Οι Ένοχοι – κεφάλαιο 26

ΛΟΓΟΣ ΜΩΑΜΕΘ

Το πρωί της Δευτέρας, στις 28 Μαΐου (1453), έκθαμβοι οι υπερασπιστές της πόλης, στρατιώτες και λαός, είδαν πάνω απ’ τα τείχη, πέρα στο τουρκικό στρατόπεδο το Μωάμεθ, ακολουθούμενο απ’ τη λαμπρή συνοδεία κι απ’ την προσωπική του φρουρά, η οποία αποτελούνταν από δώδεκα χιλιάδες γενιτσάρους, να κατευθύνεται προς το Διπλοκιόνιο, όπου ήταν αγκυροβολημένο το κύριο μέρος του τουρκικού στόλου. Ο αρχιναύαρχος Χαμουζά πασάς, που μόλις προ ημερών είχε αναλάβει καπετάν πασάς σε αντικατάσταση του καθαιρεθέντα Μπαλτόγλου, έτρεξε να υποδεχτεί τον κύριό του και να τον καλωσορίσει στο ναυαρχείο του. Ο σουλτάνος επιθεώρησε το στόλο του κι έδωσε ρητές εντολές στο ναύαρχό του.

-Αύριο, του είπε, ο στόλος μου πρέπει να δράσει. Θα τον παρατάξεις σε τάξη μάχης και θα καλύψεις το τμήμα κατά μήκος της Προποντίδας, από την πύλη του Αγίου Ευγενίου μέχρι τη συνοικία της Υψημαθείας. Θα φροντίσεις να κατασκευαστούν πολλές και μεγάλες σκάλες, ώστε, όταν θα χρειαστεί, οι ναύτες σου να τις χρηστιμοποιήσουν και να σκαρφαλώσουν στα τείχη. Θα προσπαθείς να βάζεις μ’ όλα τα μέσα εναντίον των επάλξεων των τειχών, ώστε οι φρουροί τους να μην μπορούν να ξεμυτίσουν για να εμποδίσουν τους ναύτες μας να απλώσουν τις σκάλες και να ανεβούν στα τείχη. Όταν δοθεί η διαταγή της επίθεσης, θα επιτίθεσαι από εδώ στα τείχη ασταμάτητα, ώστε να απασχολείς τους απίστους, για να μην μπορούν να αποσπάσουν απ’ το τμήμα αυτό στρατιώτες τους και να τους μεταφέρουν σε άλλα σημεία των τειχών.

Ενώ δε συζητούσε αυτά με το Χαμουζά πασά, ο Μωάμεθ έστειλε το Μεχμέτ αγά στο Γαλατά, να ειδοποιήσει τους αρχηγούς των εκεί Γενουατών, να συγκεντρωθούν και νά ‘ρθουν να τον συναντήσουν.

Κατά το μεσημέρι οι Γενουάτες παρουσιάστηκαν στο Μωάμεθ και τον προσκύνησαν.

Ο Μωάμεθ τους δέχτηκε με προσποιητή καλοσύνη και ηρεμία και τους είπε.

-Σας κάλεσα εδώ, για να σας υπενθυμίσω για άλλη μια φορά, ότι δεν πρέπει με κανένα τρόπο να παράσχετε καμιά βοήθεια ή άλλη διευκόλυνση στους Έλληνες. Βλέπω, ότι μέχρι τώρα κρατήσατε καλή στάση απέναντί μου και το αναγνωρίζω αυτό. Θέλω, όμως, να σας ειδοποιήσω, ότι και η παραμικρή ακόμη αλλαγή της καλής μέχρι τώρα τακτικής σας, θα με εναγκάσει να αλλάξω στάση απέναντί σας. Θα σας τιμωρήσω αυστηρά για οποιαδήποτε αντίθετη στάση σας ή απόπειρά σας.

-Ουδέποτε είχαμε πρόθεση να αθετήσουμε τους λόγους μας και να παραβιάσουμε τις υποσχέσεις που δώσαμε στη μεγαλειότητά σου, είπαν ταπεινά οι Γενουάτες. Όσο για το πλοίο που μας βούλιαξαν τα κανόνια σου, πιστεύουμε πραγματικά ότι ήταν μια ατυχία κι ότι έγινε από κακή σύμπτωση και χωρίς τη θέληση των Τούρκων στρατιωτών.

-Άλλωστε, ο Ζαγανός πασάς μας διαβεβαίωσε, ότι ο κάτοχος του πλοίου θα αποζημιωθεί, όταν έρθει ο καιρός, πρόσθεσε πονηρά ένας Γενουάτης έμπορος.

Ο Μωάμεθ κατάλαβε την αχόρταγη εμπορική πλεονεξία των συνομιλητών του και πρόσθεσε.

-Κι αυτό κι άλλα πολλά θα αποζημιωθούν όταν έρθει ο καιρός. Μην αμφιβάλλετε για τις καλές μου προθέσεις. Αρκεί να βρω την κατανόηση που περιμένω από σας.

Και, λέγοντας τα λόγια αυτά, σηκώθηκε όρθιος και προχώρησε προς το άλογό του.

Οι Γενουάτες προσκύνησαν βαθιά το φοβερό σουλτάνο κι έφυγαν, ενώ αυτός καβάλα στο άλογό του ξεκινούσε για την επιθεώρηση του στρατού του.

Επισκέφτηκε τη στρατιά του Καρατζά πασά, τη στρατιά των λογάδων και την ασιατική στρατιά. Μετά την επιθεώρηση, κάλεσε όλους τους στρατηγούς του, τους πασάδες, τους ναυάρχους και πλοιάρχους του, να συγκεντρωθούν στη σκηνή του.

Το απόγευμα, το στρατόπεδο γύρω απ’ τη μεγαλοπρεπή σκηνή του Μωάμεθ ήταν γεμάτο από αξιωματικούς κάθε βαθμού και πλημμυρισμένο από γενιτσάρους.

Ο Μωάμεθ όρθιος ανάμεσά τους τους έλεγε.

-Η μεγάλη στιγμή έφτασε. Η ώρα, που επί τόσον καιρό περίμεναν οι πατέρες μας, ήρθε. Δε σας κάλεσα εδώ για να σας εμψυχώσω και να σας κάνω πιο πρόθυμους και πιο ορμητικούς. Δείξατε πάντοτε στον πόλεμο τόση προθυμία όση κανένας δε θα περίμενε. Και, όχι μόνο πολεμάτε οι ίδιοι ολόψυχα και άφοβα σαν πραγματικοί μουσουλμάνοι αλλά προτρέπετε και τους στρατιώτες σας να αγωνίζονται μ’ όλες τους τις δυνάμεις. Σας συγκέντρωσα εδώ μόνο και μόνο, γιατί θέλησα να σας υπενθυμίσω τις άπειρες και έκτακτες αμοιβές, τις οποίες, εκτός απ’ την τιμή και τη δόξα, πρόκειται να απολαύσετε μετά τη νικηφόρο έφοδό μας. Και, πρώτα-πρώτα, σ’ αυτήν την πόλη υπάρχει πλούτος πολύς και ποικίλος. Στα βασιλικά παλάτια, στα πλουσιόσπιτα των αρχόντων και των άλλων πολιτών και περισσότερο στις εκκλησιές και στα μοναστήρια, υπάρχουν άπειρα κειμήλια και αφιερώματα. Όλα είναι από καθαρό χρυσό και ασήμι, στολισμένα με πολύχρωμα και πανάκριβα πετράδια και διαμάντια. Αυτά όλα προορίζονται για σας. Εσείς θα τ’ αποκτήσετε. Μετά, θα βρείτε πλήθος από επιφανείς και ευγενείς άντρες, απ’ τους οποίους, άλλους θα κάνετε δούλους σας και άλλους θα πουλήσετε, εισπράττοντας πολλά χρήματα. Επίσης, θα βρείτε πάρα πολλές και όμορφες γυναίκες, αρχόντισσες και νέες, απ’ τις οποίες, άλλες θα κάνετε γυναίκες σας και σκλάβες σας, για να δουλεύουν για σας και άλλες θα πουλήσετε στα πέρατα του κόσμου. Απ’ αυτές θα κερδίσετε πάρα πολλές απολαύσεις σε υπηρεσίες και σε πλούτη. Επιπλέον, θα βρείτε παιδιά ευγενών, νεαρά και καλοκαμωμένα, τα οποία θα έχετε στην εξουσία σας.

Το αγροίκο και βάρβαρο ακροατήριο του Μωάμεθ παραληρούσε από χαρά και ενθουσιασμό, ενώ ο Μωάμεθ περιέγραφε τα κάλλη και τα πλούτη των ναών, των ανακτόρων και των άλλων επίγειων παραδείσων της Κωνσταντινούπολης, τα οποία περίμεναν τους αιμοβόρους πολεμιστές του.

-Σας προσφέρω, συνέχισε ο σουλτάνος, για να λεηλατήσετε πόλη μεγάλη, πλούσια και πολυάνθρωπη βασιλεύουσα των Ρωμαίων, ξακουστή σε δόξα, σε πλούτη και σε ευτυχία. Πόλη που υπήρξε η κεφαλή της Οικουμένης. Την πόλη αυτή θα αφήσω στη διάθεση των στρατιωτών μου, στη διάθεσή σας επί τρεις μέρες. Θα έχετε στη διάθεσή σας άντρες, γυναίκες, παιδιά, πλούτη, οικοσκευές και ό,τι άλλο μπορείτε να φανταστείτε. Ό,τι υπάρχει μέσα στην πόλη θα είναι δικό σας. Θα αποκτήσετε περιουσίες, οι οποίες δε θα είναι μόνο υπεραρκετές για σας αλλά θα επαρκέσουν για να κάνουν πλούσια και τα παιδιά σας και τα εγγόνια σας. Αλλά το σπουδαιότερο απ’ όλα είναι, ότι θα κυριέψετε πόλη, της οποίας το όνομα και η δόξα είναι γνωστά σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Και αναλογίζεστε πόσο θα ξακουστείτε με την άπειρη τιμή και την άμετρη δόξα που με το κατόρθωμά σας θα αποκτήσετε; Σκεφτείτε, ότι θα εκπορθήσετε πόλη, η οποία απ’ την αρχή ήταν και πάντοτε είναι αιτία δικών μας κακών και εξακολουθεί να στέκεται εμπόδιο στην εξάπλωση του Ισλάμ και στη δόξα της αυτοκρατορίας μας. Ύστερ’ απ’ το μεγάλο σας θρίαμβο, θα ζούμε ήσυχοι και ειρηνικά, γιατί θα απαλλαγούμε από έναν κακό γείτονα. Ταυτόχρονα, όμως, θα ανοίξουμε το δρόμο για καινούριες κατακτήσεις.

Και μη νομίσετε ότι η Κωνσταντινούπολη είναι απόρθητη και το τείχος της είναι απρόσβλητο και απροσπέλαστο ή επικίνδυνο στους επιτιθέμενους. Δέστε και μόνοι σας. Η μεν μεγάλη τάφρος σχεδόν σκεπάστηκε κι έκλεισε, το δε χερσαίο τείχος έχει γκρεμιστεί σε τρία μέρη, σε τρόπο που, όχι μόνο γενναίοι και δυνατοί άντρες σαν και σας θα μπορέσουν εύκολα να το περάσουν, αλλά ακόμη και άλογα και ιππικό βαριά οπλισμένο θα μπορέσει ανεμπόδιστα να μπει στα χαλάσματά του. Έτσι, δεν έχετε μπροστά σας τείχος ισχυρό να εκπορθήσετε αλλά πεδιάδα να διασχίσετε και να περάσατε στην πόλη με όλα σας τα όπλα.

Αλλά, τι να σας πω γι’ αυτούς που έχετε να αντιμετωπίσετε;

Είναι στρατιώτες αφάνταστα λιγοστοί και οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι άοπλοι και άπειροι από πολέμους. Όπως δε μαθαίνω από αυτόμολους, μόνο δυο-τρεις άντρες μάχονται μπροστά στους πύργους και άλλοι τόσοι σε κάθε παραπύργιο. Έτσι, συμβαίνει πολλές φορές, ένας άντρας να πολεμάει σε τρεις ή τέσσερις επάλξεις κι αυτός ή θα είναι άοπλος ή κακώς οπλισμένος[1].

Έχετε δε υπόψη σας ότι, όσο παραμένει απόρθητη η Κωνσταντινούπολη, τόσο απειλείται η εξάπλωσή μας και εμποδίζετε η δόξα της πίστης μας. Επίσης, θα θυμάστε ότι τη μεγάλη μελλοντική σας νίκη την αναφέρουν και την προβλέπουν όλες οι παραδόσεις του Ισλάμ και την προλέγουν καθαρά όλες οι προφητείες[2].

Πώς θα επαρκέσουν και πώς θα αντέξουν οι στρατιώτες της Πόλης σ’ ένα τόσο μεγάλο πλήθος στρατού όπως ο δικός μας; Εμείς έχουμε την ευχέρεια, λόγω του μεγάλου αριθμού μας, να πολεμήσουμε διαδοχικά κι έχουμε καιρό να φάμε και να ξεκουραστούμε και να κοιμηθούμε. Έτσι, ξεκούραστοι ξαναγυρίζουμε δυνατοί και ακμαίοι στη μάχη. Εκείνοι μάχονται συνέχεια κι ασταμάτητα και δεν έχουν καιρό ούτε για φαγητό, ούτε για ύπνο, ούτε για ξεκούραση. Η τακτική των συνεχών επιθέσεών μας δεν τους δίνει καιρό για τίποτα. Κι από τώρα και πέρα, δε θα περιοριστούμε σε μικροεπιθέσεις και μεμονωμένες απασχολήσεις. Ο πόλεμος θα είναι βίαιος, γενικός και συνεχής. Θα πολεμούμε νύχτα και μέρα ασταμάτητα, στέλνοντας κάθε τόσο ξεκούραστους πολεμιστές μας στα τείχη.

Όσον αφορά τους Ιταλούς που πολεμούν μαζί τους και οι οποίοι θεωρούνται πεπειραμένοι και καλοί πολεμιστές, ιδίως στους πολέμους στα τείχη, δεν νομίζω ότι πρέπει να μας απασχολούν πολύ, γιατί πρώτα-πρώτα είναι λίγοι κι όλοι μαζέματα από δω κι από κει. Και δεν πιστεύω, αν έχουν σωστά τα λογικά τους, να θελήσουν να πολεμήσουν πραγματικά για συμφέροντα άλλων, δεδομένου ότι αυτοί προσωπικά δεν έχουν να ωφεληθούν τίποτα από έναν άσκοπο και καταδικασμένο αγώνα κι επομένως θα αποβλέπουν περισσότερο στο να σώσουν το κεφάλι τους παρά να πεθάνουν για άλλους. Τώρα, ασυλλόγιστα παραμένουν στην πόλη και συμπολεμούν με τους Βυζαντινούς, γιατί βλέπουν το στρατό μας μάλλον να παίζει παρά να πολεμά. Όταν, όμως, αρχίσουμε πραγματικά να πολεμούμε, τότε θα δούμε πόσοι απ’ αυτούς θα μείνουν στα τείχη και μέσα στην πόλη. Όταν θα δουν με τα μάτια τους το θάνατο να στέκεται μπροστά τους φριχτός κι ανελέητος και να τους απειλεί, θα ρίξουν τα όπλα και θα τραπούν σε φυγή.

Φανείτε, λοιπόν, ανδρείοι κι εσείς οι ίδιοι και παρακινείτε κι όλους τους στρατιώτες σας να σας ακολουθούν με γενναιότητα. Σκεφτείτε, ότι τρεις είναι οι λόγοι που κάνουν τον καλό πολεμιστή. Το να θέλει να πολεμά, το να ντρέπεται για την κατωτερότητά του και το να υπακούει στους άρχοντές του. Ο καλός πολεμιστής διατηρεί τη θέση του και προχωρεί στη μάχη με σιγή και κοσμιότητα. Αγωνιστείτε, λοιπόν, με ψυχή και αντάξια προς τους εαυτούς σας και τους προγόνους σας. Κι εγώ ο ίδιος, πρώτος θα μπω στη μάχη και θα συμπολεμήσω μαζί σας και θα παρακολουθήσω από κοντά και την προσπάθεια του καθενός σας.

Και τώρα, πηγαίνετε πίσω στα τμήματά σας, ξεκουραστείτε και δειπνήσετε στις σκηνές σας και μεταβιβάσετε όσα ακούσατε και στους στρατιώτες σας. Και το πρωί, ξυπνήστε νωρίς και, σύμφωνα με τις διαταγές των στρατηγών σας, παρατάξετε ο καθένας τα τμήματά του σιωπηλά και ήσυχα, χωρίς κανένας να ακούσει το παραμικρό και να καταλάβει πριν την ώρα το τι προετοιμάζουμε. Παραταχθείτε και περιμένενε σιωπηλοί. Μόλις δε ακούσετε τα πολεμικά άσματα και δείτε τις σημαίες μας υψωμένες να κυματίζουν, προχωρείτε προς τα εμπρός. Επιτεθείτε και σαρώσετε τα πάντα στο πέρασμά σας[3].

Αλαλαγμοί και άναρθρες κραυγές χαράς και ενθουσιασμού σκέπασαν τα τελευταία αυτά λόγια του Μωάμεθ και γέμισαν τον αέρα.

Οι κατώτεροι αξιωματικοί έφυγαν γεμάτοι φλογερό ενθουσιασμό και γύρισαν στα τμήματά τους. Έμειναν μόνο οι στρατηγοί και οι πασάδες, οι οποίοι ακολούθησαν το σουλτάνο τους στη σκηνή του.

Ο Μωάμεθ κάθισε στο ντιβάνι του ενώ τα μάτια του έλαμπαν από χαρά. Έξω, ακόμη αντηχούσαν οι ζητωκραυγές των γενιτσάρων. Ο ενθουσιασμός των αξιωματικών που έφευγαν για τα τμήματά τους δονούσε την ατμόσφαιρα. Η ικανοποίηση για την απήχηση που είχαν τα λόγια του στους μαχητές του ήταν ζωγραφισμένη στο πρόσωπό του. Οι θερμές εκδηλώσεις των πιστών του πολεμιστών ενίσχυσαν την πεποίθηση που αισθάνονταν μέσα του για τη σίγουρη επιτυχία.

Έπρεπε, όμως, να μην παρασυρθεί από στιγμιαίες εκδηλώσεις και φευγαλέα λόγια. Αν ήθελε να μείνει ζωντανός ο ενθουσιασμός αυτός στους υπηκόους του και να αποδώσει περισσότερο, έπρεπε τώρα να φανεί πιο αυστηρός και πιο απαιτητικός. Επιβάλλονταν τώρα περισότερο από κάθε άλλη φορά να κρατήσει σκληρή και αυστηρή τακτική ώσπου να δει έργα.

Και την ανάγκη αυτή τη γνώριζε καλά ο Μωάμεθ.

 

– – – – – – – – – – – – – – – – – –

 

 

Οι πασάδες και οι άλλοι αξιωματούχοι μπήκαν στη σκηνή του κυρίου τους και κάθισαν γύρω του. Εκτός απ’ το μεγάλο βεζίρη Χαλλίλ πασά και τους μπελήρ-μπέηδες Καρατζά πασά και Ζαγανό πασά, απ’ τους μεγάλους διοικητές των ασιατικών στρατιών Ισαάκ πασά και Μαχμούτ πασά και το ναύαρχο του στόλου Χαμουζά πασά, παραβρίσκονταν ο γεροστρατηγός της Θράκης Τουραχάν πασάς, ο μέγας σεΐχης Ακ-Σεμζεδίν εφέντης, ο σοφός ουλεμάς Αχμέτ Κουράνης, ο αρχιευνούχος του σουλτάνου και άλλοι τιτλούχοι.

Ο Μωάμεθ τους κοίταξε όλους με το αυστηρό του βλέμμα και η πεποίθηση και η κρυφή ελπίδα, ότι ίσως αυτό να είναι το τελευταίο πολεμικό συμβούλιο που γίνεται σ’ αυτήν τη σκηνή τού ‘δωσε κάποια βαθιά ευχαρίστηση. Η ενδόμυχη αυτή χαρά τον επηρέασε κάπως, ώστε δυσκολεύτηκε προς στιγμή να συγκρατήσει την αυστηρότητα του ύφους του. Ανακάθισε κάπως στο ντιβάνι του προσπαθώντας να διώξει με την αόριστη αυτή κίνηση τις αταίριαστες προς την περίπτωση σκέψεις του και, με το συνηθισμένο αυστηρό τόνο στη φωνή του, είπε.

-Είδατε και μόνοι σας τον ενθουσιασμό των αξιωματικών. Εσείς γνωρίζετε και το φρόνημα των στρατιωτών σας. Πολιορκούμε την πόλη για πενήντα μέρες χωρίς αποτέλεσμα. Θέλω σήμερα να πάρουμε μια τελική απόφαση. Ή θα κάνουμε πραγματική έφοδο για να πάρουμε την πόλη ή θα λύσουμε την πολιορκία και θα φύγουμε. Θέλω, σήμερα να μου πει ο καθένας από σας καθαρά τη γνώμη του. Πρέπει να ακουστούν οι γνώμες όλων σας, ώστε, κρίνοντας τις απόψεις όλων, να σταθμίσουμε τα πράγματα και να πάρουμε την ανάλογη απόφαση.

Λέγοντας αυτά τα λόγια, το βλέμμα του σταμάτησε στο μεγάλο βεζίρη Χαλλίλ πασά.

Αυτός σηκώθηκε όρθιος, υποκλίθηκε στο σουλτάνο και είπε.

-Πολυχρονεμένε μου αφέντη. Ποτέ δεν πέρασε απ’ το μυαλό μου να γίνω εμπόδιο στα σχέδιά σου ή να αντιταχθώ στους σκοπούς σου. Πάντοτε προσπαθώ να διευκολύνω τις προσπάθειες και τις επιδιώξεις σου. Σήμερα, όμως, νομίζω ότι επιβάλλεται να εξετάσουμε λεπτομερέστερα τα πράγματα και να λάβουμε υπόψη μας όλα τα δεδομένα, πριν πάρουμε την τελική απόφαση της γενικής εφόδου. Κρατάμε στα χέρια μας τις τύχες και τις ζωές τόσων στρατιωτών και πιστών του Προφήτη κι αυτό αυξάνει τις υποχρεώσεις μας και τις ευθύνες μας απέναντι στο λαό μας.

Η φωνή του γερο-βεζίρη ήταν χαμηλή, μαλακή και προσπαθούσε να πάρει στην αρχή τόνο περισσότερο πατρικό παρά ύφος στρατηγού. Γνώριζε την ορμητικότητα του νεαρού σουλτάνου, την οποία πρόσφατα είχε δει να ξεσπά πάνω στον καπετάν πασά Μπαλτόγλου και δεν αγνοούσε την παρουσία του επίσης ορμητικού, ζηλόφθονου και βάρβαρου Ζαγανού πασά. Ο Βούλγαρος αυτός εξωμότης που βρίσκονταν τρίτος κατά σειρά στην οθωμανική ιεραρχία, μετά το σουλτάνο και το Χαλλίλ, προσπαθούσε με κάθε τρόπο να εκτοπίσει το Χαλλίλ και να πάρει αυτός τη μεγάλη βεζιρία, γι’ αυτό και πάντοτε συμφωνούσε με το Μωάμεθ και πολεμούσε κρυφά και φανερά τις γνώμες και τις ενέργειες του Χαλλίλ.

Με τον ίδιο πράο τόνο και με ήρεμο ύφος, που έδειχνε ότι σκοπός του ήταν να απαριθμήσει μόνο περιστατικά και να αναφέρει γεγονότα και όχι να εκφράσει τη γνώμη του, ο μεγάλος βεζίρης συνέχισε.

-Είναι αλήθεια, ότι πολιορκούμε την πόλη επί πενήντα και πλέον μέρες και την βομβαρδίζουμε ασταμάτητα από παντού. Δυστυχώς, όμως κι αυτό λένε τα γεγονότα, ούτε με τα μεγάλα πυροβόλα, ούτε και με τον πολυάριθμο στρατό μας καταφέραμε κάτι το συγκεκριμένο μέχρι σήμερα ή μπορέσαμε να αλλάξουμε την κατάσταση, έστω και λίγο προς όφελός μας. Καθημερινά έχουμε αναρίθμητα θύματα και οι απώλειές μας είναι πάρα πολλές και μεγαλύτερες απ’ τις απώλειες των αμυνομένων. Το πάθημα του στόλου μας πριν από λίγες μέρες έδωσε μεγάλο θάρρος στους Βυζαντινούς, ενώ αντίθετα έβλαψε τους δικούς μας στρατιώτες. Αλλά και η μεταφορά του στόλου μας στον Κεράτιο απ’ την ξηρά και η επιτυχία μας πριν λίγες μέρες στο Μανδράκι, δε μας έφερε σπουδαία και ουσιαστικά αποτελέσματα. Οι Λατίνοι απέδειξαν ότι ξέρουν να πολεμούν και στη θάλασσα και στη στεριά, όπως και οι Έλληνες κι αυτό θα πρέπει να το παραδεχτούμε, άσχετο αν μας συμφέρει ή όχι. Η πολιορκία της Κωνσταντινούπολης συγκίνησε είναι αλήθεια όλους τους χριστιανικούς λαούς της Ουγγαρίας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας, της Πολωνίας κλπ.. Απόδειξη δε του ενδιαφέροντός τους αυτού είναι οι κάθε τόσο αποστολές αντιπροσώπων τους στο στρατόπεδό μας και η από μέρους των αρχόντων των τόπων αυτών παράκληση, όπως λύσουμε την πολιορκία κι εγκαταλείψουμε τα εδάφη της Κωνσταντινούπολης. Για το θέμα αυτό ήρθαν πρεσβευτές του Βράκοβιτς, του Βλαδισλαύου, του Ουνυάδη . . . Βέβαια, το ενδιαφέρον τους είναι χλιαρό και εκφράζεται με μεγάλη συστολή και ταπεινότητα. Δεν παύει, όμως, να είναι ενδιαφέρον και τίποτα δεν αποκλείει την πιθανότητα, η σημερινή παράκληση να μετετραπεί αύριο σε επίμονη απαίτηση και να υποστηριχθεί δυναμικά. Μια τέτοια, έστω και μικρή αρχή, θα είναι ικανή να ανάψει και να ξεσηκώσει ολόκληρο το χριστιανικό κόσμο εναντίον μας. Και τούτο, μόνο για τους χριστιανούς που είναι γύρω μας. Ποια θα είναι, όμως, η θέση μας, αν ξεσηκωθούν και οι χριστιανοί του πάπα κι ολόκληρης της Δύσης; Η θέση μας τότε θα είναι χειρότερη κι απ’ τη θέση του εμίρη Ουμούρ της Σμύρνης το 1329. Γιατί, στην περίπτωση αυτή, θα έχουμε να αντιμετωπίσουμε όλους τους χριστιανούς μαζί, ενώ τότε ο Ουμούρ είχε να παλέψει μόνο με τους ανθρώπους του πάπα. Οι χριστιανοί της Κωνσταντινούπολης, της Θράκης και του Δούναβη δεν πήραν μέρος στην εκστρατεία εκείνη της Σμύρνης.

Οι πρεσβευτές του Ουνυάδη που ήταν πριν λίγες μέρες εδώ το είπαν καθαρά, ότι ο πάπας της Ρώμης, ο δόγης της Βενετίας, η Γένουα και όλα τα χριστιανικά κράτη των Λατίνων ετοιμάζουν και στέλνουν μεγάλη βοήθεια στην Κωνσταντινούπολη. Μάλιστα βεβαίωσαν, ότι ο προπομπός της βοήθειας αυτής είναι μεγάλος στόλος με το ναύαρχο Λορεδανό, ο οποίος έφτασε ήδη στη Χίο και κατευθύνεται ολοταχώς για την Κωνσταντινούπολη. Τα λόγια αυτά των Ούγγρων πρεσβευτών πρέπει να γίνουν πιστευτά, γιατί οι χριστιανοί της Κωνσταντινούπολης ασπάστηκαν την πίστη του πάπα και τον αναγνώρισαν για αρχηγό τους στις 12 του περασμένου Δεκέμβρη. Επομένως, δεν μπορεί παρά ο Λατίνος ιεράρχης να ενδιαφερθεί ζεστά και έμπρακτα γι’ αυτούς. Επιπλέον, βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη τόσοι πολλοί Λατίνοι στρατηγοί και ονομαστοί πολεμιστές που μάχονται στα τείχη, τους οποίους οι πατρίδες τους δε θα εγκαταλείψουν στην τύχη τους αλλά θα τους βοηθήσουν με κάθε τρόπο.

Επίσης, κυκλοφορούν φήμες και μάλιστα και μέσα στο στρατό μας, τον οποίο και αποθαρρύνουν επικίνδυνα, ότι μεγάλη στρατιά Ούγγρων πέρασε ήδη το Δούναβη και κατεβαίνει προς βοήθεια της Κωνσταντινούπολης. Βέβαια, τέτοιο πράγμα δεν το επιβεβαίωσαν οι απεσταλμένοι του Ουνυάδη, ίσως γιατί φοβήθηκαν για την προσωπική τους ασφάλεια εδώ, ίσως γιατί ήθελαν να μας το φυλάξουν σαν έκπληξη, να μη μας βοηθήσουν και να μη μας προειδοποιήσουν οι ίδιοι και μας κάνουν να πάρουμε έγκαιρα ορισμένα μέτρα προς σντιμετώπισή τους. Αλλά και τι μέτρα μπορούμε να πάρουμε όταν ξεσηκωθούν τόσοι λαοί εναντίον μας;

Αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο καλοσκέφτηκε κι ο ένδοξος Βογιατζίτ και έλυσε την πολιορκία της πόλης, όταν, με το μεγάλο βεζίρη Αλή πασά και τη βοήθεια του νεαρού πρίγκιπα και διεκδικητή του θρόνου της Πόλης Ιωάννη, την πολιορκούσαν το 1396[4].

Επιπλέον κι ο αυτοκράτορας είναι αποφασισμένος να πολεμήσει μέχρι θανάτου. Ο Ισμαήλ πασάς της Σινώπης, που τον επισκέφτηκε προχθές σαν απεσταλμένος μας, δεν κατάφερε να τον πείσει να εγκαταλείψει την πόλη και να φύγει αλλού, όπου θέλει, με τους άρχοντές του. Δήλωσε καθαρά στον Ισμαήλ, ότι ή δεχόμαστε τη μεγάλη αποζημίωση που μας προτείνει και λύνουμε την πολιορκία ή μας πολεμάει μ’ όλες του τις δυνάμεις μέχρι θανάτου.

Νομίζω, ότι είναι προτιμότερο να δεχτούμε την αποζημίωση του Κωνσταντίνου και να λύσουμε μόνοι μας την πολιορκία, πριν μας αναγκάσουν να φύγουμε με το ζόρι τα άλλα κράτη. Φεύγοντας τώρα, φεύγουμε με το κεφάλι ψηλά, γιατί το θέλουμε εμείς οι ίδιοι. Αν φύγουμε αργότερα, θα φύγουμε ταπεινωμένοι, γιατί θα μας αναγκάσουν άλλοι να λύσουμε την πολιορκία. Τώρα, θα επιβάλουμε εμείς βαριά φορολογία στον Κωνσταντίνο. Αργότερα, άλλοι θα μας υποχρεώσουν να πληρώσουμε εμείς αποζημίωση στους Βυζαντινούς.

Κι αν ακόμη κυριέψουμε την Κωνσταντινούπολη, ουδέποτε οι λαοί και οι ηγεμόνες της Δύσης θα παραδεχτούν την προσβολή αυτή. Όλοι θα επιτεθούν εναντίον μας για να την ξαναπάρουν. Και ιδίως ο ουγγρικός στρατός και ο βενετικός στόλος. Αλλά και οι Γενουάτες, που τώρα κάνουν τον καλό και με κάθε τρόπο προσπαθούν να κρατήσουν κάποια ουδετερότητα, γρήγορα θα παρασυρθούν και θα ξεσηκωθούν κι αυτοί εναντίον μας.

Θα ήταν προτιμότερο, λοιπόν, να λύσουμε την πολιορκία και να φύγουμε. Το φρούτο όταν ωριμάσει πέφτει μόνο του κι είναι και γλυκό. Όταν είναι άγουρο κρατιέται σφιχτά στο κλωμάρι του κι αν το κόψεις είναι ξυνό, πικρό και άνοστο. Η πτώση της Κωνσταντινούπολης δεν ωρίμασε ακόμη. Όταν ωριμάσει, μόνη της η ξακουστή πόλη θα πέσει στα χέρια του σουλτάνου μας.

Μ’ αυτές τις λέξεις ο μεγάλος βεζίρης τελείωσε το λόγο του και κάθισε στο ντιβάνι του.

Ο Μωάμεθ στην αρχή φαινόταν εξοργισμένος με την ειρηνοφιλία του Χαλλίλ, την οποία χαρακτήριζε στο μυαλό του σαν κάτι παραπάνω από ηττοπάθεια. Αλλά σιγά-σιγά, όσο ο μεγάλος βεζίρης προχωρούσε στην ανάλυση των γεγονότων και στην ανάπτυξη της πραγματικότητας, άρχισε, χωρίς να το θέλει, να δικαιολογεί τις απόψεις του και να βρίσκει τα ζωτικά σημεία των λόγων του λογικά και συζητήσιμα. Προσπάθησε να μην διακόψει το βεζίρη του, γιατί ο ίδιος παλιότερα του είχε συστήσει όταν έγινε σουλτάνος, να προσπαθεί να ακούει ολόκληρες τις απόψεις των ανθρώπων του, άσχετα αν αυτές δεν συμφωνούν με τις γνώμες του και μετά να βγάζει συμπεράσματα. Έδειξε πως άκουσε τα λόγια του Χαλλίλ χωρίς προκατάληψη και με ενδιαφέρον και προτίμησε, πριν πει ο ίδιος κουβέντα, να αφήσει να μιλήσουν άλλοι σύμβουλοί του. Γνώριζε καλά, ότι αιτία της τοποθέτησής του στο εμιράτο της Μαγνησίας αμέσως μετά το γάμο του και της απομάκρυνσής του απ’ την Αδριανούπολη, όταν ζούσε ο πατέρας του Μουράτ, ήταν ο Χαλλίλ πασάς, γι’ αυτό κι ερχόταν στιγμές που πραγματικά τον μισούσε. Έβλεπε, όμως και την εξυπνάδα του και αναγνώριζε την ικανότητά του, με την οποία εξέταζε και αντιμετώπιζε κάθε πρόβλημα, γι’ αυτό και τον σεβόταν και τον κρατούσε πρώτο σύμβουλό του και μεγάλο βεζίρη της αυλής του.

Ο Ζαγανός πασάς, ο διοικητής της ασιατικής στρατιάς, έκανε υπομονή όσο μιλούσε ο μεγάλος βεζίρης και διαρκώς έδειχνε την στενοχώρια που ένιωθε με τα λεγόμενα του Χαλλίλ πασά. Ο Βούλγαρος εξωμότης ήταν απότομος, ορμητικός, βάρβαρος και προπαντός αφοσιωμένος στο Μωάμεθ και αντίζηλος και άσπονδος εχθρός του Χαλλίλ. Γνώριζε καλά τις φιλοχριστιανικές προθέσεις του και πάντα προσπαθούσε να βρει ευκαιρία για να τον εκτοπίσει απ’ την ανώτατη θέση που κατείχε και να πάρει αυτός τη μεγάλη βεζιρία. Δεν ήθελε να είναι τρίτος στην ιεραρχία. Του άρεσε να είναι αυτός αμέσως μετά το σουλτάνο. Κάθε τόσο, ενώ μιλούσε ο Χαλλίλ, έριχνε ανήσυχες ματιές προς το σουλτάνο και τους άλλους αξιωματούχους, σα να ήθελε έτσι να δείξει την ασυμφωνία του με το μεγάλο βεζίρη και να εκδηλώσει τη βαθιά αντίθεσή του με τα λεγόμενά του.

Ο Μωάμεθ, που γνώριζε το χαρακτήρα και τις προθέσεις του Ζαγανού, κατάλαβε τη στενοχώρια του και την ανυπομονησία του γι’ αυτό και αμέσως μόλις τελείωσε και κάθισε ο Χαλλίλ πασάς έδωσε το λόγο στο διοικητή της ασιατικής στρατιάς.

Ο Ζαγανός σηκώθηκε επάνω, έριξε μια αυστηρή ματιά προς το γέροντα Χαλλίλ πασά, έφερε το βλέμμα του γύρω-γύρω σ’ όλους τους παρευρισκόμενους, σα να ήθελε να τους δώσει να καταλάβουν ότι θέλει να τον προσέξουν και να ακούσουν καλά τα όσα θα τους πει.

Γνώριζε καλά ο πολεμοχαρής Ζαγανός, ότι λύση της πολιορκίας και φυγή θα σήμαινε γι’ αυτόν και τους οπαδούς του στρατοκράτες διώξιμο απ’ την αυλή του σουλτάνου και ίσως και τιμωρία με θάνατο, γιατί αυτοί ήταν εκείνοι, που με τα λόγια τους και τις προτροπές τους ενίσχυσαν τα σχέδια του Μωάμεθ και τον προέτρεψαν να αναλάβει την εκστρατεία αυτή κατά του αυτοκράτορα[5].

Με συγκρατημένο ύφος που πρόδινε ταραχή και αγανάκτηση αλλά και χαρά μαζί, γιατί τώρα του δίνονταν μια πολύ καλή ευκαιρία να επιτεθεί ανοιχτά και μπροστά στο σουλτάνο και σ’ όλους τους μεγάλους αξιωματούχους της αυτοκρατορίας κατά του άσπονδου εχθρού του Χαλλίλ πασά, είπε.

-Πολυχρονεμένε μου αφέντη. Μεγάλοι μου πασάδες και στρατηγοί. Ακούσαμε μόλις προ ολίγου να γίνεται λόγος για ακατάλληλη εποχή, για άγουρα φρούτα και για φανταστικές μεγάλες βοήθειες που καταφθάνουν και δεν πιστεύαμε στ’ αφτιά μας κι ούτε μας ήταν εύκολο να παραδεχτούμε, ότι οι λόγοι αυτοί προέρχονταν από έναν αφοσιωμένο δούλο του ένδοξού μας σουλτάνου και πραγματικό πιστό του μεγάλου Προφήτη. Βέβαια, δεν αποδίδω τέτοια κατηγορία στο μεγάλο βεζίρη αλλά απορώ, πώς μπορεί ένας τόσο έμπειρος και πολύπειρος άνθρωπος να βλέπει τα πράγματα σήμερα με τέτοιο μάτι. Τώρα, που τα περισσότερα τείχη έχουν γκρεμιστεί, ο στόλος του αυτοκράτορα έχει καταστραφεί και η αδύναμη πλέον Κωνσταντινούπολη τρέμει και ξεψυχά απ’ την ορμή και τις πιέσεις μας. Αν λύσουμε τώρα την πολιορκία κι εγκαταλείψουμε την πόλη, πότε θα ξαναβρούμε καλύτερη ευκαιρία για να την κατακτήσουμε; Μήπως όταν αφήσουμε τους άπιστους ελεύθερους κι ανενόχλητους, για να την ξαναοχυρώσουν και όταν τους δώσουμε χρόνο ή μάλλον χρόνια, για να οργανωθούν και να ξαναδυναμώσουν;

Είναι αλήθεια, πως έχουμε πολλά θύματα μέχρι τώρα και πολλοί στρατιώτες μας έπεσαν ηρωικά για τη δόξα του σουλτάνου μας και το μεγαλείο της πίστης μας. Ύστερ’ από τόσες θυσίες, πώς θα τολμήσουμε να εγκαταλείψουμε σήμερα τα μισογκρεμισμένα τείχη και πώς θα μπορέσουμε να αγνοήσουμε τις τόσες χιλιάδες των συντρόφων μας, που έδωσαν τη ζωή τους για να φθάσουμε ως εδώ;

Πολυχρονεμένε μου αφέντη. Έχεις πολυάριθμο και γενναίο στρατό. Μη δειλιάσεις και μη διστάσεις να εκπληρώσεις το σκοπό σου, που είναι και η μοίρα και το μεγάλο κισμέτ του Ισλάμ. Ο Μέγας Αλέξανδρος είχε πολύ λιγότερο στρατό όταν ξεκίνησε από τα μέρη αυτά, τα οποία σήμερα εσύ κατέχεις, για να κατακτήσει τον κόσμο και το κατάφερε. Το κατάφερε, γιατί πίστευε στον εαυτό του και στους στρατιώτες του. Μα περισσότερο το κατάφερε, γιατί δεν δείλιασε μπροστά σε καμιά δυσκολία και δεν κοντοστάθηκε μπροστά σε κανένα εμπόδιο. Με τόλμη κι αποφασιστικότητα τα σάρωσε όλα και δόξασε το όνομά του. Και συ σήμερα, μεγάλε μας αφέντη, αν δεν παρασυρθείς από λόγια άλλων, δεν δειλιάσεις αλλά προχωρήσεις, θα πετύχεις και θα δοξαστείς. Το όνομά σου θα μείνει αθάνατο όπως και του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Όσον αφορά τις πληροφορίες για υποτιθέμενες βοήθειες που πρόκειτα να φθάσουν, δήθεν, στην Κωνσταντινούπολη, είναι απλοί μύθοι. Δεν έχουν καμιά βάση κι είναι ψεύτικες και απατηλές. Και πρώτα-πρώτα, ούτε ο Βράκοβιτς της Σερβίας, ούτε ο Ουνυάδης της Ουγγαρίας, ούτε ο Βλαδισλαύος της Πολωνίας έχουν πρόθεση να σηκώσουν σπαθί εναντίον σου αλλά και ούτε είναι σε θέση να το κάνουν. Ο δοξασμένος πατέρας σου, ο αμείμνηστος Μουράτ ο δεύτερος, τους έδωσε τέτοιο μάθημα στο Κόσσοβο, στη Βάρνα και στην Κρόια, που δε θα τολμήσουν να αποπειραθούν κάτι τέτοιο. Αλλά και αν τολμήσουν, ο στρατός μας είναι έτοιμος να τους αντιμετωπίσει. Ας γνωρίζουν καθαρά, ότι μια τέτοια απερισκεψία τους θα είναι πραγματική αυτοκτονία γι’ αυτούς.

Όσον αφορά δε την προσδοκώμενη βοήθεια απ’ τη Δύση, αυτή θα μείνει σχέτη προσδοκία για κείνους που την περιμένουν, γιατί δε θα φθάσει ποτέ. Τα λατινικά κράτη έχουν τόσες διαφορές μεταξύ τους και είναι τόσο διαιρεμένα, που δεν ξέρουν πώς να ξεμπλέξουν μεταξύ τους, όχι να βοηθήσουν κι άλλους. Και μάλιστα την Κωνσταντινούπολη, που όλοι τους στην Ιταλία και στη Δύση κρυφοπαρακαλούν να σβήσει μια ώρα γρηγορότερα, για να εξαλειφθεί απ’ την Ανατολή μια φωλιά αιρετικών, οι οποίοι με κανένα τρόπο δεν θέλουν να υποταχτούν στον πάπα. Αν οι Βυζαντινοί έδειχναν από καιρό πριν σημεία αληθινής υποταγής στον πάπα, τότε υπήρχε πραγματικά μια πιθανότητα αποστολής βοήθειας απ’ τη Δύση. Όταν, όμως, η Ρώμη ακούει την Κωνσταντινούπολη να δηλώνει καθαρά, ότι είναι προτιμότερο να δει στις εκκλησιές της σαρίκι τούρκικο παρά κορόνα του πάπα, είναι δυνατό να στενοχωρεθεί για την τύχη της Ανατολής και να στείλει βοήθεια;

Έκανε μια διακοπή ο Ζαγανός και μετά ρώτησε δυνατά.

-Έτσι δεν διαδήλωσαν μέσα στις εκκλησιές τους στις 12 Δεκεμβρίου οι μεγάλοι άρχοντες; Τον πάπα και τους ανθρώπους του δεν βρίζει και καταριέται συνέχεια ο πολύς καλόγερος Γεννάδιος; Τι συζητάμε τότε για βοήθειες;

Όσον αφορά πάλι τους ανόητους Λατίνους που είναι τώρα μέσα στην πόλη και πολεμούν εναντίον μας δεν πρέπει να τους σκεφτόμαστε καθόλου. Αυτοί δεν πολεμούν από βαθιά αγάπη προς την Κωνσταντινούπολη ή μεγάλη αφοσίωση και αγάπη προς τον αυτοκράτορα αλλά παραμένουν και πολεμούν μόνο και μόνο από ατομικό τους συμφέρον. Πολεμούν για το χρήμα και ελπίζουν στα λάφυρα που θα αρπάξουν, σε περίπτωση που θα μας νικήσουν. Αλλά, μήπως και οι συμπατριώτες τους απ’ την Ιταλία θα μπορούσαν, άραγε, να κάνουν τίποτα κι αν ακόμη υποτεθεί ότι πραγματικά ήθελαν να τους βοηθήσουν; Οι Βενετοί με τους Γενουάτες είναι πάντοτε σε ρήξη για εμπορικά συμφέροντα κι ο ένας προσπαθεί να επιβληθεί και να καταπιεί τον άλλο. Ο πάπας θέλει να τους σαρώσει όλους και να μείνει μόνος αυτός κυρίαρχος της Δύσης. Οι συνομωσίες διαδέχονται η μια την άλλη και τα παζαρέματα για το ποιος θα επικρατήσει εδώ και ποιος εκεί δεν σταματούν. Με τέτοια, λοιπόν, φαγωμάρα και διαίρεση που επικρατεί στη Δύση, ποιος θα βρει καιρό να σκεφτεί για την Ανατολή; Όχι μόνο αυτοί εκεί κάτω δεν είναι σήμερα σε θέση να βοηθήσουν άλλους αλλά αμφιβάλλω αν θα μπορέσουν να βοηθήσουν τους ίδιους τους εαυτούς τους, όταν θα φθάσει και η δική τους ώρα. Και είμαι σίγουρος, ότι, ύστερα απ’ την πτώση της Κωνσταντινούπολης, δε θα αργήσει νά ‘ρθει και η δική τους σειρά. Αλλά και αν ακόμη έρθει στους Βυζαντινούς βοήθεια από κάπου, δεν πρέπει να τρομάξουμε κι ούτε να λυγίσουμε. Ο μέγας Προφήτης μας μας το δείχνει καθαρά με τα διάφορα σημάδια που μας στέλνει απ’ τον ουρανό, ότι είναι θέλημα του Αλλάχ η πόλη να γίνει δική μας. Τα σημάδια αυτά, όπως μας εξηγούν οι σοφοί ουλεμάδες –και λέγοντας αυτά έστρεψε επιδεικτικά το βλέμμα του προς τον καθισμένο απέναντί του Αχμέτ Κουράνη-, μας βεβαιώνουν για την αγάπη και την προστασία που δείχνει για μας ο μεγάλος Αλλάχ. Και όταν ο Αλλάχ θέλει, όλα γίνονται. Ρίχνει σύγχυση και διχασμό στους εχθρούς και ωριμάζει τα φρούτα, ακόμη και στην καρδιά του χειμώνα. Το φανέρωμα αυτό της θέλησης του Αλλάχ δίνει θάρρος στους πιστούς μαχητές του και τους κάνει ν’ ανυπομονούν για την τελική έφοδο και νίκη.

Αντίθετα, οι άπιστοι πίσω απ’ τα τείχη καταλαβαίνουν το νόημα των ουρανίων αυτών σημείων και τρέμουν σαν τα φύλλα του φθινοπώρου απ’ το φόβο τους. Ο ίδιος ο Γεννάδιος εξηγεί τα σημεία αυτά και προλέγει την καταστροφή της πόλης και των κατοίκων της. Ποιες θα ήταν, λοιπόν, οι περιστάσεις που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν καλύτερες απ’ αυτές; Όχι μόνο δεν πρέπει να λύσουμε την πολιορκία αλλά δεν πρέπει ούτε και να χρονοτριβούμε και να καθυστερούμε την έφοδο. Αν θεωρήσουμε δε, έστω και προς στιγμή, αληθινή την ψεύτικη είδηση περί αποστολής βοηθείας απ’ τον Ουνυάδη ή τον πάπα προς τους πολιορκουμένους, αυτό δεν πρέπει να μας τρομάζει αλλά αντίθετα, πρέπει να μας κάνει να βιαστούμε περισσότερο και να επιτεθούμε το γρηγορότερα, για να πάρουμε την πόλη μια ώρα συντομότερα, ώστε και η βοήθεια να φθάσει κατόπιν εορτής κι εμείς να είμαστε ελεύθεροι απ’ τον πόλεμο της Κωνσταντινούπολης, για να δώσουμε ένα καλό μάθημα και σ’ αυτούς που θα τολμήσουν να στραφούν εναντίον μας.

Πολλές πολιορκίες υπέστη ως τώρα η Κωνσταντινούπολη. Εφτά φορές την πολιόρκησαν οι Άραβες. Μάλιστα, την τρίτη φορά τίμησε με την παρουσία του το στρατό των πολιορκητών και ο γέρος τότε Εγιούντ, ο μέγας σημαιοφόρος και ευνοούμενος του Προφήτη Μωάμεθ. Κανείς, όμως, δεν μπόρεσε να πάρει την πόλη, γιατί ο αιώνιος Αλλάχ θέλησε να τιμήσει τους σημερινούς πιστούς του και να δοξάσει το όνομα του σημερινού αντιπροσώπου του επί της γης.

Πολυχρονεμένε μου πατισάχ, συνέχισε με τον ίδιο τόνο και το ίδιο ορμητικό ύφος ο Ζαγανός. Είναι αλήθεια, ότι ο ένδοξος πρόγονός σου Βογιατζίτ πολιόρκησε το 1396 την Κωνσταντινούπολη και στο τέλος αναγκάστηκε να λύσει την πολιορκία και να φύγει. Η πολιορκία, όμως, εκείνη δεν απέβλεπε εκατό στα εκατό στην κυρίευση της πόλης. Περισσότερο απέβλεπε στο να βοηθήσει το νεαρό ευνοούμενό του πρίγκιπα Ιωάννη να εκθρονίσει το Μανουήλ και να πάρει αυτός το θρόνο. Γι’ αυτό και ο μέγας εκείνος σουλτάνος δεν έδωσε και μεγάλη σημασία στην επιχείρηση εκείνη κι έλυσε εύκολα την πολιορκία.

Και τότε, ο μέγας βεζίρης –κι έδειξε με το βλέμμα του προς το μέρος του Χαλλίλ πασά- συμβούλεψε το σουλτάνο του να λύσει την πολιορκία και να φύγει πίσω στην Αδριανούπολη, παρ’ ότι ο αυτοκράτορας έλειπε στη Δύση και η πόλη ήταν ακέφαλη. Με τα διάφορα επιχειρήματά του και τις αστήριχτες πολυλογίες του φόβισε τον ένδοξο Βογιατζίτ και τον έκανε να φύγει ταπεινωμένος απ’ τα μέρη αυτά προς δόξαν των εχθρών του.

Και σήμερα, πάλι ο ίδιος μέγας τιτλούχος και πρώτος σύμβουλος του σουλτάνου μας, προσπαθεί να μας φοβίσει με τη Δύση και να μας κάνει να εγκαταλείψουμε μια σχεδόν ολοκληρωμένη επιτυχία μας.

Είναι επίσης αλήθεια, ότι έξι χρόνια αργότερα, το 1402, ο ίδιος σουλτάνος ζήτησε επιτακτικά απ’ τον τότε αυτοκράτορα Ιωάννη, τον άλλοτε ευνοούμενό του πρίγκιπα, να του παραδώσει την πόλη. Ορκίστηκε μάλιστα στο Θεό και στον Προφήτη ότι, αν ο Ιωάννης απορρίψει τις προτάσεις του αυτές, θα επιτεθεί και δε θα αφήσει ούτε μια ψυχή ζωντανή μέσα στα τείχη. Παρά την αρνητική απάντηση του αυτοκράτορα, όμως, ο μέγας Βογιατζίτ δεν επιτέθηκε.

Αλλά τότε ήταν άλλοι καιροί και άλλες οι συνθήκες.

Σήμερα, η Σερβία και η Βουλγαρία δεν υπολογίζονται. Είναι σα να μην υπάρχουν καθόλου. Η Δύση είναι διαιρεμένη κι αδύνατη να βοηθήσει. Η Ασία είναι δική μας κι όλα τα εκεί εμιράτα με το μέρος μας. Ο Τεμερλάνος δεν υπάρχει πια. Τίποτα δε μας εμποδίζει και ο ορίζοντας είναι ολοκάθαρος για μας. Αν επιτεθούμε αμέσως, η νίκη μας θα είναι λαμπρή και η τιμωρία της πόλης για την αντίστασή της μεγάλη. Οι σωροί των κεφαλιών των απίστων, τρόπαια που θα στήσει ο νικητής στρατός μας μέσα στην πόλη θα είναι πολύ μεγαλύτεροι κι απ’ τις πυραμίδες που έστησε ο Τεμερλάνος με τα κεφάλια των εχθρών του στις πύλεις της Βαγδάτης[6].

Ας εγκαταλείψουμε, λοιπόν, κάθε ιδέα αναχώρησης ή υποχώρησης κι ας εντείνουμε τις προσπάθειές μας, όσο το δυνατόν περισσότερο. Ας διατάξουμε πυκνό και ασταμάτητο βομβαρδισμό των τειχών, για να πολλαπλασιάσουμε τα χαλάσματα των επάλξεων και των πύργων και να διευρύνουμε ακόμη περισσότερο τα ρήγματα που ανοίξαμε ως τώρα στα φρούρια και στα τείχη και με το γιαταγάνι στο χέρι ας ορμήσουμε όλοι σε γενική έφοδο. Η πόλη δε θα αντέξει την ορμή μας. Το θέλημα του Αλλάχ είναι ξεκάθαρο. Η ξακουστή Κωνσταντινούπολη θα γίνει δική σου, μεγάλε μας σουλτάνε. Οι πιστοί υπηρέτες σου περιμένουμε τη διαταγή σου, για να σαρώσουμε την αντίστασή της και να σου την παραδώσουμε σκλάβα στα χέρια σου, όπως το επιθυμείς.

Με τα λόγια αυτά τελείωσε ο μπελήρμπεης της Ασίας την ομιλία του και, αφού υποκλίθηκε στο σουλτάνο, κάθισε επιδεικτικά στο ντιβάνι του.

Επευφημίες και χειροκροτήματα γέμισαν το χώρο της σκηνής του σουλτάνου. Όλοι οι νεότεροι αξιωματούχοι, καθώς και ο γηραιός στρατηγός των θρακικών στρατευμάτων Τουραχάν πασάς, ο μέγας ευνούχος του σεραγιού, ο ουλεμάς Αχμέτ Κουράνης, ο μέγας σεΐχης Ακ Σεμζεδίν εφέντης και πολλοί άλλοι επιδοκίμασαν με ζητωκραυγές και χειροκροτήματα τα λόγια του Ζαγανού πασά.

Ο σουλτάνος έλαμπε από χαρά και ευχαρίστηση. Χειροκρότησε κι αυτός το Ζαγανό και, επηρεασμένος απ’ τη γενική σχεδόν ομοφωνία των συμβούλων του και των στρατηγών του και παρασυρμένος απ’ τα λόγια του Ζαγανού, σηκώθηκε όρθιος και φώναξε.

-Ποιος απ’ τους προκατόχους μου είχε ποτέ τη δύναμή μου[7]; Συμφωνώ απόλυτα με τη γνώμη του Ζαγανού και διατάσσω να αρχίσουν αμέσως οι προετοιμασίες για την έφοδο. Αύριο το πρωί θα γίνει γενική έφοδος. Η έφοδος αυτή θα είναι έφοδος πολεμιστών κι όχι παιχνίδια μικρών παιδιών. Θέλω δύναμη, πείσμα, ορμητικότητα.

Κοίταξε γύρω τους πασάδες του και το βλέμμα του σταμάτησε στο Χαμουζά.

-Στο Χαμουζά είπα το πρωί, συνέχισε, πώς θα παρατάξει το στόλο του και τι θα κάνει.

Ο καπετάν πασάς ύψωσε ελαφρά το χέρι του, δηλώνοντας έτσι στο σουλτάνο του, ότι γνωρίζει το καθήκον του και το προετοιμασμένο σχέδιο και να μην ανησυχεί.

Διατηρώντας αμείωτη την επιβλητικότητα στο ύφος του και στον τόνο της φωνής του ο Μωάμεθ, στράφηκε προς το Ζαγανό και είπε.

-Ο Ζαγανός θα περάσει μ’ ολόκληρη τη στρατιά του τη γέφυρα του Κερατίου και θα προσβάλει την πλευρά εκείνη του τείχους με ορμή και πείσμα υποστηριζόμενος κι απ’ το στόλο που βρίσκεται εκεί. Εννοώ το στόλο που περάσαμε δια ξηράς απ’ τα υψώματα του Γαλατά, πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα με το ύφος του την περηφάνια του για το κατόρθωμά του αυτό.

Ο μπελήρμπεης της Ασίας σιγοκούνησε δυο-τρεις φορές το κεφάλι του σε ένδειξη ότι αντιλαμβάνεται στο ακέραιο τη διαταγή και ότι γνωρίζει επακριβώς τι θα κάνει.

Ύστερα, ο Μωάμεθ στράφηκε προς τον Καρατζά πασά και είπε.

-Μόλις δοθεί το σύνθημα της επίθεσης, ο Καρατζάς θα οδηγήσει το στρατό του στην τάφρο και θα επιτεθεί εναντίον των τειχών. Κύριος στόχος του θα είναι το μεγάλο ρήγμα που άνοιξαν τα κανόνια μας κοντά στην πύλη της Αδριανούπολης. Με κάθε θυσία, θα προσπαθήσει να ανατρέψει την αντίσταση των αμυνομένων και να περάσει το στρατό του μέσα στην πόλη απ’ το ρήγμα αυτό.

Χωρίς να περιμένει καμιά απάντηση ή εκδήλωση κατάφασης απ’ τον Καρατζά πασά, στράφηκε προς τον Ισαάκ πασά και το Μαχμούτ πασά, οι οποίοι κάθονταν δίπλα-δίπλα και συνέχισε.

-Ο Ισαάκ και ο Μαχμούτ, ο καθένας επικεφαλής των τμημάτων του, θα επιτεθούν με την ίδια όπως και οι άλλοι ορμητικότητα εναντίον του τείχους της περιοχής τους. Ο κύριος στόχος τους θα είναι η τρίτη στρατιωτική πύλη. Οι μισοί απ’ τους στρατιώτες σας θα προσπαθήσουν να ανεβούν στα τείχη με σκάλες και άλλα μέσα που θα έχετε έτοιμα, ενώ οι υπόλοιποι, με τόξα, πυροβόλα όπλα και άλλους εκτοξευτές, θα χτυπούν ασταμάτητα τους αμυνομένους στις επάλξεις.

Ο Μαχμούτ συγκατένευσε με ένα κούνημα του κεφαλιού και των χεριών του, ενώ ο Ισαάκ ετοιμαζόταν να απαντήσει ή να ρωτήσει κάτι τον κύριό του. Ο Μωάμεθ, όμως, με μια βιαστική χειρονομία του, τον σταμάτησε, γιατί δεν του άρεσαν καθόλου οι ερωτήσεις, οι οποίες πολλές φορές, όταν μάλιστα διαδέχονται η μια την άλλη, αλλοιώνουν την αρχική έννοια του θέματος και αλλάζουν το αντικείμενο μιας διαταγής.

-Ο Χαλλίλ πασάς, συνέχισε ο Μωάμεθ και ο Καρατζάς που είναι κοντά του, θα επιτεθούν εναντίον του κεντρικού τμήματος του τείχους, με κύριο στόχο το μεγάλο ρήγμα του τείχους κοντά στην πύλη του Ρωμανού. Η θέση αυτή είναι σπουδαία και το ρήγμα που ανοίξαμε εκεί δεν πρέπει να πάει χαμένο. Δεν πρέπει να χαθεί άδικα και να πάει χαμένη και η προσφορά του Ουρβανού και το έργο του τεράστιου σε μέγεθος και μοναδικού σε δύναμη κανονιού. Ας μη σας απασχολεί το γεγονός, ότι στο σημείο αυτό μάχονται οι πιο έμπειροι στρατιώτες του αυτοκράτορα και οι Ιταλοί του Ιουστινιάνη. Έχετε υπόψη σας, ότι στον τομέα αυτό θα αντιπαρατάξω την προσωπική μου φρουρά, τους διαλεχτούς γενιτσάρους μου, στους οποίους θα ηγηθώ προσωπικά ο ίδιος.

Πηγαίνετε τώρα στις σκηνές σας, ξεκουραστείτε και δειπνήσετε. Επιβλέψατε στη νηστεία των στρατιωτών και συστήσετε, όπως κάθε μαχητής προβεί στους εφτά καθορισμένους θρησκευτικούς καθαρμούς. Φροντίσετε, όπως τελεστούν επίσημες δεήσεις σ’ όλο το στρατόπεδο για την επιτυχία της εφόδου μας. Διατάξετε τους αρχηγούς του πυροβολικού σας να ετοιμάσουν τα πυροβόλα τους, ώστε να έχουν ορμητικό και συγκεντρωμένο πυρ περισσότερο από κάθε άλλη φορά. Μην ξεχάσετε δε, να γνωστοποιήσετε στους στρατιώτες σας, στέλνοντας κήρυκες προς όλες τις κατευθύνσεις, ότι ο σουλτάνος ορκίζεται στο όνομα του αιωνίου Αλλάχ, στο όνομα του μεγάλου Προφήτη Μωάμεθ και στις τέσσερες χιλιάδες των προφητών του, στην ψυχή του πατέρα του ένδοξου σουλτάνου Μουράτ, στις κεφαλές των απογόνων του και στην τιμή του ξίφους του, όλος ο στρατός μετά τη νίκη θα έχει το δικαίωμα τριήμερης λαφυραγωγίας της πόλης[8].

Κηρύξετε σ’ ολόκληρο το στρατόπεδο, ότι αύριο το πρωί θέλω όλοι οι πασάδες, οι στρατηγοί, οι αξιωματικοί κάθε βαθμού και οι στρατιώτες, να βρίσκονται πάνοπλοι στα τείχη. Η ποινή για τους απόντες και τους καθυστερημένους, αδιάκριτα απ’ το βαθμό τους, θα είναι αποκεφαλισμός[9].

Αλέκος Ν. Αγγελίδης
“ΟΙ ΕΝΟΧΟΙ”, Έκδοση 1980,
Μελβούρνη, Αυστραλία



[1]  Σλουμβέρζε Γ.  ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’   Σελίδα        300.

[2]
  Σααδ-Δουν-Διν   Τούρκος ιστορικός.
[3]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’    Σελίδα        301.
[4]  Pears E. ‘’The Destruction . . .’’                 Σελίδα        136.
[5] Mijiatopvic C.  ‘’The Last Emperor . . .’’       Σελίδα         201.
[6]  Pears E. ‘’The Destruction . . .’’                  Σελίδα        141.
[7]  Σλουμβέρζε Γ. ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’    Σελίδα         288.
[8]  Σλουμβέρζε Γ.  ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’   Σελίδα         292.
[9]  Σλουμβέρζε Γ.  ‘’Κων/νος Παλαιολόγος’’   Σελίδα          303.

Author: Μνήμες