Οι Ένοχοι – κεφάλαιο 22

ΠΡΟΤΑΣΗ ΕΞΟΔΟΥ

Το απόγευμα της 12ης Μαΐου, ο αυτοκράτορας με την ακολουθία του παρακολούθησε τον εσπερινό στην εκκλησία της Αγίας Σοφίας. Μετά το πέρας του εσπερινού, συγκροτήθηκε μεγάλο συμβούλιο μέσα στο ναό για την εξέταση της άμυνας.

Στο συμβούλιο πήραν μέρος ο λογοθέτης Γεώργιος Φραντζής, ο έπαρχος της Πόλης Νικόλαος Γουδέλης, ο μέγας δούκας Λουκάς Νοταράς, ο αναπληρωτής του πατριάρχη Αθανάσιος, ο αρχιεπίσκοπος Χίου Λεονάρδος, ο Βενετός γιατρός Μπάρμπαρο και άλλοι.

-Πρώτα, θα ήθελα να εκτεθεί η υφισταμένη σ’ όλους τους τομείς κατάσταση της αμύνης, είπε για μια στιγμή ο αυτοκράτορας.

Το λόγο πήρε αμέσως ο Βενετός γιατρός Μπάρμπαρο, ο οποίος είχε φθάσει στην Κωνσταντινούπολη με τις γαλέρες του Ιουστινιάνη σα γιατρός των πλοίων και είπε.

-Γαληνότατε αυτοκράτορα. Ένδοξοι άρχοντες. Ας μου επιτραπεί να μιλήσω πρώτος, γιατί θέλω ν’ αναφερθώ στα πιο πρόσφατα και στα πιο δραματικά γεγονότα του εικοσιτετραώρου. Και, χωρίς να περιμένει καθόλου, συνέχισε. Όπως ξέρετε, χθες το βράδυ κατά τα μεσάνυχτα, περίπου πενήντα χιλιάδες Τούρκοι, καλά οργανωμένοι, επιτέθηκαν κατά των τειχών του τμήματος μεταξύ της πύλης της Αδριανούπολης και της πύλης της Καλιγαρίας. Η επίθεση αυτή των εχθρών ήταν τόσο ορμητική και λυσσώδης, που ανάγκασε τους αμυνόμενους να υποχωρήσουν πίσω και πέρα απ’ το ρήγμα του τείχους. Η κατάσταση ήταν κρισιμότατη και ίσως να μας ανέτρεπαν οι εχθροί, αν δεν πρόφταιναν να τρέξουν εγκαίρως και να μας υποστηρίξουν σθεναρά ο Νικηφόρος Παλαιολόγος και ο πεθερός του Κατακουζηνός με ικανή δύναμη εφεδρικού. Με τη βοήθεια αυτών των γενναίων πολεμιστών και την έγκαιρη παρουσία του αυτοκράτορα, ο άμεσος κίνδυνος αποσοβήθηκε και η πόλη σώθηκε απ’ την καταστροφή. Ήταν τόση η ορμητικότητα των Τούρκων και τόσο κρίσιμη η κατάσταση, που οι κάτοικοι της γύρω περιοχής έτρεχαν αλλόφρονες στους δρόμους, νομίζοντας ότι εκείνες ήταν οι τελευταίες στιγμές της ζωής τους. Δυστυχώς, σε τέτοιες δύσκολες στιγμές, ο λαός πανικοβάλλεται με τη δεισιδαιμονία που τον κατέχει και με τη ροπή που έχει στο να θυμάται δήθεν παλιές ρήσεις και προφητείες ή να δημιουργεί δικές του εκείνη τη στιγμή ή να βλέπει με τα μάτια της εξημμένης φαντασίας του ουράνια δήθεν ή άλλα ακατάληπτα οράματα, δημιουργήματα της στιγμής και να χάνει την ψυχραιμία του και την αυτοκυριαρχία του. Τέτοιες αδικαιολόγητες εκδηλώσεις, εκτός του ότι δημιουργούν πανικό και συνωστισμούς στους δρόμους, επηρεάζουν και την ψυχική κατάσταση και το ηθικό των μαχητών κι αδυνατίζουν στο ελάχιστο την άμυνα της πόλης.

-Χθες το βράδυ, για παράδειγμα, την ώρα της επίθεσης των Τούρκων, πολλοί έτρεχαν στους δρόμους εκείνης της πτέρυγας της πόλης και φώναζαν, ότι όλα τελείωσαν και ότι η πόλη χάνεται. Υπάρχει, έλεγαν, παλιά προφητεία του Αγίου Κωνσταντίνου, κατά την οποία η πόλη θα κυριευτεί απ’ τους εχθρούς, όταν θα συσκοτιστεί η σελήνη και όταν, ενώ είναι πανσέληνος, θα φαίνεται μόνο η μισή. Χθες το βράδυ, στον ουρανό έλαμπε όλο το φεγγάρι[1]. Κι όμως, οι άνθρωποι αυτοί με τα δικά τους μάτια έβλεπαν μόνο το μισό και ήθελαν με τις φωνές και τα κλάματά τους να κάνουν και τους άλλους να βλέπουν τα πράγματα όπως αυτοί τα φαντάζονταν και να ενεργούν όλοι παρόμοια. Μάλιστα, παρέσυραν και στρατιώτες, οι οποίοι εγκατέλειψαν τις θέσεις τους κι έτρεχαν πανικόβλητοι στους δρόμους, απομακρυνόμενοι από τα τείχη. Ευτυχώς, απ’ ότι πληροφορήθηκα, η έγκαιρη παρουσία του ένδοξου αυτοκράτορά μας και η χρήση βίας εκ μέρους των στρατιωτών της φρουράς του, ανάγκασαν τους πανικοβλημένους στρατιώτες να γυρίσουν στις θέσεις τους[2].

Επειδή κι άλλες φορές παρατηρήθηκαν τέτοια πράγματα κι επειδή όλοι καταλαβαίνουμε τις κακές επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι αδικαιολόγητες αυτές εκδηλώσεις σ’ ολόκληρη την υπόθεση του αγώνα μας για τη διάσωση της πόλης, προτείνω στο συμβούλιο να εξετάσει το ζήτημα με προσοχή και παρακαλώ να ληφθούν διάφορα μέτρα και να γίνουν κάθε είδους συστάσεις και νουθεσίες στο λαό, ώστε να δείχνει περισσότερο ενδιαφέρον στην άμυνα της πόλης και λιγότερο στο ανασκάλισμα παλιών προφητειών και στην ερμηνεία ακατάληπτων ρητών, τα οποία πολλές φορές είναι και ανύπαρκτα.

-Δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα εναντίον της θέλησης του Θεού, είπε κάποιος απ’ τους παρευρισκομένους.

-Η θέληση του Θεού είναι να αγωνιστούμε κι όχι να προσπαθούμε, διαδίνοντας ακατάληπτα λόγια, να βρούμε τρόπους για να απαλλαγούμε απ’ τους κόπους του αγώνα, φώναξε δυνατά ο Βενετός γιατρός και κάθισε στη θέση του.

Αμέσως σηκώθηκε ο Νικηφόρος Παλαιολόγος και είπε.

-Ευχαριστώ το γενναίο συμπολεμιστή μας για τα καλά του λόγια προς τα εφεδρικά τμήματα του στρατού μας, τα οποία, κατ’ εντολή του ένδοξου αυτοκράτορά μας, έχω την τιμή να διοικώ. Χθες το βράδυ, στην περιοχή του παλατιού του Πορφυρογέννητου, κάναμε όπως ωφείλαμε το καθήκον μας. Αποκρούσαμε, βέβαια, στην αρχή τις επιθέσεις των Τούρκων αλλά, όταν έφτασαν καινούριες εχθρικές δυνάμεις του Μουσταφά πασά, έγινε κι η δική μας θέση δυσκολότερη. Τη σωτηρία μας και τη σωτηρία της πόλης απ’ τη χθεσική επίθεση χρωστάμε στο γενναίο πολεμιστή μας Θεόδωρο Καρυστηνό και στον ένδοξο Ιωάννη Ιουστινιάνη, οι οποίοι την κρίσιμη στιγμή προσέτρεξαν σε βοήθειά μας[3]. Η αλληλοβοήθεια αυτή των τμημάτων αποδεικνύει καθαρά, πόσο επιβεβλημένη και απαραίτητη είναι η συνεργασία όλων μας και πόσο αναγκαίο είναι το να είμαστε όλοι μας πάντοτε άγρυπνοι κι έτοιμοι ν’ αντιμετωπίσουμε κάθε ξαφνικό κίνδυνο με γρηγοράδα και συνοχή οπουδήποτε κι αν παρουσιαστεί.

Μετά το Νικηφόρο Παλαιολόγο ακούστηκε η φωνή του στρατηγού Κοντοστέφανου που υπερασπίζονταν την πύλη της Σηλύμβριας και είπε.

-Μεγαλειότατε. Οι εχθροί έκαναν ως τώρα τρεις μεγάλες επιθέσεις εναντίον μας. Και στις τρεις απέτυχαν παταγωδώς. Η σφοδρότερη απ’ όλες ήταν η χθεσινοβραδινή. Οι αρχηγοί και τα τμήματά μας γενικά έδειξαν μεγάλη ανδρεία, απαράμιλλο θάρρος, παραδειγματική γενναιότητα και πίστη στο καθήκον τους. Την καρτερία μας αυτή και τη μεγάλη μας αποφασιστικότητα να πολεμήσουμε πραγματικά όλοι για την άγια πόλη μας, τη διαπίστωσαν καθαρά οι εχθροί και οπωσδήποτε θα πήραν κάποιο μάθημα. Ύστερ’ απ’ τη χθεσινοβραδινή τους αποτυχία, θα είναι σήμερα πτοημένοι και καταβλημένοι. Το ηθικό τους θα είναι χαμηλό και θα τους λείπει η ορμητικότητα και το σθένος για νέα σύγκρουση. Προτείνω, λοιπόν, να επιτεθούμε εμείς αμέσως στο σημείο αυτό του κλοιού. Να βγούμε απ’ τα τείχη με επικεφαλής τον αυτοκράτορα και να ριχτούμε επάνω στους ασύνταχτους ακόμη εχθρούς με γυμνά ξίφη. Η νίκη στην επίθεση αυτή θα είναι δική μας και το κέρδος μας αφάνταστο.

Στο σημείο αυτό το λόγο πήρε ο άρχοντας Φραντζής και είπε.

-Επικροτώ και υποστηρίζω τη σωστή και θαρραλέα πρόταση του γενναίου στρατηγού. Είναι αλήθεια, ότι οι εχθροί μας δε θα περιμένουν μια τέτοια ενέργεια από μέρους μας και οπωσδήποτε θα τους αιφνιδιάσουμε. Και είναι σπουδαίο το προσόν του αιφνιδιασμού για τον επιτιθέμενο. Η παρουσία του αυτοκράτορα θα διπλασιάσει το θάρρος και την ορμητικότητα των στρατιωτών μας κι η επιτυχία μας θα είναι για ένα ακόμη λόγο εξασφαλισμένη. Με την ενέργειά μας αυτή, εκτός του ότι θα δώσουμε ακόμη ένα καλό μάθημα στους Τούρκους, θα τους απομακρύνουμε και πέρα απ’ τις θέσεις που κατέχουν κι έτσι, με μεγαλύτερη άνεση κι ευκολία, θα μπορέσουμε να επισκευάσουμε τα ρήγματα που υπάρχουν στα τείχη στο σημείο αυτό. Επίσης, θα ελαττώσουμε ακόμη περισσότερο το ηθικό των Τούρκων στρατιωτών, όχι μόνο αυτής της περιοχής αλλά ολόκληρης γενικά της στρατιάς τους, γιατί θ’ αρχίσουν να σκέφτονται τη δύναμή μας και την αγωνιστικότητά μας. Επιπλέον, θα εμψυχώσουμε αφάνταστα τους μαχητές μας και το λαό με μια τέτοια πετυχημένη πρωτοβουλία μας και μαζί με τ’ άλλα θα κυριεύσουμε και διάφορα εφόδια, τα οποία μας είναι οπωσδήποτε ωφέλημα, αν όχι τελείως απαραίτητα. Επικροτώ, λοιπόν και πάλι την πρόταση της εξόδου και παρακαλώ όπως γίνει παραδεκτή και αποφασισθεί αμέσως.

Ο Φραντζής μιλούσε με ζέση και παλμό κι ο αυτοκράτορας έδειχνε καθαρά την ευχαρίστησή του και τον ενθουσιασμό του με τη θαρραλέα αυτή πρόταση των συμβούλων του. Πολλοί απ’ τους παρευρισκομένους έδειχναν καθαρά ότι συμφωνούσαν να γίνει μια έφοδος στο σημείο της Καλιγαρίας και αναλογιζόταν τα οφέλη από μια τέτοια επιτυχία.

Μετά το Φραντζή, το λόγο πήρε ο έπαρχος της Πόλης Νικόλαος Γουδέλης και είπε.

-Είναι περίπου πέντε μήνες από τότε που άρχισε η ανοιχτή επιβουλή των Τούρκων εναντίον μας κι έχει περάσει ένας μήνας από τότε που άρχισε η συστηματική πολιορκία της πόλης και της στρατιάς του Μωάμεθ. Στη χθεσινή επίθεση των βαρβάρων, η νίκη μας ήταν μεγάλη. Χιλιάδες νεκροί του εχθρού σκέπασαν το πεδίο της σύγκρουσης. Δεν υπήρχε, λοιπόν, ανάγκη εξόδου μας την ώρα εκείνη αμέσως μετά την επιτυχία μας αυτή, όπως προτάθηκε από ορισμένους άρχοντες. Ήταν προτιμότερο να μείνουμε με τα σίγουρα επιτεύγματα της νικηφόρου αντίστασής μας, παρά να επιδιώξουμε αμφίβολα αποτελέσματα με μια βεβιασμένη έφοδο. Οι εχθροί χτυπήθηκαν και ταπεινώθηκαν. Και το ηθικό τους θα κουρελιαστεί ακόμη περισσότερο, όταν οι χιλιάδες των Τούρκων νεκρών που σκέπασαν τον τόπο της μάχης γκρεμιστούν πάνω απ’ τα τείχη, μπροστά στα μάτια της στρατιάς του Καρατζά πασά, όπως και διέταξα να γίνει. Δε θα σκορπίσουν λίγη αποθάρρυνση στις καρδιές των βαρβάρων τα τόσα πτώματα κι ούτε η θέα των τεραστίων σωρών των νεκρών συντρόφων τους θα τους δώσει εύκολα θάρρος να ξανατολμήσουν σύντομα μια καινούρια έφοδο εναντίον μας. Ορθότατα λοιπόν, οι συνετοί άρχοντες που βρέθηκαν εκείνη τη στιγμή εκεί και οι Ούγγροι πολεμιστές της βασιλικής φρουράς εμπόδισαν τον ηρωικό μας αυτοκράτορα να αποτολμήσει μια παρατολμία την κρίσιμη εκείνη ώρα.

Δεν υπήρχε, λοιπόν, άμεση ανάγκη εξόδου και μάλιστα υπό την αρχηγία του αυτοκράτορα. Είναι γεγονός ότι, παρασυρμένος πάνω στη μάχη απ’ την ορμή του πολέμου, σπιρούνισε το άλογό του για να ορμήσει έξω απ’ τα τείχη. Η μεγάλη του ψυχή, πλημμυρισμένη απ’ την έκδηλη αγάπη που τρέφει για την άγια μας Πόλη, ήταν δυνατόν να τον παρασύρει σε μια παράτολμη επίθεση, της οποίας τα αποτελέσματα θα ήταν πολύ αμφίβολα και πολύ πιθανόν καταστρεπτικά και οπωσδήποτε αντίθετα προς τις προσδοκίες του.

Πάντοτε πολεμήσαμε με δύναμη και κουράγιο κατά των εχθρών της πίστης μας και της πατρίδος μας και θα συνεχίσουμε να πολεμάμε ακόμη, όσο οι βουλές του Θεού το επιτάσσουν. Δεν χρειάζεται να παίρνουμε αποφάσεις και πρωτοβουλίες, οι οποίες είναι ίσως άρχηστες και επικίνδυνες και οπωσδήποτε ενάντιες με τις αποφάσεις του Θεού. Θα εξακολουθήσουμε αμυνόμενοι έστω κι άλλους πέντε μήνες αν χρειαστεί αλλά δεν πρέπει να απολήγουμε σε παρατολμίες, οι οποίες είναι εκτός των δυνάμεών μας και ξένες προς τις προσταγές του Υψίστου[4].

Τα λόγια αυτά του Γουδέλη κρύωσαν την ατμόσφαιρα του συμβουλίου κι έδωσαν έδαφος στους κληρικούς και στους άλλους μοιρολάτρες να κινηθούν και να δώσουν εντονότερα σημεία της παρουσίας τους και της ηττοπάθειάς τους. Ο Γουδέλης αντιλήφθηκε απ’ τους ψιθύρους και τα βλέμματα των παρευρισκομένων ότι τα λόγια του δημιούργησαν ρήγμα στις εντυπώσεις που άφησαν τα λόγια του Φραντζή και, με κάποια ικανοποίηση στο πρόσωπό του για την επιτυχία του αυτή, κάθισε κάτω, για να πάρει το λόγο ο μέγας δούκας Λουκάς Νοταράς, ο οποίος, διαισθανόμενος το αποτέλεσμα των λόγων του Γουδέλη και, αποφασισμένος να ανατρέψει τελείως τα πράγματα, σηκώθηκε και είπε.

-Γαληνότατε αυτοκράτορα. Και άλλοτε στο παρελθόν είχαν γίνει τέτοιες τολμηρές και αστήρικτες προτάσεις για επικίνδυνες και αβέβαιες εξόδους απ’ τα τείχη, οι οποίες ευτυχώς δεν πραγματοποιήθηκαν. Ακούστηκαν κάποτε προτάσεις επιθέσεώς μας εναντίον της απειροπληθούς εργατικής στρατιάς του σουλτάνου και των πολυαρίθμων στρατιωτών του, οι οποίοι εργάζονταν για το χτίσιμο του Ρούμελη-χισάρ. Και τότε αντέκρουσα μια τέτοια παρατολμία και ευτυχώς που επικράτησε σύνεση και δεν πραγματοποιήθηκε η προτεινόμενη από άλλους απερισκεψία. Μια τέτοια ασυλόγιστη απόπειρα, ίσως θα επισώρευε στην πόλη μας τόσα κακά, των οποίων τον αριθμό και το μέγεθος πιθανόν κανένας δε θα μπορούσε να φανταστεί τότε.

-Ίσως, όμως, να κατορθώναμε το σταμάτημα του χτισίματος του τρομερού αυτού φρουρίου, ακούστηκε μια φωνή να λέει απ’ το βάθος, διακόπτοντας προς στιγμή το μεγάλο δούκα και η τόλμη μας εκείνη να έφερνε τόσα καλά τότε, ώστε να μην διατρέχαμε κανέναν κίνδυνο σήμερα.

Ύστερ’ απ’ τη μικρή αυτή διακοπή, την οποία ο Νοταράς δέχτηκε αγόγγιστα και την άφησε να περάσει απαρατήρητη, συνέχισε.

-Όπως τότε, έτσι και τώρα, εισηγούμαι την αποχή από κάθε παράτολμο εγχείρημα και συμφωνώ απόλυτα με τη γνώμη του έπαρχου Γουδέλη. Προτείνω να αμυνθούμε με πείσμα στις θέσεις μας, όπου έχουμε μεγαλύτερη δύναμη και ασφάλεια, πράγμα το οποίο μας εξασφαλίζει από κάθε αδικαιολόγητο κίνδυνο. Το προκάλυμμα του τείχους ενισχύει την εμπιστοσύνη των στρατιωτών και αυξάνει τη μαχητικότητα και την ελπίδα τους στο Θεό.

Ο μέγας δούκας ύψωσε τη φωνή του περισσότερο, τέντωσε το κορμί του επιδεικτικότερα και, με εντονότερη περηφάνια στο βλέμμα και στην όψη του, συνέχισε.

-Ποιος μας έδωσε δύναμη και κουράγιο και ποιος μας βοήθησε για να ανατρέψουμε τη θυελλώδη επίθεση των Τούρκων που ξέσπασε στις 7 του μηνός που διατρέχουμε; Τα τεχνάσματα τα δικά μας ή η θέληση του αιώνιου Θεού μας έδωσαν δύναμη, ώστε να διεξάγουμε λυσσώδη αγώνα επί τρεις ολόκληρες ώρες; Τριάντα περίπου χιλιάδες αλαλάζοντες Τούρκοι πέσαν επάνω μας και τους αντιμετωπίσαμε και τους αποκρούσαμε και τους αναγκάσαμε να γυρίσουν πίσω στο στρατόπεδό τους με μεγάλη καταισχύνη, ενώ φονεύσαμε ένα μεγάλος πλήθος απ’ αυτούς. Ο Θεός γέμισε με περίσσιο θάρρος τις καρδιές των γενναίων μαχητών μας. Ο Θεός έδωσε δύναμη και κουράγιο στον ήρωα συμπολεμιστή μας Ιουστινιάνη, που σα λιοντάρι έπεσε με τους ανθρώπους του πάνω στα βάρβαρα στίφη των Τούρκων και με βροντερές κραυγές και γυμνό το σπαθί στο χέρι πολεμούσε μπροστά κι έδινε κουράγιο σ’ όλους γύρω του.

Μήπως δεν ήταν θέλημα Θεού, να σωθεί ο μεγάλος αρχηγός Ιουστινιάνης από βέβαιο θάνατο και μήπως ο Θεός δεν φώτισε το μικρόσωμο εκείνο Έλληνα πολεμιστή και θεία δύναμη δεν τού ‘δωσε θάρρος, να πηδήσει απ’ το ύψος του τείχους και να επιτεθεί σαν άλλος Δαυίδ κατά του μεγαλόσωμου γενίτσαρου του Μωάμεθ που είχε ανεβεί στα τείχη και με το τσεκούρι του να του κόψει την κνήμη την ώρα που αυτός με μανία κατέβαζε το ξίφος του εναντίον του Βενετού στρατηγού; Μήπως, στην ίδια επίθεση, δεν ήταν θέλημα Θεού να σταθεί με απαράμιλλη ψυχραιμία ο στρατηγός Ραγκαβής μπροστά στον τρομερό σημαιοφόρο των στρατιών της Δύσης, στον Αμέρ μπέη και με μια δυνατή σπαθιά που του κατέβασε κρατώντας με δύναμη το σπαθί του μέσα στα δυο του χέρια να τον διχοτομήσει; Αλλά ήταν και θέλημα Θεού ο γενναίος στρατηγός, ύστερ’ απ’ αυτό το μεγάλο του κατόρθωμα κι αφού έδωσε θάρρος και δύναμη στους στρατιώτες του, να πέσει κι αυτός για την άμυνα και το μεγαλείο της άγιας πόλης. Οι Τούρκοι, μέσα στη λύσσα τους, ύστερ’ απ’ το χαμό του σημαιοφόρου τους, έπεσαν κοπάδι επάνω του και τον κατατεμάχισαν. Αυτή ήταν η βουλή του Κυρίου κι έτσι έπρεπε να πάει ο ανδρείος εκείνος μαχητής, τον οποίο θρήνησαν όλοι οι συμπολεμιστές του.

Αν, λοιπόν, είναι θέλημα Θεού να σωθεί η πόλη και πάνω απ’ τα τείχη τη σώζουμε. Αν πάλι είναι θέλημα Θεού να χαθεί και να τουρκέψει, όσες εφόδους και αν κάνουμε, δεν πρόκειται να αλλάξουμε τις βουλές του Κυρίου[5].

Τα τελευταία αυτά λόγια του Νοταρά προξένησαν αισθητό σάλο στους παρευρισκόμενους άρχοντες και ιδιαίτερα ανάμεσα στους υποστηριχτές της πρότασης του Φραντζή.

Ο αυτοκράτορας στενοχωρέθηκε με τη στάση του Γουδέλη και του Νοταρά, η οποία ήταν τελείως αντίθετη προς τις πεποιθήσεις του αλλά οι περιστάσεις επέβαλαν ομόνοια κι αδελφοσύνη ανάμεσα στους άρχηγούς της άμυνας της Πόλης, γι’ αυτό και προσπάθησε να συγκρατηθεί και να μην επέμβει, ώστε η απόφαση που θα ληφθεί να είναι απόφαση του συμβουλίου κι όχι του αυτοκράτορα.

Το λόγο πήρε ο αναπληρωτής του πατριάρχη Αθανάσιος. Στην αρχή δεν ακουγόταν, λόγω του θορύβου που είχε δημιουργηθεί απ’ τα λόγια του Νοταρά. Όταν, όμως, αντιλήφθηκαν ότι κάποιος ομιλεί, επικράτησε σιγή κι ακούστηκε ο αρχιερέας να λέει.

-Τα πάντα δυνατά παρά τω Θεώ. Πιστεύετε εις Αυτόν και παραδώσατε τας τύχας της πόλεως εις την δύναμίν Του. Εμπιστευθείτε εις τα χείρας Του την ζωήν και την ύπαρξιν την ιδικήν σας, των τέκνων σας και ολοκλήρου του Έθνους. Κλαύσατε και θρηνήσατε δια τα αμαρτήματά σας και ζητήσατε συγχώρεσιν και έλεος παρ’ Αυτού. Τηρείτε τας εντολάς του Κυρίου και τους λόγους των προφητών Του. Μη ματαιοπονείτε και μην ανθίστασθε εις τα βουλάς Του. Συμμορφώνεσθε με τας υποδείξεις των αγίων αντιπροσώπων του μεγάλου Θεού επί της γης και πράττετε κατά τας υποδείξεις των. Μακρόθυμος ο Κύριος και πολυέλεος και μεγάλη η δύναμις της Παναγίας Θεοτόκου, της υπερμάχου και προστάτιδος της θεοσκεπάστου ταύτης πόλεως. Μετανοείτε και προσεύχεσθε και άφετε ίνα γενεί το θέλημα του Θεού . . .

Στο σημείο αυτό, ένας εγγελιοφόρος μπήκε βιαστικός στην εκκλησία και ο ερχομός του διέκοψε τα λόγια του αρχιερέα.

Υποκλίθηκε μπροστά στους άρχοντες και προχώρησε προς το μέρος του αυτοκράτορα.

-Μεγαλειότατε, είπε με σεβασμό, ενώ γονάτιζε μπροστά του. Έρχομαι σταλμένος απ’ το μηχανικό Γκραντ και τους στρατηγούς της πτέρυγας της Καλιγαρίας, για να σας αναγγείλω, ότι μόλις ανακαλήφθηκε και καταστράφηκε άλλη μια υπόνομος των εχθρών σ’ εκείνη την περιοχή.

Ο αυτοκράτορας και οι άρχοντες θορυβήθηκαν αλλά και χάρηκαν ταυτόχρονα με την ενεργητικότητα και την οξυδέρκεια του μηχανικού Γκραντ και των συνεργείων του.

Οι συζητήσεις γύρω στο αρχικό θέμα του συμβουλίου διακόπηκαν κι όλοι σχολίαζαν την επιμονή των Τούρκων και την εξυπνάδα του Γκραντ.

Για μια στιγμή, ο Κωνσταντίνος ρώτησε τον αγγελιοφόρο.

-Πώς ανακαλύψατε τη νέα υπόνομο των εχθρών;

Όλοι οι άρχοντες σταμάτησαν με μιας τα σχόλια και τους ψιθύρους και απόλυτη σιωπή επικράτησε στην αίθουσα. Όλων τα βλέμματα στράφηκαν προς τον αγγελιοφόρο, του οποίου η φωνή ακούστηκε καθαρή μέσα στην απόλυτη ησυχία της αίθουσας.

-Ύστερ’ από υποδείξεις του μηχανικού Γκραντ, τοποθετήσαμε σε πολλά σημεία της πόλης ανοιχτά βαρέλια μισοθαμμένα στο χώμα και γεμάτα ως επάνω με νερό. Επίσης, εδώ και κει τοποθετήσαμε μεγάλα επίπεδα ταψιά και ίσιες λαμαρίνες. Πάνω στις γυαλιστερές τους επιφάνειες ρίξαμε στρογγυλά σπυριά βίκου και ρόβης. Σε περίπτωση που οι Τούρκοι σκάβουν υπόνομο, τα στρογγυλά σπιριά του βίκου και της ρόβης μέσα στα επίπεδα ταψιά και πάνω στις γυαλιστερές λαμαρίνες που βρίσκονται στην περιοχή μετακινούνται και χοροπηδούν απ’ το χτύπημα της αξίνας στα σπλάχνα της γης. Επίσης, για τον ίδιο λόγο, οι επίπεδες επιφάνειες του νερού στα βαρέλια τρεμουλιάζουν και ρυτιδώνονται. Έτσι, ανακαλύπτουμε έγκαιρα κάθε προσπάθεια των Τούρκων υπονομοποιών. Έχει δώσει εντολή ο Γκραντ σ’ όλα τα τμήματα γύρω στα τείχη, να παρακολουθούν τα βαρέλια και τα ταψιά και μόλις διαπιστώσουν το παραμικρό να το αναφέρουν αμέσως στο κοντινότερο συνεργείο των υπονομοποιών μας.

Ο αυτοκράτορας και οι άρχοντες χάρηκαν με την απλή αλλά έξυπνη τακτική του Γκραντ και όλοι έστειλαν τα συγχαρητήριά τους με τον υπονομοποιό αγγελιοφόρο στο μεγάλο μηχανικό και στα συνεργεία του.

Το συμβούλιο συζήτησε για λίγη ώρα ακόμη γύρω απ’ την άμυνα της πόλης και την τακτική του αγώνα κι αποφάσισε να κάνει συστάσεις σ’ όλους τους πολιορκημένους, ώστε να διατηρούν την ψυχραιμία τους και να μην πανικοβάλονται εύκολα.

Η ιδέα της εφόδου εγκαταλείφθηκε για μια ακόμη φορά.

Αλέκος Ν. Αγγελίδης
“ΟΙ Ένοχοι”
Μελβούρνη 1980



[1]  Ο Dr. Mortman απέδειξε ότι δεν έγινε έκλειψη σελήνης στις 23 Μαΐου 1453.
[2]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’               Σελίδα      232.
[3]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νο Παλαιολόγος’’                 Σελίδα      231.
[4]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’              Σελίδα       231.
  Σλαβονικό Χρονικό. Dethier. Εκδ. Βόννης Τόμ ΚΒ   Σελίδα   1098.
[5]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’             Σελίδα        231.

Author: Μνήμες