Οι Ένοχοι – κεφάλαιο 19

ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΑΝΤΙΖΗΛΩΝ

-Μεγαλειότατε, είπε ο ναύαρχος στον αυτοκράτορα. Τοποθετήσαμε τρία απ’ τα μεγάλα πυροβόλα μας πάνω σε δυο πύργους των τειχών, ακριβώς απέναντι απ’ το αγκυροβολείο των Τούρκων. Στην αρχή είχαμε καλά αποτελέσματα, γιατί οι Τούρκοι δεν περίμεναν μια τέτοια κίνησή μας. Τους βρήκαμε απροετοίμαστους και βουλιάξαμε μερικά πλοία τους χωρίς καμιά δική μας απώλεια. Γρήγορα, όμως, άλλαξαν τη διάταξη του στόλου τους κι επιπλέον τοποθέτησαν κι αυτοί πάνω στα μεγαλύτερα πλοία τους μεγάλα πυροβόλα, τα οποία μετακινούν ανάλογα με την περίπτωση. Εδώ και δέκα μέρες, ο βομβαρδισμός δεν σταματά κι απ’ τις δυο μεριές, χωρίς, όμως, να έχει κανείς ουσιαστικά αποτελέσματα.

-Εάν είχαμε κι άλλα πλοία να τα κινήσουμε εναντίον τους απ’ την ανοιχτή θάλασσα, τα αποτελέσματα θα ήταν διαφορετικά, είπε ένας πλοίαρχος.

-Τότε, θα τους βάζαμε στη μέση, θα τους στριμώχναμε στο βάθος του κόλπου και θα τους σφυροκοπούσαμε άσχημα. Δε θα μπορούσαν να απομακρύνονται, όπως και όταν θέλουν και να αποφεύγουν τις βολές μας, πρόσθεσε ο πλοίαρχος Γριόνης.

-Η θέση μας θα ήταν ασύγκριτα καλύτερη, αν παίρναμε νωρίτερα είδηση των τολμηρών σχεδίων του Μωάμεθ και εμποδίζαμε τη μεταφορά ενός μεγάλου μέρους του στόλου του πίσω απ’ την πλάτη μας, είπε ένας Βενετός πλοίαρχος.

-Πώς σοφίστηκε, άραγε, ένα τέτοιο σχέδιο και πώς αποπειράθηκε ένα τόσο τολμηρό στρατήγημα ο σουλτάνος; Ρώτησε ένας συγκλητικός άρχοντας και συνέχισε. Δεν πιστεύω να έχει ακούσει κάτι ο Μωάμεθ για τις ιστορίες της επίθεσης του Καίσαρα κατά του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας, ούτε να γνωρίζει για τη γέφυρα του Ξέρξη. Οι Άβαροι είχαν κάνει παλιότερα ένα τέτοιο πέρασμα σαν το δικό του, αλλά αυτό συνέβη πριν πολλά χρόνια κι αμφιβάλλω αν θα άκουσε ποτέ τίποτα γι’ αυτό ο σουλτάνος.

Ο άρχοντας έκανε μερικά βήματα σκεπτικός, ψάχνοντας στη μνήμη του να βρει παρόμοια εγχειρήματα που έγιναν στο παρελθόν και να ανακαλύψει σε ποιο ίσως απ’ αυτά στηρίχτηκε ο Μωάμεθ και μετέφερε τόσα πλοία του απ’ τη μια θάλασσα στην άλλη. Μετά συνέχισε.

-Ίσως, να είχε ακούσει για την δια ξηράς μεταφορά του αυτοκρατορικού στόλου απ’ τη θάλασσα στη λίμνη Ασκάνια το 1097, όταν έγινε προσπάθεια ανακατάληψης της Νίκαιας. Ίσως, να άκουσε κάτι για τον αρχαίο ‘’δίολκο’’ της Κορίνθου, που μεταχειρίστηκε ο Βυζαντινός στρατηγός Ωορύφος, ο νικητής των Αράβων, για να μεταφέρει το στόλο του απ’ τον Κορινθιακό στο Αιγαίο. Ίσως, το σχέδιο αυτό να το εισηγήθηκε στο Μωάμεθ κάποιος Λατίνος, Βενετός πιθανόν, ο οποίος ίσως να άκουσε ή και να είδε πώς οι συμπατριώτες του, με τη βοήθεια του Κρητικού μηχανικού Σόρβολου, πέρασαν πριν από δεκατέσσερα χρόνια κατά τον ίδιο τρόπο ορισμένα πλοία τους απ’ τον ποταμό Αντίτζε στη λίμνη Γκράντα της Βόρειας Ιταλίας . . . Αλλά και να μην το πάρει είδηση κανείς; . . . Τόσοι κάτοικοι!

Ο συγκλητικός άρχοντας κατάλαβε το λάθος του κι αντιλήφθηκε, ότι με τις άδολες αναδρομές του στην Ιστορία και τα τελευταία του λόγια, έθιγε άσχημα τους Λατίνους συμμάχους της Κωνσταντινούπολης τις κρίσιμες αυτές ώρες, γι’ αυτό και διέκοψε την ομιλία του. Έριξε μια γρήγορη ματιά στον αυτροκράτορα και στους άλλους πλοιάρχους και κάθισε στη θέση του μετανιωμένος.

-Δεν μπορεί, ολόκληρη συνοικία Γενουατών, ολόκληρος Γαλατάς με τόσους κατοίκους, να μην είδε κανείς, ούτε ένας, τη μεταφορά του στόλου του Μωάμεθ απ’ την ξηρά. Τόσοι κάτοικοι και να μην αντιληφθεί ούτε ένας το παραμικρό, τόνισε με θυμό κι έντονη ειρωνεία ο Βενετός πλοίαρχος Ιερώνυμος Μοροζίνης.

Τα λόγια αυτά του Μοροζίνη ήταν αιχμηρός υπαινιγμός και ηχηρός κόλαφος για τους Γενουάτες πλοίαρχους, που, παρ’ ότι προσπάθησαν να αγνοήσουν την πρόκληση του Βενετού και να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους, δεν το κατόρθωσαν.

-Πάντοτε σας διακρίνει η απερισκεψία και η αυθάδεια εσάς τους Βενετούς, είπε θυμωμένα ένας Γενουάτης πλοίαρχος.

-Πολύ εύκολα ξεστομίζετε τις χειρότερες λέξεις για τους άλλους και ακόμη πιο εύκολα ξεχνάτε τα δικά σας ελαττώματα και την ανικανότητά σας, πρόσθεσε με συγκρατημένη νευρικότητα και προσποιητή απάθεια ένας άλλος Γενουάτης ναυτικός.

-Προσπαθείτε να αποδώσετε ελαττώματα σε μας; Ρώτησε με οξεία φωνή ο καπετάν Γριόνης. Τολμούν οι Γενουάτες να κατηγορήσουν εμάς τους Βενετούς; Αυτοί που υπόγραψαν συνθήκες φιλίας με το Μωάμεθ, τολμούν να υψώνουν φωνή και να δείχνουν πρόσωπο στον κόσμο; Συνέχισε κατακόκκινος απ’ το θυμό του ο Βενετός πλοίαρχος.

-Προσπαθούμε να βοηθήσουμε την κατάσταση με τον καλύτερο τρόπο, φώναξε οργισμένος ο Ιουστινιάνης, που με δυσκολία κρατούσε όλο αυτό το διάστημα την ψυχραιμία του. Δεν είμαστε χοντροκέφαλοι κι ανίκανοι, συνέχισε με θυμό. Ούτε και κάνουμε του κεφαλιού μας.

-Αν μ’ αυτά που λες, εννοείς το τόλμημα του αείμνηστου καπετάν Κόκκου, αυτού του ήρωα, που, μόλις πριν από τρεις μέρες, θυσίασε τη ζωή του για τη σωτηρία της πόλης και τη δική μας, όλων εδώ, είναι προτιμότερο να πάρεις αμέσως τα λόγια σου πίσω. Η προσπάθεια και η θυσία του ήρωα πλοιάρχου δείχνει θάρρος και γενναιότητα. Όχι υστεροβουλία κι ανικανότητα, διαμαρτυρήθηκε εξαγριωμένος ο Σιλβέστρος Τρεβηζάνος.

Έπρεπε να περιμένει και να ενεργήσει κατά το σχέδιο, συνέχισε ο Ιουστινιάνης. Όχι να φύγει μπροστά και να πάρει στο λαιμό του όλη μας την προσπάθεια, στην οποία η πόλη στήριξε τόσες ελπίδες.

-Στο λαιμό του δεν πήρε την προσπάθειά μας και τις ελπίδες της πόλης ο καπετάν Κόκκος. Στο λαιμό τους πήραν την επιχείρηση και τις ψυχές των δύστυχων ναυτών εκείνοι που άναψαν τη φωτιά πάνω στο λόφο του Γαλατά, ακριβώς την ώρα που ξεκινούσαν τα πλοία μας και ειδοποίησαν έγκαιρα το σουλτάνο. Και ξέρουμε καθαρά ποιοι είναι αυτοί, φώναξε με θυμό ο Μοροζίνης.

-Είσαστε όλοι οι Βενετοί ισχυρογνώμονες κι ανίκανοι, ούρλιασε ένας Γενουάτης.

-Είσαστε προδότες και ύπουλοι, βρυχήθηκε ο Γαβριήλ Τρεβηζάνος.

Ο αυτοκράτορας, με δυσκολία συγκρατιόταν ως τώρα και δεν έπαιρνε μέρος στη συζήτηση. Άφηνε τους Ιταλούς πλοιάρχους να λογομαχούν, μόνο και μόνο για να δει πώς σκέφτονται. Ήθελε να εξακριβώσει, τι εμπιστοσύνη έχει ο ένας στον άλλο και πόση εμπιστοσύνη κι ελπίδα μπορούσε να έχει κι αυτός σ’ αυτούς. Με τους τελευταίους, όμως, εντονότατους διαξιφισμούς, το πράγμα έπαιρνε επικίνδυνη τροπή κι υπήρχε φόβος, οι οργισμένοι ναυτικοί, από στιγμή σε στιγμή, ν’ αφήσουν τα λόγια και να τραβήξουν τα σπαθιά. Γι’ αυτό, πάνω στο κρίσιμο σημείο, σηκώθηκε όρθιος και με δυνατή φωνή είπε.

-Κύριοι πλοίαρχοι. Η συζήτηση αυτή σήμερα είναι τελείως ανωφελής, όπως ανωφελές είναι και το να μάθουμε εκ των υστέρων ποιος άναψε τη φωτιά στο Γαλατά και πρόδωσε τα σχέδιά μας. Η πόλη μας σήμερα δεν έχει ανάγκη από προστριβές και διαξιφισμούς μεταξύ των συμμάχων της. Έχει ανάγκη από βοήθεια και συνεργασία. Πιστεύω, ότι όλοι μας προσπαθούμε κι αγωνιζόμαστε να σώσουμε την Κωνσταντινούπολη απ’ τα χέρια του εχθρού. Όλοι είμαστε έτοιμοι να υποστούμε κάθε θυσία για την πραγματοποίηση του ιερού μας σκοπού. Γι’ αυτό, θα είναι πολύ καλύτερα για όλους μας, να αφήσουμε τις λογομαχίες κατά μέρος, να σκεφτούμε σοβαρά και να βρούμε ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος, με τον οποίο θα μπορέσουμε να ανακουφίσουμε τη δύστυχη πόλη μας.

Στα λόγια αυτά του αυτοκράτορα, Γενουάτες και Βενετοί χαμήλωσαν τα μάτια ντροπιασμένοι για την απρεπή στάση τους και την οξύθυμη παραφορά τους και, σκύβοντας το κεφάλι, σα να ζητούσαν συγνώμη και να δήλωναν υποταγή, ξανακάθισαν στις θέσεις τους.

Η ατμόσφαιρα ηρέμισε και πάλι και οι έντονοι ερεθισμοί και οι εξάψεις εξαφανίστηκαν σιγά-σιγά απ’ τα αγριεμένα πρόσωπα των Λατίνων ναυτικών. Ο Κωνσταντίνος σώπασε για λίγο κι αυτός, θέλοντας να δώσει χρόνο στους εκνευρισμένους πλοιάρχους να ξαναβρούν την ηρεμία τους. Σε λίγο, όταν τους είδε όλους καθισμένους και σιωπηλούς, συνέχισε.

-Η κατάσταση της πόλης, όπως όλοι το γνωρίζουμε, είναι πολύ κρίσιμη. Έχουμε απόλυτη ανάγκη βοηθείας και μάλιστα αμέσως. Με τον εδώ αντιπρόσωπο της ένδοξης Αυθεντίας της Βενετίας, το βαΐλο Ιερώνυμο Μηνώτο, υπέγραψα στις 26 του περασμένου Ιανουαρίου συμφωνία, κατά την οποία ο βενετικός στόλος που σταθμεύει στο Αιγαίο πρέπει να σπεύσει προς βοήθεια της βασιλεύουσας μόλις το ζητήσουμε. Όμως, αρκετός καιρός παρήλθε από τότε που στείλαμε τη σχετική επείγουσα ειδοποίηση στη Δύση κι ακόμη καμιά βοήθεια δεν φαίνεται από πουθενά.

-Ίσως, οι απεσταλμένοι μας να μην κατάφεραν να ξεφύγουν τον κλοιό των Τούρκων και να μην μπόρεσαν να περάσουν στο Αιγαίο, οπότε ο ναύαρχος του στόλου δεν έλαβε γνώση της εδώ δύσκολης κατάστασης, είπε ο Μοροζίνης.

-Ενδέχεται επίσης, να μην έφτασαν ακόμη στα χέρια του ναυάρχου οι διαταγές της Γαληνότατης Πολιτείας της Βενετίας, για να μπορέσει ο στόλος να πλεύσει προς την Κωνσταντινούπολη, πρόσθεσε ο Γαβριήλ Τρεβηζάνος, προσπαθώντας κάπως να δικαιολογήσει κι αυτός με τη σειρά του την αδικαιολόγητη για την περίσταση καθυστέρηση του στόλου.

-Οποιαδήποτε κι αν είναι η δικαιολογία, συνέχισε ο αυτοκράτορας, η πραγματικότητα παραμένει η ίδια. Ο πολυπόθητος στόλος δεν φαίνεται πουθενά κι αυτό αυξάνει περισσότερο την  απελπισία των πολιορκουμένων. Γι’ αυτό, νομίζω ότι καλό θα ήταν, να ετοιμάσουμε ένα μικρό καΐκι, το οποίο να προσπαθήσει να περάσει στο Αιγαίο. Να ψάξει και να βρει το στόλο των Βενετών, ο οποίος μάλλον θα βρίσκεται στη Χίο ή στην Εύβοια, να περιγράψει στο ναύαρχο Ιάκωβο Λορεδανό την κατάστασή μας και να τον παροτρύνει, να πλεύσει αμέσως και με όσο πιο μεγάλη ταχύτητα μπορεί προς βοήθεια της Κωνσταντινούπολης.

Ομόφωνα όλοι μαζί οι πλοίαρχοι επικρότησαν την πρόταση του Κωνσταντίνου και, χωρίς χρονοτριβή, εγκατέλειψαν την αίθουσα του συμβουλίου κι έφυγαν, για να προετοιμάσουν την αναχώρηση του καϊκιού.

Αλέκος Ν. Αγγελίδης
“ΟΙ Ένοχοι”
Μελβούρνη 19 Σ/βρίου 1980

Author: Μνήμες