Οι Ένοχοι – κεφάλαιο 21

ΝΕΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΛΑΤΙΝΩΝ

Είχε πέσει το σούρουπο, όταν ο καπετάν Γαβριήλ Τρεβηζάνος κατέβηκε απ’ το πλοίο του και βγαίνοντας στη στεριά προχώρησε προς την εκκλησία της Παναγίας της Κωνσταντινουπολίτισσας.

Τον καπετάνιο χαιρέτισαν με σεβασμό δυο ναύτες που με γυμνά ξίφη περιπολούσαν στο κατάστρωμα, καθώς και ο σκοπός που στεκόταν ακίνητος στη σκάλα του πλοίου. Την ώρα που ο Τρεβηζάνος κατέβαινε τις σκάλες, είπε με επιτακτικό τόνο στον αξιωματικό της βάρδιας που τον συνόδευε.

-Τα πλοία να φρουρούνται αυστηρά. Να μην επιτραπεί σε κανένα ν’ ανεβεί σ’ αυτά χωρίς τη δική μου διαταγή. Οι φρουροί να διπλασιαστούν και οι ναύτες να αγρυπνούν οπλισμένοι.

Ο αξιωματικός συγκατένευσε στις διαταγές του καπετάνιου του, χαιρέτισε κι επέστρεψε βιαστικός στη θέση της υπηρεσίας του. Οι δυο ναύτες της περιπολίας που βρέθηκαν κοντά, προς το μέρος της σκάλας κι άκουσαν τα λόγια του καπετάνιου τους, αλληλοκοιτάχτηκαν παράξενα και, για να μην δείξουν ότι άκουσαν τις περίεργες διαταγές του καπετάνιου τους, συνέχισαν αδιάφοροι, δήθεν, το αργό βήμα τους πάνω στο κατάστρωμα.

-Λες κάτι να μαγειρεύεται; Ρώτησε για μια στιγμή με έκδηλη απορία το σύντροφό του ο ένας απ’ τους δυο ναύτες της περιπολίας, μόλις απομακρύνθηκαν απ’ τη σκάλα προς το βάθος της πρύμης του καραβιού.

-Κάτι το σοβαρό πρέπει οπωσδήποτε να συμβαίνει, είπε ο άλλος, ενώ κι οι δυο συνέχιζαν με τον ίδιο ρυθμό τη συνηθισμένη περιπολία τους.

-Αλλιώς δεν εξηγούνται οι διπλοσκοπιές και η γενική επιφυλακή, πρόσθεσε ο άλλος. Επίσης, το να μην επιτρέπεται σε κανένα να ανεβεί στα πλοία απ’ τη στεριά χωρίς διαταγή του καπετάνιου, σημαίνει ότι το πράγμα, όποιο κι αν είναι, δεν έχει να κάνει μόνο με τους Τούρκους. Γιατί, αυτοί δε θά ‘ρθουν στα καλά καθούμενα ν’ ανεβούν στη σκάλα…

-Ξέρεις, τον διέκοψε ο άλλος. Κάτι ψιθυρίστηκε έτσι ξεκάρφωτα κι αόριστα, ότι τα εφόδια που έχουν οι τρεις γαλέρες μας που ήρθαν απ’ την Τάνα και που βρίσκονται ακόμη φορτωμένα στ’ αμπάρια των πλοίων μας προορίζονται για τους Τούρκους. Μάλιστα, κάποιος είπε ότι, αν πάμε στο Γαλατά που έχει καλές σχέσεις με το Μωάμεθ ή αν τα ξεφορτώσουμε κατευθείαν σε τούρκικο λιμάνι, εκτός του ότι θα μας τα πληρώσουν διπλά, θα μας αφήσουν να φύγουμε ελεύθερα με τα πλοία μας, για να συνεχίσουμε το εμπόριο μαζί τους ή να πάμε πίσω στην πατρίδα μας.

-Εγώ ξέρω, ότι τα φορτία μας προορίζονται για την Ιταλία κι ότι εδώ σταματήσαμε μόνο για να πάρουμε νερό και να ενωθούμε με τα πολεμικά μας, που θα μας συνοδέψουν στην Ιταλία, για να μας προφυλάξουν απ’ τους πειρατές που πάντοτε περιμένουν ν’ αρπάξουν κάτι τέτοια εμπορεύματα, είπε ο άλλος, χωρίς ν’ αλλάξει καθόλου το ρυθμό του βαδίσματός του και αποφεύγοντας να εκδηλώνει με μορφασμούς και χειρονομίες τις σκέψεις του.

-Προσωπικά, δεν πιστεύω σε τέτοιες διαδόσεις του πληρώματος κι ούτε πιστεύω ότι κάτι το σπουδαίο συμβαίνει. Τα μέτρα που παίρνει ο καπετάνιος μας είναι γιατί βρεθήκαμε μέσα σε εμπόλεμο λιμάνι και σε τέτοιες περιπτώσεις κανένας δεν ξέρει τι μπορεί να συμβεί.

-Βέβαια κι εγώ δεν πιστεύω πραγματικά σε τέτοιους ψίθυρους, είπε μεγαλόφωνα ο ναύτης κι ούτε και μου πέφτει λόγος καθόλου αλλά προσωπικά θα προτιμούσα, αν τα εμπορεύματα αυτά, για τον ένα ή τον άλλο λόγο ήταν καταδικασμένα να μην φθάσουν στην Ιταλία, να πάνε στους Βυζαντινούς παρά στους Τούρκους.

-Δεν έχεις άδικο, συνέχισε ο άλλος. Καλύτερα σε χριστιανούς, έστω κι αν είναι και λίγο αιρετικοί, παρά στους αλλόθρησκους.

-Μα, είναι να τα παραδώσουμε σ’ αυτούς τους βάρβαρους; Θυμάσαι, πώς μας υποδέχτηκαν τα κανόνια τους πάνω απ’ το φρούριο του Ρούμελη-χισάρ, όταν φθάσαμε στο Βόσπορο; Είπε με κάποια απέχθεια ο Βενετός ναύτης και συνέχισε τον δήθεν αμέριμνο βηματισμό του. Θυμάσαι τον τραγικό θάνατο των ναυτών του καπετάν Ρίτσου, όταν το πλοίο τους βομβαρδίστηκε κι οι άμοιροι έπεσαν στα χέρια τους;

-Επιτρέπεται να δώσουμε βοήθεια σ’ αυτούς, όταν, εκτός απ’ τη φορολογία που μας επιβάλλουν, μας υποχρεώνουν να κατεβάζουμε τα πανιά και τη σημαία των πλοίων μας και να χαιρετάμε τη σημαία τους, κάθε φορά που περνάμε μπροστά απ’ το τρομερό αυτό φρούριο, υποτιμώντας έτσι τη δική μας σημαία και ταπεινώνοντας το δόγη μας; Εδώ, ολόκληρος αυτοκράτορας της Κωνσταντινούπολης και δε μας επιβάλλει καμιά απαγόρευση και δε μας υποχρεώνει σε τίποτα το ταπεινωτικό κι αυτοί οι βάρβαροι να μας κάνουν όπως θέλουν;

Η συζήτηση των δυο περιπολούντων ναυτικών διακόπηκε απ’ την παρουσία στο κατάστρωμα δύο άλλων συναδέλφων τους, οι οποίοι ανέβηκαν για να τους αντικαταστήσουν και να αναλάβουν αυτοί για μερικές ώρες τη φρούρηση του πλοίου. Οι δυο ναύτες αποσύρθηκαν στην καμπίνα τους, όπου σε λίγο ήρθε κι ο σκοπός της σκάλας, ο οποίος είχε κι αυτός αντικατασταθεί από άλλο συνάδελφό του.

– – – – – – – – – – – – – – – – – –

-Διατηρείτε φιλικές σχέσεις με το Μωάμεθ . . . , έλεγε με θυμό στο συνέδριο μέσα στην εκκλησία της Παναγίας της Κωνσταντινουπολίτισσας ο καπετάν Γαβριήλ Τρεβηζάνος στους Γενουάτες καπεταναίους κι αντί να ελέγξετε τους συμπατριώτες σας του Γαλατά για την απαράδεχτη στάση τους τολμάτε να αμφιβάλετε για την εμπιστοσύνη και την καλή θέληση των πληρωμάτων των βενετικών πλοίων.

-Πάντοτε επιμένετε στις απόψεις σας σεις οι Βενετοί κι είστε ισχυρογνώμονες κι ανεπίδεκτοι κάθε συνεργασίας, είπε ένας Γενουάτης.

-Δεν θέλουμε εμείς συνεργασίες μ’ εκείνους που γίνονται εχθροί της χριστιανοσύνης για λίγα χρήματα, φώναξε ο Τρεβηζάνος κι ούτε πουλάμε μυστικά στο Μωάμεθ. Δεν ανάβουμε φωτιές στα υψώματα του Γαλατά κι ούτε προδίνουμε τα μυστικά της αμύνης και τα σχέδια των αμυνόμενων στους εχθρούς μας.

-Θέλετε, όμως, να παραδώσετε τα εμπορεύματα των πλοίων σας στους Τούρκους, ξαναείπε οργισμένος ο Γενουάτης ναυτικός.

-Δεν παραδίνουμε τα εμπορεύματά μας σε κανένα κι όποιος τολμά, ας έρθει να μας τα πάρει.

Ο θυμός κορυφώνονταν και το πράγμα όσο πήγαινε έπαιρνε διαστάσεις και ξέφευγε απ’ τον έλεγχο των παρευρισκομένων. Για να αποφευχθεί κάθε δυσάρεστη κι ανεπανόρθωτη κατάσταση, πήρε το λόγο ο καρδινάλιος Ισίδωρος και με ήφος ήπιο και καθησυχαστικό είπε.

-Αγαπητοί μου και γενναίοι ναύαρχοι της Ιταλίας. Ο σκοπός της παρουσίας μας εδώ, δεν είναι να υβρίζουμε και να κατηγορούμε ο ένας τον άλλο και ούτε είναι να επιρρίπτουμε ασυλλόγιστα ευθύνες εκεί όπου δεν υπάρχουν. Επιπλέον, η παρουσία όλων μας εδώ και ιδιαίτερα των Λατίνων, δεν είναι για να κάνει τις δύσκολες μέρες που περνά σήμερα η Κωνσταντινούπολη δυσκολότερες, ούτε κι αποβλέπει στο να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα στον αυτοκράτορα απ’ όσα ήδη έχει να αντιμετωπίσει. Συγκεντρωθήκαμε όλοι σήμερα εδώ, για να συσκεφτούμε και να βρούμε τρόπους, ώστε να οργανωθεί και να υποστηριχθεί καλύτερα η άμυνα της Πόλης. Είναι σ’ όλους μας γνωστό, ότι ο ερχομός μας στην Κωνσταντινούπολη αποβλέπει στο να προσφέρουμε στη χριστιανική αυτή πόλη κάθε βοήθεια που μας είναι δυνατή και να βοηθήσουμε με κάθε τρόπο τον αυτοκράτορα, χωρίς να υπολογίζουμε θυσίες και κόπους, ώστε να μπορέσει να αντισταθεί με επιτυχία στους βάρβαρους επιδρομείς που απειλούν να σαρώσουν τα πάντα στο πέρασμά τους. Παρακαλώ όλους σας να ηρεμίσετε και, με πλήρη συναίσθηση της αποστολής μας και του καθήκοντός μας, να ανταλλάξουμε με απόλυτη ψυχραιμία και ψυχική λογική τις απόψεις μας, με μοναδικό σκοπό την όσο το δυνατόν καλύτερη αντιμετώπιση των κινδύνων που μας απειλούν.

Τα λόγια αυτά του Ισίδωρου ηρέμισαν κάπως τους οξύθυμους καπετάνιους και, παρ’ ότι η ατμόσφαιρα ήταν ακόμη τεταμένη και οι όψεις των συνέδρων κατακόκκινες, επικράτησε κάποια σιωπή και ηρεμία. Το λόγο πήρε ο Βενετός βαΐλος, ο οποίος με χαμηλό τόνο είπε.

-Οι περιστάσεις είναι κρίσιμες και οι κίνδυνοι τεράστιοι. Σήμερα, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, επιβάλλεται να επιδείξουμε σύνεση και κατανόηση. Ας μην κυβερνιόμαστε, λοιπόν, από παλιότερες τυχόν διαφορές μας και ας μην αφήσουμε τους εαυτούς μας να παρασυρθούν από προηγούμενα μικροπείσματά μας. Ο κίνδυνος που μας απειλεί είναι μεγάλος, γι’ αυτό επιβάλλεται απόλυτη κατανόηση και τέλεια συνεργασία. Το ότι εκφράστηκε και υποστηρίχτηκε η γνώμη ότι πρέπει να ξεφορτωθούν τα εμπορεύματα απ’ τα πλοία του καπετάν Τρεβηζάνου, δεν σημαίνει ότι αυτό το κάνουμε γιατί δεν έχουμε εμπιστοσύνη στον καπετάνιο ή στο πλήρωμά του ή ότι θέλουμε να αρπάξουμε τα εμπορεύματά του. Προ ημερών, ο καπετάν Τρεβηζάνος υποσχέθηκε στον αυτοκράτορα και τού ‘δωσε το λόγο της τιμής του, ότι θα παραμείνει στην πόλη και θα αγωνιστεί κι αυτός και τα πληρώματά του για τη σωτηρία της. Πώς, λοιπόν, σήμερα, εμείς ή οποιοσδήποτε άλλος μπορεί να μην έχει εμπιστοσύνη στον καπετάν Τρεβηζάνο και στους ναύτες του; Αλλά και αν είχαμε κατά νου να αρπάξουμε τα φορτία των πλοίων του, γιατί δεν το κάναμε αυτό προ ημερών, όταν όλα τα εμπορεύματα βρισκόταν στη στεριά; Οποιαδήποτε τέτοια σκέψη μας ή απόπειρά μας θα μας έφερνε σε ρήξη και θα δημιουργούσε οπωσδήποτε εχθρούς ανάμεσά μας. Και η Κωνσταντινούπολη έχει σήμερα ανάγκη από φίλους. Από φίλους πιστούς και αφοσιωμένους. Τέτοιους ακριβώς θέλει και τους τετρακόσιους ναύτες των γαλερών του Αγίου Μάρκου με τον καπετάνιο τους. Ας μην υπάρχει, λοιπόν και η παραμικρή υπόνοια, καμιά καχυποψία ή υστεροβουλία για τις αποφάσεις και τις ενέργειες του συμβουλίου της αμύνης. Όλοι μας, Βυζαντινοί και Λατίνοι, Βενετοί και Γενουάτες σκεπτόμαστε και ενεργούμε αδιάκριτα από κάθε συμφέρον προσωπικό ή παροικιακό και προσπαθούμε με κάθε τρόπο για το καλό του αυτοκράτορα και τη σωτηρία της πόλης.

Ο Βενετός βαΐλος κοίταξε τους κάπως πιο ήρεμους τώρα συνέδρους και, ευχαριστημένος κι ο ίδιος για την επίδραση των λόγων του, κάθισε στη θέση του.

Αμέσως, σηκώθηκε ο αρχιεπίσκοπος της Χίου Λεονάρδος και είπε.

-Στον πόλεμο, όπως είναι επόμενο και όπως όλοι σας το γνωρίζετε, οι συνθήκες μεταβάλλονται από στιγμή σε στιγμή. Και πάντοτε, ανάλογα με τις μεταβολές των συνθηκών, μεταβάλλονται και οι τρόποι και τα μέσα της διεξαγωγής του αγώνα. Σε περιπτώσεις πολιορκίας, την πρωτοβουλία στις αλλαγές του πολέμου έχει κατά το πλείστον ο επιτιθέμενος, ο οποίος και αναγκάζει τον αμυνόμενο ή να μεταβάλει τον τρόπο της αμύνης του έγκαιρα ή να επιδεινώσει μόνος του τη θέση του. Ο καλός στρατηγός με οξυδέρκεια προβλέπει ή έγκαιρα διαπιστώνει τις μεταβολές που επιφέρει ο εχθρός στην τακτική του και με φρόνηση οργανώνει την άμυνά του ανάλογα με τις πιέσεις του εχθρού και μάλιστα γρήγορα και χωρίς καμιά καθυστέρηση. Σήμερα λοιπόν, οι συνθήκες του πολέμου έχουν μεταβληθεί προς το χειρότερο και είναι μεγάλη και άμεση ανάγκη να οργανώσουμε την άμυνά μας ανάλογα. Χρειαζόμαστε στρατιώτες στα τείχη και πολεμικά πλοία στη θάλασσα. Πρέπει να χρησιμοποιήσουμε συνετά κάθε υπάρχουσα στην πόλη μας δυναμικότητα, αν θέλουμε να ελπίζουμε σε κάποιο θετικό αποτέλεσμα. Δεν έχουμε ανάγκη εμπορικών πλοίων, ούτε εμποροναυτών. Έχουμε ανάγκη πολεμικών πλοίων και μαχητών.

Μίλησαν κι άλλοι άρχοντες και τελικά το συμβούλιο αποφάσισε να ξεφορτωθούν τα πλοία και να ενταχθούν στη δύναμη του πολεμικού ναυτικού. Η απόφαση αυτή πάρθηκε κατά πλειοψηφία, χωρίς να συμφωνεί με όλες γενικά τις γνώμες των συμβούλων. Ο καπετάν Γαβριήλ Τρεβηζάνος δεν ήθελε εύκολα να παραδεχτεί μια τέτοια απόφαση, η οποία, αν εφαρμοζόταν, θα δέσμευε τα πλοία του και θα έβαζε σε κίνδυνο τους ανθρώπους του.

-Να ανακοινωθεί η απόφαση του συμβουλίου στους κυβερνήτες των πλοίων, είπε ο πρόεδρος του συμβουλίου Βενετός βαΐλος Μηνώτος και να σταλούν δυνάμεις στρατού για την εκφόρτωση. Το συμβούλιο θα παραμείνει εδώ, έτοιμο να αντιμετωπίσει οποιαδήποτε εξέλιξη.

Αμέσως, ένας αξιωματικός του συμβουλίου ανακοίνωσε την απόφασή του στους πλοιάρχους και οπλισμένοι στρατιώτες κατέβηκαν μαζί του στο λιμάνι.

Δεν πέρασε, όμως, πολλή ώρα κι ο αντιπρόσωπος του συμβουλίου ξαναγύρισε λαχανιασμένος στην εκκλησία της Παναγίας της Κωνσταντινουπολίτισσας. Συγκρατώντας με δυσκολία την έξαψη και την ταραχή του, ο αξιωματικός προσπάθησε να αναφέρει στους άρχοντες του συμβουλίου τον αντίκτυπο που είχε η απόφασή τους στους Βενετούς ναυτικούς και τις σκηνές που εξαιτίας της διαδραματίζονταν ήδη στο λιμάνι.

-Μόλις τα πληρώματα έμαθαν την απόφαση του συμβουλίου σας, είπε ο αξιωματικός και πήραν την εντολή να εγκαταλείψουν τα πλοία τους, για να γίνει η εκφόρτωση των εμπορευμάτων, άρπαξαν όλοι τα σπαθιά και τα όπλα τους και όρμησαν στα καταστρώματα και στα παράθυρα των γαλερών φωνάζοντας: ‘’Θέλουμε να δούμε εκείνον που θα τολμήσει να πλησιάσει στα πλοία μας και θέλουμε να δούμε ποιος θα είναι εκείνος που πρώτος θα απλώσει χέρι να ξεφορτώσει τα πράγματά μας και τα εμπορεύματά μας απ’ τα πλοία μας. Εμείς πιστεύουμε, ότι η θέση μας και το σπίτι μας είναι εκεί όπου είναι και τα πράγματά μας. Γνωρίζουμε δε ότι, όταν ξεφορτώσουμε τα εμπορεύματά μας και αγκυροβολήσουμε τα πλοία μας στο ναύσταθμο, οι Έλληνες θα πάρουν τα πλοία μας και θα μας κρατήσουν εδώ με το ζόρι, σα να είμαστε δούλοι τους, ενώ τώρα είμαστε ελεύθεροι ή να φύγουμε ή να μείνουμε. Είναι συμφερότερο, λοιπόν, σ’ όλους μας, να μην επιχειρήσετε με τη βία την εκφόρτωση των πλοίων μας και να αφήσουμε τα πράγματα όπως είναι, ώσπου ο Θεός βρει λύση της διαφοράς μας κατά τη θέλησή Του και μας φωτίσει να πράξουμε ανάλογα. Γνωρίζουμε καλά, ότι κανένας ατυχής χριστιανός, απ’ όσους βρίσκονται σήμερα στην πόλη, δε θα μπορέσει να ξεφύγει απ’ την οργή και τη μανία των βαρβάρων και δεν απομένει παρά όλοι να περάσουμε απ’ το στόμα του τούρκικου ξίφους. Αυτό άλλωστε διακηρύττουν ξεκάθαρε κι αδιάκοπα κι οι ορθόδοξοι παπάδες της Κωνσταντινούπολης. Όλοι εμείς οι ναύτες αποφασίσαμε να πεθάνουμε πάνω σ’ αυτά τα πλοία, όπου είναι και τα σπίτια μας κι όχι να βγούμε στην ξηρά . . .’’ Έτσι περίπου φωνάζουν οι ναύτες πάνω απ’ τα πλοία τους, συνέχισε ο αξιωματικός και ο στρατός προτίμησε να μην επέμβει, για να μην εξωθήσει περισσότερο τα πράγματα.

-Μια στάση των Βενετών ναυτών σήμερα θα έχει πάρα πολύ άσχημα αποτελέσματα, είπε ο Μηνώτος κι ο αντίκτυπος θα είναι καταστρεπτικός στο φρόνημα των υπερασπιστών και στη γενικότερη υπόθεση της αμύνης.

-Επιπλέον, θα εξυψώσει αφάνταστα το ηθικό των Τούρκων, είπε ο αρχιεπίσκοπος Λεονάρδος, γιατί ένα τέτοιο πράγμα θα το μάθει οπωσδήποτε και γρήγορα ο Μωάμεθ και ολόκληρος ο στρατός του.

-Χρειαζόμαστε επειγόντως πλοία και μαχητές, πρόσθεσε ο καρδινάλιος Ισίδωρος. Και επιπλέον, δεν μπορεί ο καθένας εδώ να κάνει του κεφαλιού του. Χρειάζεται υπακοή και συνοχή για να μπορέσουμε να εφαρμώσουμε κάποια τακτική και να κατορθώσουμε κάτι.

-Για να μην εξωθήσουμε τα πνεύματα περισσότερο, ας αφήσουμε προς το παρόν τα πράγματα όπως είναι, είπε ένας απ’ τους άρχοντες και ας προσπαθήσουμε στο μεταξύ να νουθετήσουμε τους ναύτες, ώστε να αντιληφθούν μόνοι τους τη σπουδαιότητα και την ανάγκη της προτεινόμενης λύσης.

Η προταθείσα γνώμη φάνηκε η πιο καλή προς το παρόν κι έγινε αποδεκτή απ’ όλους. Κι ενώ όλοι ετοιμάζονταν να φύγουν απ’ την εκκλησία, ο Βενετός βαΐλος είπε.

-Θα ξανασκεφτούμε αύριο. Κι ανοίγοντας την πόρτα έφυγε πρώτος.

Το συμβούλιο συνήλθε την επαύριο και την επόμενη και προσπάθησε να χειριστεί το λεπτό αυτό ζήτημα της ανυπακοής των Βενετών με όση περισσότερη καλοσύνη και ελαστικότητα μπορούσε, αποφεύγοντας τη βία και τις ακρότητες.

Στις 13 Μαΐου, οι βενετικές γαλέρες ξεφορτώθηκαν και αγκυροβόλησαν στο ναύσταθμο. Όλες εντάχτηκαν στο πολεμικό ναυτικό του αυτοκράτορα, υπό τη διοίκηση του ναυάρχου του στόλου Αλοΐζου Διέδου, οι δε τετρακόσιοι ναύτες, με αρχηγό τους τον καπετάν Τρεβηζάνο, έπαιρναν θέση στα τείχη κι αναλάμβαναν να επισκευάσουν και να φρουρήσουν το επικίνδυνο τμήμα της Ακρόπολης, που ήταν πάντοτε εκτεθημένο στα κανόνια του τουρκικού στόλου.

Αλέκος Ν. Αγγελίδης
“ΟΙ Ένοχοι”
Μελβούρνη 1980

Author: Μνήμες