνουν περισσότερα από 18. Προφανώς κάποιοι ήταν αδέλφια μεταξύ τους.)

-Πόσα παιδιά είχε το σχολείο;

Το 1920 φοιτούσαν στο σχολείο το Ταστσί γύρω τα 75 παιδιά. Δάσκαλος ήταν ο Εφτές, αδελφός του Μέλη Ευαγγελιστή. Παπάς στο χωριό ήταν ο παππούς του Χότσα. Ο Παπαδόπουλος Τσολάκης ήταν δικαστής στο Φέκε. Ο Τσαριχλή Συμεών ήταν δάσκαλος. Αυτοί οι δυο σπούδασαν στη σχολή της Καισάρειας της Καππαδοκίας.

-Η εκκλησία του χωριού πότε γιόρταζε; Υπήρχαν κι άλλα ξωκλήσια;

Υπήρχε το ξωκλήσι, το Κουζουλούχ, από το οποίο ανέβλυζε αγίασμα. Κάθε Πάσχα μαζευόταν την Ανάσταση κάτοικοι απ’ όλα τα γύρω χωριά: (Ταστσί, Σατί, Κίσκα, Πες Κατράς, Αφσιάρι, Τσουχούρ, Χατζά, Κιουρούμτσε) και γιόρταζαν όλοι μαζί. Στο γυρισμό γέμιζαν τις στάμνες με αγίασμα και το κουβαλούσαν στα σπίτια τους. Το εκκλησάκι ήταν σε ένα  βουνό καταπράσινο με πηγές νερών.

-Τι έθιμα είχατε και με ποιες γιορτές συνδυαζόταν;

Τα Χριστούγεννα οι γυναίκες μάζευαν τρόφιμα, σφαχτά κ.λπ.

Μαγείρευαν στο σχολείο, μαζευόταν όλο το χωριό και γλεντούσαν μία εβδομάδα. Το ίδιο γινόταν και στην ανάσταση, στα νεκροταφεία, όσοι περνούσαν από εκεί τους τάιζαν. Όταν έκαναν το μνημόσυνο των 40 ημερών κάποιου νεκρού, οι συγγενείς φτιάνανε φαγητά και τάιζαν τα παιδιά του σχολείου. Επίσης μοίραζαν καρύδια, τρόφιμα και χρήματα στους φτωχούς. Από την πρωτοχρονιά μέχρι τα φώτα γινόταν καρναβάλια , σφάζανε μεγάλα μοσχάρια, τα μαγείρευαν και γλεντούσαν με ζουρνάδες κ.λπ.

Την ημέρα των Φώτων πήγαιναν όλοι στην εκκλησία. Μετά τον αγιασμό γινόταν δημοπρασία, για το ποιος κάνει δωρεά για το Σταυρό . Άλλος έδινε τρία βόδια, άλλος χρήματα κ.λπ. Αυτός που έδινε τα περισσότερα έβγαζε και το Σταυρό από το μπαγκράτσι. Κατόπιν πήγαιναν στο ποτάμι και ο παπάς έριχνε τον Σταυρό στα νερά και τα παλικάρια βουτούσαν για να τον βγάλουν. Μετά γυρνούσαν στο χωριό ψάλλοντας το ‘’εν Ιορδάνη’’ και μάζευαν ότι τους δώνανε: χρήματα τρόφιμα αυγά, κότες, παστουρμάδες, λουκάνικα, κρασί. Στο τέλος έτρωγαν, γλεντούσαν και τα τρόφιμα που περίσσευαν τα πήγαιναν τη νύχτα και τα αφήναν στα φτωχά σπίτια από το παραθυράκι. Αυτά τα έθιμα συνεχίζονται μέχρι και σήμερα.

Στις ονομαστικές γιορτές μαζευόταν στους οντάδες. Ο οντάς ήταν αίθουσα υποδοχής που είχαν μόνο οι πλούσιοι. Οντά είχαν ο Τσολάκης, ο Χότσας, ο Μελικέας ο Αναστάς ο Τσαριχλής κ.α. και εκεί γιόρταζαν έτρωγαν τσουρέκια, γλυκά και συζητούσαν πίνοντας κρασί. Το τσίπουρο  ήταν απαγορευμένο. Στα αλώνια επίσης όταν γιόρταζε κάποιος μαζευόταν όλοι στα αλώνια και γλεντούσαν ως το πρωί.

-Ποιες ήταν οι ασχολίες και δραστηριότητες των κατοίκων;

Αυτές ήταν ως επί το πλείστον η γεωργία και κτηνοτροφία.

Τα χωράφια τα είχαν ανάλογα που πλήρωσε ο καθένας όταν τα αγόρασε από τον Αρμένο. Άλλος είχε 400 στρέμματα, άλλος 300, άλλος 200. Δίπλα από το χωριό περνούσαν δυο ποτάμια, ορισμένα χωράφια  ήταν ποτιστικά. Το Κ΄ζιλί Ιρμάχ και το Χουμουρλού Ιρμάχ (ποτάμι). Η παραγωγή του Ταστσί ήταν σιτάρι, κριθάρι , βρίζα, καλαμπόκι, φασόλια, λαχανικά, τυριά, βούτυρα κ.λπ. Από όλα αυτά το 1/3 το έπαιρνε το κράτος σαν φορολογία..

Οι οικογένειες ήταν πατριαρχικές. Ο μεγαλύτερος της οικογενείας έκανε κουμάντο. Αυτός κανόνιζε τις δουλειές, τα πάντα: ποιος θα πάει στα πρόβατα, στα βόδια, στα χωράφια…

Το φθινόπωρο πολλοί πήγαιναν στα Άδανα και δούλευαν στα βαμβάκια, στα εργοστάσια κι αλλού, Ακόμα πολλοί ήταν μαστόροι και χτίστες που δούλευαν στο χωριό και έξω, σε άλλα χωριά. Οι γυναίκες εκτός από τις καθημερινές δουλειές φρόντιζαν να υφαίνουν υφάσματα για ρούχα, για στρωσίδια, να πλέκουν κάλτσες, φανέλες κ.λπ. Επίσης το καλοκαίρι μετά το θέρος ετοίμαζαν τα φαγώσιμα της χρονιάς: πλιγούρια, τους τραχανάδες, παντζάρια ξερά, σταφίδες, φρούτα ξερά για το χοσάφι(κομπόστα), τυριά, και βούτυρα που τα έβαζαν σε τουλούμια και τα αποθήκευαν σε υπόγειο. Οι γεωργικές εργασίες γινόταν με βόδια που ζεύανε στο όργωμα, στο κάρο(κανλί) και στο αλώνισμα με αλωκάνη. Το αλέτρι (σαμπάν) ήταν ξύλινο…

απόσπασμα από το βιβλίο
του Ευστάθιου Β.Παπαδόπουλου “ΠΕΤΡΑΝΑ’’.

Author: stavros