Το Νομικό Πλαίσιο

Χάττι Σερίφ -(φωτο www.agioritikesmnimes.pblogs.gr/)

Στην αρχή της παρούσης μελέτης τονίσαμε πως θα προσπαθήσουμε να παρουσιάσουμε το νομικό καθεστώς στην περιοχή της Καππαδοκίας, οριοθετώντας το χρονικά από το 1839. Ίσως γιατί βάσιμα θεωρούμε πως τούτη η χρονολογία, μαζί με κάποιες άλλες κατοπινές, σηματοδότησαν μια περίοδο «άνοιξης» και ελευθεριών στην απέραντη οθωμανική αυτοκρατορία της οποίας  η σήψη ήταν πλέον εμφανής σε κάθε τομέα και πτυχή της καθημερινότητας. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που απετέλεσε το σημείο αιχμής για πιέσεις στους ιθύνοντες της αυτοκρατορίας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής και κυρίως από τη χριστιανική Ρωσία που, αποβλέποντας στον διαμελισμό της, αξίωνε  να αναγνωρισθεί προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων της.

Το σύνολο των ερευνητών επίσης καταγράφει πως τούτες οι μεταρρυθμίσεις αποτελούν ένα σοβαρό, ιστορικό, νομικό μα και κοινωνικό σταθμό, ανάσα πνοής για την οθωμανική διοίκηση, μιας και είχε περιπέσει σε ένα διαρκές τέλμα από τα μέσα περίπου του 17ου αιώνα.

Ίσως γιατί:

  • Οι σουλτάνοι παραμελούσαν τις κρατικές υποθέσεις  δεχόμενοι σοβαρότατες επεμβάσεις τόσο στο διοικητικό όσο και στο νομοθετικό τους έργο από τους ουλεμάδες[1] και από ανυπόληπτα πρόσωπα με αποτέλεσμα η ισχύς του κράτους να παραμένει αναποτελεσματική.[2]
  • Η τοποθέτηση των αξιωματούχων,  στις περισσότερες των περιπτώσεων, γινότανε αναξιοκρατικά, με δωροδοκίες ανάλογα της θέσεως και της περιοχής με αποτέλεσμα η κρατική διοίκηση να γεμίσει με ανθρώπους τα μάλα διεφθαρμένους και άπληστους.
  • Οι καταχρήσεις και οι μεγάλες υπερχρεώσεις ήταν φαινόμενο πια συνηθισμένο…

Επιπλέον με την καθιέρωση της  βαριάς φορολογίας και την ανάθεση είσπραξης των φόρων δια της εκμισθώσεως[3] υπήρξαν συνέπειες καταλυτικές τόσο σε επίπεδο κερδοσκοπίας όσο και σε αυτό της γενικότερης διαφθοράς και καταπίεσης των μαζών.[4]

Βεβαίως οι λόγοι ήταν περισσότεροι όμως δεν αποτελούν αντικείμενο της παρούσης μελέτης. Αρκούμεθα σε αυτούς τονίζοντας πως απετέλεσαν τα όποια επιχειρήματα των μεγάλων δυνάμεων αλλά και των φωτισμένων Οθωμανών αξιωματούχων προς την Υψηλή Πύλη για κάποιες αλλαγές.

Πράγμα που επετεύχθη μιας και με τα προτεινόμενα οριοθετήθηκαν οι σχέσεις αλλά και γίνηκε μια κάποια προσπάθεια εξάλειψης των διακρίσεων εξαιτίας της θρησκείας, δημιουργήθηκε ένα νέο σύστημα απονομής δικαιοσύνης…

Έτσι έχουμε:

– α Χάττι Σερίφ του Γκιούλχανέ

Το διάταγμα του Χάττι Σερίφ του Γκιούλχανέ[5] που δημοσιεύθηκε το 1839 επί βασιλείας Abdul Mecid που περιελάμβανε πρωτοπόρες διατάξεις για την εποχή του. Μεταξύ των άλλων μάλιστα προβλεπότανε:

  • η εγγύηση  για την ασφάλεια της ζωής και της τιμής των υπηκόων της αυτοκρατορίας…
  • η καταβολή φόρων ανάλογα με τη φοροδοτική ικανότητα του κάθε πολίτη…
  • η απόκτηση από όλους αλλά και η διάθεση κάθε είδους ιδιοκτησίας…
  • η σύνταξη μελλοντικά Ποινικού Κώδικα…
  • η διεξαγωγή των δικών δημόσια…
  • η δημιουργία Συμβουλίου Δικαιοσύνης…

 

– βΧάττι Χουμαγιούμ του 1856

Το διάταγμα του Χάττι Χουμαγιούμ του 1856[6] είναι η δεύτερη ουσιαστικότερη προσπάθεια προς αυτή τη θετική κατεύθυνση. Παρόλο που αποτελεί εν πολλοίς μια επανάληψη όλων των εγγυήσεων του 1839, εν τούτοις περιελάμβανε νέες διατάξεις αλλά και περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά για όλες τις προτεινόμενες αλλαγές.

Έτσι εκτός των άλλων:

  • διατηρούνταν όλες οι προνομίες των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων…
  • προβλεπότανε ο σχηματισμός των επαρχιακών και κοινοτικών συμβουλίων…
  • προβλεπότανε η διατήρηση των Πατριαρχικών και Επισκοπικών προνομίων…
  • προβλεπότανε η συμπλήρωση και η κωδικοποίηση των νόμων και της δικονομίας…
  • προβλεπότανε πως οι διαφορές  μεταξύ των υπηκόων που είχαν την ίδια ή

διαφορετική θρησκεία θα εκδικαζότανε από τα μεικτά δικαστήρια δημοσίως.

  • προβλεπότανε πως οι κληρονομικές υποθέσεις του χριστιανικού στοιχείου

μπορούσαν  να εκδικασθούν από τα πατριαρχικά ή τα κοινοτικά συμβούλια…

  • προβλεπότανε πως οι καταθέσεις όλων των μαρτύρων θα γινότανε δεκτές και οι  μάρτυρες θα ορκιζότανε ανάλογα με τη θρησκεία τους…
  • προβλεπότανε η κατάργηση των σωματικών ποινών…

 

– γ – Ποινικός Κώδικας του 1858

Ένα από τα σπουδαιότερα νομοθετήματα της περιόδου των μεταρρυθμίσεων είναι και ο Ποινικός Κώδικας, συντεταγμένος μεν κατά τα γαλλικά πρότυπα, αλλά  και προσαρμοσμένος κατά το δυνατόν για την Οθωμανική  διοίκηση.

Η σημαντικότερη ίσως διάταξη ήταν αυτή βάση της οποίας  τα αδικήματα χωριζότανε σε τρεις μεγάλες κατηγορίες:

  • Τα κακουργήματα, τα οποία επέσυραν ποινές που τιμωρούνταν με θάνατο, καταναγκαστικά έργα, εξορία, στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων…
  • Τα πλημμελήματα, που επέσυραν  τις ποινές τις φυλάκισης, της εξορίας αλλά και του χρηματικού προστίμου
  • Τα πταίσματα, που επέσυραν φυλάκιση  24 ωρών έως και μιας εβδομάδος αλλά και μικρά χρηματικά πρόστιμα.

Προβλεπότανε επίσης:

  • Σε περίπτωση ενοχής ανηλίκου η ποινή  θα επιβαλλόταν στους γονείς…
  • Εάν ο κατηγορούμενος βρισκόταν σε κατάσταση παραφροσύνης όταν διέπραττε το αδίκημα τότε δεν θα επιβαλλόταν ποινή.
  • Η ηθική αυτουργία επέσυρε τις ίδιες ποινές
  • Με φυλάκιση θα τιμωρούνταν όποιος θα εμπόδιζε τους υπηκόους της αυτοκρατορίας να εκτελέσουν τα θρησκευτικά τους καθήκοντα[7]

 

– δΤο Διάταγμα της 22/2/1867.[8]

Συμπληρωματικό των δυο προαναφερθέντων, αλλά σημαντικότατο, μιας και με τούτο προβλεπότανε:

  • η ίδρυση πανεπιστημίου  με τμήματα μεταξύ των οποίων και το Νομικό στο οποίο θα μπορούσαν να φοιτήσουν και χριστιανοί υπήκοοι της αυτοκρατορίας.
  • η ίδρυση μεικτών πολιτικών δικαστηρίων με μωαμεθανούς και μη  για υποθέσεις ανάμεσα σε ετερόδοξους.
  • η μεταρρύθμιση στον τρόπο εκλογής των μελών του δικαστηρίου
  • η σύνταξη Εμπορικού Κώδικα…

 

– ε Νόμος των βιλαετίων του 1867

Συμπληρωματικός, επίσης, της υπάρχουσας νομοθεσίας, προέβλεπε τη διαίρεση της οθωμανικής αυτοκρατορίας σε βιλαέτια, σε αντίστοιχες δηλαδή νομαρχίες υπό τη διοίκηση του Βαλή-Γενικού Διοικητού-  και αγαστή συνεργασία[9] με το Γενικό Συμβούλιο, το Διοικητικό Συμβούλιο και το Δημοτικό Συμβούλιο.

Απλά να επισημάνουμε πως μεταξύ των άλλων προβλεπότανε:

  • δικαστική υπηρεσία, της οποίας βασικό καθήκον ήταν η επιθεώρηση  όλων των δικαστηρίων, αστικών μα και θρησκευτικών, του βιλαετίου
  • η ύπαρξη Ανώτερου Δικαστηρίου στο οποίο τα Εφετεία θα έστελναν για τελεσιδικία όλες τις αστικές και ποινικές υποθέσεις. Η σύνθεσή του θα ήταν εξαμελής, πλην του προέδρου, με τρεις μουσουλμάνους και τρεις μη μουσουλμάνους δικαστές.
  • η ύπαρξη Εμποροδικείου
  • η ίδρυση στην πρωτεύουσα κάθε σαντζακίου ενός ποινικού και ενός  αστικού δικαστηρίου. Για αμφότερα τα προαναφερόμενα η σύνθεσή τους ήταν επταμελής αποτελούμενη από τον πρόεδρο και έξι μέλη, τρεις μουσουλμάνους και τρεις μη μουσουλμάνους.
  • η ίδρυση στην πρωτεύουσα κάθε καζά ενός δικαστηρίου η σύνθεση του οποίου ήταν τετραμελής  και οι αρμοδιότητες οι σημερινές του ειρηνοδικείου…

Παρατήρηση

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου  ΟΔΒ ιλ/1876 α 25 του σχετικού νόμου υπήρχε  σαφέστατη απαγόρευση «επέμβασης του βαλή στη λειτουργία των δικαστηρίων καθώς και στην έκδοση των δικαστικών αποφάσεων», άρα πλήρης καθιέρωση της ανεξαρτησίας των δικαστηρίων κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους.

 

– ζ Το Σύνταγμα του 1876[10]

που δημοσιεύθηκε επίσημα στις 23 Δεκεμβρίου.

Φυσικά δεν πρόκειται να καταγράψουμε όλες του τις διατάξεις. Απλά θα αναφερθούμε  στις προτεινόμενες αλλαγές, που αφορούσαν στο περιεχόμενο της έρευνάς μας και όντως υπήρξαν σημαντικότατες, σε τέτοιο μάλιστα σημείο που ικανοποίησαν τις μεγάλες δυνάμεις.

Έτσι μεταξύ των άλλων προβλεπότανε πως:

  • όλοι οι υπήκοοι της αυτοκρατορίας, ανεξάρτητα από τη θρησκεία την οποία πίστευαν θα είχαν απαραβίαστη την προσωπική τους ελευθερία και θα ήταν ίσοι ενώπιον του νόμου.
  • τη νομοθετική πρωτοβουλία θα την είχε το Συμβούλιο του κράτους που θα ετοίμαζε τα νομοσχέδια και θα τα υπέβαλε προς έγκριση- ψήφιση στη βουλή και τη Γερουσία.
  • οι δικαστές θα ήταν ισόβιοι και θα διοριζότανε με βάση ειδικό νόμο.
  • οι συνεδριάσεις των δικαστηρίων θα διεξαγότανε δημόσια.
  • προβλεπότανε, επίσης,  Ανώτατο τριακονταμελές Δικαστήριο το οποίο θα επέβλεπε επί των λοιπών, αλλά και θα εκδίκαζε υποθέσεις σχετικές με την ασφάλεια του κράτους.

 

– η – Το αυτοκρατορικό Βεράτι

της 16ης Μουχαρέμ 1302,  δηλαδή της 28 Οκτωβρίου 1884[11]…καθιέρωσης εκκλησιαστικής έννομης τάξης.

Ίσως ένα από τα σημαντικότερα νομοθετήματα διότι κατοχύρωνε έτι περαιτέρω τα δικαιώματα του Οικουμενικού Θρόνου διατηρώντας και προσθέτοντας προνομίες σε τομείς απονομής της δικαιοσύνης οικογενειακού και κληρονομικού.

Έτσι μεταξύ των άλλων ανάφερε:

  • Μηδείς άλλος εκτός του Πατριάρχου ή των νομίμων αυτού Επιτρόπων αναμιγνυέσθω εις τας συμφώνως τοις θρησκευτικοίς αυτών εθίμοις συζεύξεις και διαζεύξεις των ρωμαίων…
  • τας μεταξύ χριστιανών περί συζεύξεως και διαζεύξεως και άλλης θρησκευτικής  υποθέσεως διαφοράς θεωρείτω ο Πατριάρχης  ή οι υπ’ αυτού δι’ Υψηλού Μου βερατίου διοριζόμενοι Μητροπολίται, Αρχιεπίσκοποι και επίτροποι αυτών. Μηδείς δε των καδήδων, των ναϊπήδων ή άλλοι παρά το αρχαίον έθος επεμβαινέτω και παρενοχλείτω και υποβαλλέτω εις πρόστιμον, όταν  προς εξακρίβωσιν του πράγματος επιβάλλωσιν όρκον εν τη εκκλησία και παιδεύωσι δι’ αφορισμού…
  • Επειδή αντιβαίνει τη θρησκεία αυτών το εκκλησιάζεσθαι τους παραβάτας των  θρησκευτικών αυτών κανόνων, εν περιπτώσει θανάτου ενός των τοιούτων μηδείς των πολιτικών υπαλλήλων, καδήδων, ναϊπήδων και λοιπών υπαλλήλων ή ισχυρός παραβιαζέτω τους ιερείς λέγων: εναταφιάσατε αυτόν.
  • Παν ό,τι Μητροπολίται, Αρχιεπίσκοποι ….και λοιποί αποθνήσκοντες, ήθελον διαθέσει κατά το θρήσκευμα αυτών εις εκκλησίας, πτωχούς …η διαθήκη αυτών έσται εκτελεστή και έγκυρος. Λαμβανέσθω δε υπόψη δια του σερή μαρτυρία των ομοεθνών αυτών μαρτύρων συνωδά τη θρησκευτική αυτών τάξει…
  • Εάν τις ζων διαθέση τι υπέρ….πτωχών, εκκλησίας, σχολής νοσοκομείου αυτών και ακολούθως αποθάνη, το διατεθέν λαμβανέσθω παρά των κληρονόμων αυτού τη αδεία του σερή…
  • Όταν πασάδες, καδήδες, και ναϊπήδες καταγγείλωσι τινά των υπό την δικαιοδοσίαν του Πατριάρχου….και ζητήσωσι την παύσιν και εξορίαν αυτών, η καταμήνυσις αυτών μη λαμβανέσθω  υπόψη, ενόσω ο Πατριάρχης και η Σύνοδος δεν βεβαιώσωσι το πράγμα.

 

– θ – Οι κανονισμοί κοινοτήτων

Σημαντικότατα νομοθετήματα τα οποία ρύθμιζαν τα της κοινότητας σε κάθε της έκφανση. Από τη γέννηση έως και το θάνατο, από τη διοίκηση έως και τη λειτουργία των σχολικών μονάδων, από τον τρόπο εκλογής των δημογερόντων έως και της σχετικής προνοίας των απόρων.

Τονίζουμε μάλιστα πως τούτοι οι κανονισμοί ήταν υποχρεωτικοί και όχι προαιρετικοί ή κανονιστικοί. Δηλαδή οι διατάξεις τους δημιουργούσαν υποχρέωση είτε με την επέμβαση των αρχών δια την τήρησή τους ή με την επίκληση θείων δυνάμεων και σχετικών απειλών οι οποίες επέφεραν πάντοτε το αυτό αποτέλεσμα… Την υποταγή προς τα επιβαλλόμενα.

Είναι χαρακτηριστικότατοι μάλιστα ορισμένοι εξ αυτών δια την αυστηρότητά τους και τις επιβαλλόμενες ποινές. Για παράδειγμα αυτός της Κοινότητας Μαλακοπής που το αρχικό της κείμενο συντάχθηκε- δημοσιεύθηκε την 1 Μαΐου του 1870 και αναθεωρήθηκε στις 8 Ιανουαρίου του 1914.

Στο κεφάλαιο των Γενικών Διατάξεων περιέχει το άρθρο 178 όπου μεταξύ των άλλων καταγράφει:

«Πας πολίτης προσκαλούμενος δια των οικείων υπαλλήλων υπό της κοινοτικής αρχής, οφείλει να παρουσιασθή και ακροάσηται την εφ’ η εκλήθη αιτία. Οι αντιφερόμενοι προς τας κοινοτικάς αρχάς και οι πολιτευόμενοι εν γένει παρά τας διατάξεις του παρόντος κανονισμού, θεωρούνται ως αντικείμενοι προς τα γενικά συμφέροντα της κοινότητος και από των τοιούτων αφαιρούνται μεν τα πολιτικά δικαιώματα δια του πρακτικού της εφοροδημογεροντίας, επιβάλλεται δε αυτοίς η προσήκουσα ποινή δια του Μητροπολίτου».[12]

Επίσης, και ίσως από τα πλέον σημαντικά και επιβαλλόμενα.

Προβλεπότανε η δυνατότητα εκδίκασης, σε πρώτο βαθμό, μικροϋποθέσεων, από την τοπική δημογεροντία. Δηλαδή, ανετέθησαν σε αυτήν δικαστικές εξουσίες.

Αντλούμε, λοιπόν, από τον προαναφερόμενο κανονισμό της κοινότητας της Μαλακοπής τα σχετικά.

«Δικαιώματα καθήκοντα Δημογεροντίας

 

Άρθρο 15, παράγραφος ε.

“…διεξάγει πάσαν υπόθεσιν των επί διαφωνίαις ή διαφοραίς αποτεινομένων εις αυτήν πολιτών, ή τας ανατεθειμένας αυτή υπό της Σεβαστής Α. Κυβερνήσεως, τας οποίας συμβιβάζει ή των οποίων εκφέρει ετυμηγορίαν της…”

Παραθέτουμε επίσης και μια σημαντικότατη δικαστική απόφαση κτηματικής διαφοράς της ιδίας δημογεροντίας του έτους 1911, καταγεγραμμένης στον οικείο Κώδικα της Κοινότητας.

«Εφοροδημογεροντιακής συνεδρίας γενομένης δια το διαφιλονεικούμενον οικόπεδον έμπροσθεν της νεοκτίστου οικίας του κ. Χρ. Λεμονδζόγλου ευρισκόμενον, ανήκον δε εις την Εκκλησίαν των Αγίων Θεοδώρων απεφασίσθη όπως η Εφοροροδημογεροντία εν σώματι μεταβάσα εις το ειρημένον οικόπεδον ορίση το παραχωρηθησόμενον μέρος προς περιτείχησιν αυλογύρου του εν λόγω κ. Χρ. Λεμονδζόγλου, όπερ συνίσταται μόνον  από το μέρος της καθολικής θύρας της νεοκτίστου προς τα έξω εκ τριών πήχεων (δουβαρδζή αρσηνή) χωρίς να ληφθή υπ’ όψιν το περιτειχισμένον μέρος της αυλής, απέναντι δε τούτου εμέτρησεν ο ρηθείς κύριος  εις το ταμείον της σχολής γρ. επτακόσια  τρία. Τούτου τεθέντος ο ρηθείς κύριος δεν χαίρει το δικαίωμα  εις τα εμπρός να απαιτήση παρά της ενορίας των Αγίων Θεοδώρων σπιθαμήν μέρους γης, ούτε το λεγόμενον σερεφιέν των δυο προς το μέρος του οικοπέδου των αγίων Θεοδώρων θυρών της νεοκτίστου οικίας τε και αυλής ως ιδιαιτέρως αποξενούται του δικαιώματος να εμποδίζη την αμαξωτήν οδόν την προς το μέρος του αλωνίου του μακαρίτου Κωνσταντίνου Μακρή, ήτις είναι αμέσως και παραπλεύρως της ρηθείσης  οικίας τε και αυλής του κ. Χρ. Λεμονδζόγλου

Επί τούτου εγένετο η παρούσα καταγραφή υπογεγραμμένη παρ’ αυτού του Χρ.  Λεμονδζόγλου και υπό των μελών της Εφοροδημογεροντίας ίνα πλείονα ισχύν έχη δια τα περαιτέρω.

 

Μαλακοπή τη 29η Σεπτεμβρόυ 1911

 

Η εφοροδημογεροντία                                                   Ο ενδιαφερόμενος
Χαράλαμπος Τ. Αράπογλ.                                                Χρήστος Νικιφόρου
Π.Μ.Δζαμπάζογλους
Δ.Α Βαλασιάδης
Δ.Σ. Στανίς
Χα Δημητρ. Βαθ.
Π.Γ.Χατζημητροφάνους
Λ.Ε. Ευθυμιάδης
Ν. Παπακωνσταντίνους
Κ.Α. Ποργιαζόγλους

Αντλήσαμε επίσης και παραθέτουμε από τη σχετική βιβλιογραφία του χώρου  τμήμα δικαστικής απόφασης της κοινότητας Σινασού, ενδεικτικής του τρόπου συνεδριάσεως προκειμένου να αποφανθεί για μια υπόθεσή της του έτους 1894.

«Δια του παρόντος πιστοποιητικού εγγράφου δηλούμεν οι υποφαινόμενοι δημογέροντες της Συνασού ότι εν τη γενική της Δημογεροντίας Συνεδρία γινομένη διαδικασία του Ιορδάνου Λαϊού Αβαράσταυρη μετά του Προδρόμου Μαράσογλου δια ένα αμπέλι Γονιασμώλο κείμενον εις Ποτάμι εμπεριέχων καβάκια και ιτένια

ΑΠΕΔΕΙΧΘΗ

από τας μαρτυρίας της Τσακούς Σαπουτσή και των γειτόνων ότι το αμπέλι του προδρόμου Μαράσογλου το οποίον συνορεύεται με του Ιορδάνου Λαϊου με τον…ανήκει…»[13]


[1] Θεολόγοι-νομοδιδάσκαλοι

[2] Σέμπη Ζωή, Το Βιλαέτι Θεσσαλονίκης κατά την περίοδο των οθωμανικών μεταρρυθμίσεων(Τανζιμάν) 1839-1876, Θεσσαλονίκη, Α.Π.Θ. 1998 σ.4,  σχετ. και Ευαγγελίδης Τρ. Ιστορία της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας από της ιδρύσεως αυτής μέχρι και σήμερον, (1281-1894). Αθήνα 1894, Δημήτριος Νικολαϊδης, Παράρτημα των Οθωμανικών Κωδίκων, Κωνσταντινούπολη 1873

[3] iltizam αλλά και mukataa επί των πλουτοπαραγωγικών πηγών

[4] ο.π. σ. 6

[5] Εισηγητής του ανωτέρω διατάγματος ήταν ο Ρεσίντ πασάς, μια φωτισμένη προσωπικότητα. Έξι φορές πρωθυπουργός, πίστευε πως για να σωθεί η πατρίδα του θα έπρεπε άμεσα και αποτελεσματικά να υπάρξουν νόμοι που θα προσπαθήσουν να εξαλείψουν τη ληστεία, αλλά κυρίως τις καταχρήσεις…πως ήταν ζήτημα ουσίας η ειρηνική συνύπαρξη των θρησκευτικών ομάδων, η ισονομία κλπ.

[6] Εισηγητές του διατάγματος θεωρούνται οι μαθητές-προστατευόμενοι του Ρεσίντ δηλαδή ο Ααλή, ο Φουάντ και ο Αχμέτ Τζεβντέτ που κατά καιρούς ανήλθαν στα ύπατα αξιώματα διοίκησης.

[7] Δεν εφαρμόσθηκε σχεδόν ποτέ υπέρ του χριστιανικού πληθυσμού…

[8] Σέμπη Ζωή, ο.π., σ. 21

[9] Σύμφωνα με τον νόμο των βιλαετίων κάθε βιλαέτι χωριζότανε σε σαντζάκια, κάθε σαντζάκι σε καζάδες και κάθε καζάς σε ναχιέδες (δήμους).

[10] Το σύνταγμα ήταν έργο του Μιντχάτ πασά ο οποίος πίστευε πως για να διατηρηθεί η συνοχή της αυτοκρατορίας θα έπρεπε να γίνουν ριζικές μεταρρυθμίσεις σε όλους τους τομείς της διοίκησης. Παρόλα αυτά να σημειώσουμε πως τούτο ήταν κυρίως προϊόν εξωτερικών πιέσεων παρά εσωτερικής ανάγκης αν και την εποχή εκείνη υπήρχαν και αρκετές τάσεις του μουσουλμανικού φιλελευθερισμού

 

[11] Φ.  Αποστολόπουλος, «Τρία έγγραφα του Κώδικα Ταβλουσούν της Καππαδοκίας: 1.Αυτοκρατορικό Βεράτι και 2 Επιστολές του Παϊσίου, Μητροπολίτου Καισαρείας», Δελτίο Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, τόμος 1ος [ 1977] σ. 217-239

[12] Ελένη Τζιούτζια, Μαλακοπή Καππαδοκίας, μέσα από πηγές και έγγραφα και μαρτυρίες, Θεσσαλονίκη, Ναύς 2007, σελ. 227

[13] Σεραφείμ Ρίζος, Η Σινασός Αθήνα, Κ.Μ.Σ 2007, σελ 110

“Ψήγματα Δικαίου Καππαδοκίας”
Κωνσταντίνος Νίγδελης


Α Ρ Θ Ρ Α - Τ Η Σ - Ι Δ Ι Α Σ - Κ Α Τ Η Γ Ο Ρ Ι Α Σ :
  1. Τουρκοσειρές στην Ελληνική Τηλεόραση
    Περισσότερα  από 340 διαφημιστικά μηνύματα, εκατό περίπου διαφορετικών εταιριών, «χρηματοδότησαν» τουρκικές σειρές σε ελληνικά κανάλια καθημερινά, το απόγευμα (17.30-18.30), το βράδυ (21.30-23.15) και μετά τα μεσάνυχτα (01.30-03.15)
  2. Φορολογικό Δίκαιο
    Σε γενικές γραμμές πρόκειται για το πλέγμα των νόμων, με τους οποίους έχοντας σαν βάση τη φοροδοτική ικανότητα των πολιτών, το κράτος εισπράττει τα απαραίτητα για την ορθή λειτουργία των παρεχομένων υπηρεσιών του. Τώρα, για την καλύτερη κατανόηση του θέματος αρχίζουμε με δυο τρεις βασικές ορολογίες της φορολογικής νομοθεσίας- πρακτικής που υπήρχαν στην υπό εξέταση περιοχή εκεί και τότε.
  3. Εργατικό Δίκαιο
    Απλά και σε γενικές γραμμές πρόκειται για ένα σύνολο κανόνων δικαίου που διέπουν τις σχέσεις που παράγονται μεταξύ συμβαλλομένων κατά τις οποίες, η μια πλευρά προσφέρει την εργασία της για ορισμένο ή αόριστο χρόνο και η άλλη παρέχει έναντι αυτής το συμφωνημένο τίμημα. Φυσικά σήμερα είναι πολυσύνθετο, στο δε διάβα του χρόνου κάλυψε και συνεχίζει ακόμα, τα τυχόν κενά που προκύπτουν από τις προαναφερθείσες σχέσεις.
  4. Εμπορικό Δίκαιο
    Στο οικείο κεφάλαιο περί πωλήσεως τονίσαμε τις δυο βασικές αρχές πάνω στις οποίες στηριζότανε το εμπόριο στην Κεντρική Ανατολία…Την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, τα οποία εν πολλοίς κάλυπταν την όποια ανυπαρξία έγγραφου τύπου κλπ. Τονίσαμε, επίσης, πως η επικύρωση οποιασδήποτε συμφωνίας γινότανε με μια απλή χειραψία μεταξύ των δυο συμβαλλομένων μερών και τη φράση «βε ες σελάμ», δηλαδή ο Θεός να τα φέρει βολικά, τον αντιπραγματισμό και την τράμπα, καθώς και την ύπαρξη αρχικά ομολόγων, δηλαδή πωλητηρίων εγγράφων και στο τέλος τις σχετικές μεταγραφές για ιδιαιτέρως μεγάλης αξίας αντικείμενα στους κώδικες του χωριού…
  5. Ενοχικό Δίκαιο
    Πρόκειται «για το σύνολον των κανόνων δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τα ζητήματα τα οποία προκύπτουν εκ της υπάρξεως ενοχής, ήτοι εκ της υπάρξεως εννόμου σχέσεως δυνάμει της οποίας ωρισμένο πρόσωπον (ήτοι ο οφειλέτης) υποχρεούται προς έτερον (δανειστήν) εις παροχήν, η οποία δύναται να συνίσταται εις ενέργειαν ή παράλειψιν».
  6. Κληρονομικό δίκαιο
    Πρόκειται για το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζουν την κληρονομική διαδοχή. Έτσι, σύμφωνα με το άρθρο 1710 του αναθεωρηθέντος Α.Κ., «κατά το θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο(κληρονομιά) περιέρχεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι)….»
  7. Περί γέννηση και βάπτιση
    Σήμερα, με την πολυπλοκότητα των εκφάνσεων της δημόσιας διοίκησης, επιτεύχθηκε αφενός μεν η κάλυψη όλων των περιπτώσεων, για τα οποία ζητάται η συνδρομή της πολιτείας, αλλά αφετέρου η ταλαιπωρία από μια απίστευτη γραφειοκρατία. Εκεί όμως και τότε; Φυσικά και είναι αδύνατη η εύρεση όλων των στοιχείων, λόγω ελλείψεως των σχετικών πληροφοριών, όμως σε κάθε περίπτωση υπάρχουν αρκετές οι οποίες είναι διαφωτιστικές για το καθεστώς εκείνης της εποχής. Για τα απλά μα και καθημερινά.
  8. Η Υιοθεσία
    Δι’ αυτής δεν ικανοποιείται αποκλειστικά και μόνο ο συναισθηματικός κόσμος των ατέκνων, αλλά κυρίως δημιουργείται μια νέα κατάσταση δια τον υιοθετούμενο, δηλαδή, σχέσεως γονέως και τέκνου…Είναι επίσης και μια πράξη θεάρεστη σύμφωνα με την οποία «έσωζε κανείς μια ψυχή παίρνοντάς την υπό την ευθύνη του». Αλλά βεβαίως και μια λύση σε περίπτωση ατεκνίας προς αποφυγή της κατακραυγής ή του όποιου στιγματισμού…
  9. Το Διαζύγιο
    Έτσι «ους ο Θεός συνέζευξεν άνθρωπος μη χωριζέτω», δηλαδή και σε ελεύθερη μετάφραση ό,τι και να γίνει από τη στιγμή που πήρε μέρος η εκκλησία τίποτε δεν μπορεί να χωρίσει το ζευγάρι. Έστω και αν η γυναίκα υπέφερε τα πάνδεινα από τους οικείους του ανδρός της, αλλά και τον ίδιο ακόμα. Ξύλο, βρισιές, κατάρες, πείνα και πάλι ξύλο, προσβολές και…ό,τι μπορεί να φανταστεί ανθρώπου νους. Τα μαρτύρια του Ιώβ. Με μοναδική, ίσως, περίπτωση, αυτή της μοιχείας, από πλευράς της γυναίκας εννοείται…
  10. Ο Γάμος Γ'
    Τονίσαμε προηγούμενα ότι τουλάχιστον μέχρι και το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα δεν υπήρχε η υποχρεωτικότητα στην προίκα, όμως παρόλα αυτά οι γονείς πάντοτε συνεισέφεραν το κατά δύναμιν, αλλά και κατά το δοκούν. Συνήθεια-έθιμο- που επιβάρυνε τα μάλα τον οικογενειακό προϋπολογισμό και όχι μόνο, με τη θυγατέρα να καθίσταται σιγά σιγά δυσβάστακτο βάρος μιας και όλοι προσέτρεχαν για να βολέψουν μια καλή προίκα.
  11. Ο Γάμος Β'
    Είναι γνωστό πως δια τον κλήρο της Καππαδοκίας και όχι μόνο, δεν υπήρχαν τακτικές αποδοχές, δηλαδή καταβολή μισθού από πλευράς της κοινότητος. Απλά μια πρόβλεψη δια το «κανονικόν» του ιερέως, δηλαδή κάποιος φόρος- ετήσιο χαράτσι, που επιβαλλότανε ανάλογα φυσικά με την φοροδοτική ικανότητα της κάθε χριστιανικής οικογένειας ή κατά περίπτωση...
  12. Ο Γάμος Α'
    Nuptiae sunt conjunctio maris et feminae et consortium omnis vitae divini et humani juris communicatio, δηλαδή, «γάμος εστίν ανδρός και γυναικός συνάφεια και συγκλήρωσις του βίου παντός, θείου τε και ανθρωπίνου δικαίου κοινωνία». Ο γάμος ως ιερή και ίσως μια από τις πλέον σημαντικές στιγμές του ανθρώπου αποτελούσε τότε και ενδεχόμενα και σήμερα, το αντικείμενο ενός μαζικού ενδιαφέροντος ολάκερης της κοινωνίας. Ιδιαίτερα μάλιστα στις απομονωμένες κοινότητες της Καππαδοκίας...
  13. Οικογενειακό Δίκαιο
    «Πρόκειται για το σύνολον των κανόνων Δικαίου οι οποίοι ρυθμίζουν τας σχέσεις αι οποίαι προκύπτουν εκ του γάμου, της συγγενείας και γενικώτερον επ’ ευκαιρία της οικογένειας…Το οικογενειακόν δίκαιον διαυλακώνεται υπό των ηθικών αρχών καθ’ όλην αυτού την έκτασιν. Τούτο ήτο αναπόφευκτον αλλά και δεόντως επιβεβλημένον, λόγω της φύσεως των σχέσεων, τας οποίας ρυθμίζει…»
  14. Εμπράγματο Δίκαιο
    Το σύνολο δηλαδή των κανόνων που ρυθμίζουν τα εμπράγματα δικαιώματα, με μια σημαντικότατη διάκριση. Πως τα πράγματα[1] διακρίνονται, κατά το άρθρο 948 του Α.Κ. σε: (α) ακίνητα, το έδαφος και τα συστατικά αυτού (β) κινητά, δηλαδή όσα δεν είναι ακίνητα. Αυτά, σε γενικές γραμμές, με τα ισχύοντα σήμερα, αλλά εκεί και τότε; Ποιες, για παράδειγμα, ήταν οι απόψεις, τα ισχύοντα περί την ιδιοκτησία, τη νομή και κατοχή, τη διάθεση μα και την προστασία της;
  15. Το δικαιοδοτικό υποσύστημα
    Η εφαρμογή του δικαίου είναι σπουδαία υπόθεση, όταν μάλιστα υπάρχουν τα σχετικά εργαλεία για την απονομή της, καθίσταται μάλλον και εύκολη υπόθεση. Φυσικά όταν μιλάμε για εργαλεία μιλάμε για εκείνο το νομικό καθεστώς που προβλέπει και καλύπτει όλα τα κενά, τόσο σε επίπεδο νόμων, όσο και σε αυτό της εφαρμογής. Και εξηγούμαστε άμεσα. Ναι μεν το Ανώτατο Συμβούλιο Δικαιοσύνης όριζε πως «τα δικαστήρια έπρεπε να παρέχουν δικαιοσύνη και προστασία σε όλους τους υπηκόους και ότι έπρεπε να τιμωρούνται αυστηρά όποιοι αδικούσαν κάποιον και όποιοι δωροδοκούνται και ότι οι δίκες έπρεπε να γίνονται σύμφωνα με το νόμο», αλλά...
  16. Το Νομικό Πλαίσιο
    ...βάσιμα θεωρούμε πως τούτη η χρονολογία, μαζί με κάποιες άλλες κατοπινές, σηματοδότησαν μια περίοδο «άνοιξης» και ελευθεριών στην απέραντη οθωμανική αυτοκρατορία της οποίας η σήψη ήταν πλέον εμφανής σε κάθε τομέα και πτυχή της καθημερινότητας. Σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που απετέλεσε το σημείο αιχμής για πιέσεις στους ιθύνοντες της αυτοκρατορίας από τις μεγάλες δυνάμεις της εποχής και κυρίως από τη χριστιανική Ρωσία που, αποβλέποντας στον διαμελισμό της, αξίωνε να αναγνωρισθεί προστάτης όλων των ορθοδόξων κατοίκων της.
  17. Οι καλοί μας οι…γιατροί!
    Βεβαίως υπήρξαν πολλοί και πολλές. Που προσέφεραν τις ιατρικές τους υπηρεσίες στις απομεμακρυσμένες κοινότητες της Ανατολής, όμως… Όμως υπήρξαν και μερικοί των οποίων η προσφορά ήταν τόσο σημαντική, που το πέρασμα τους καταγράφηκε ανεξίτηλα στη μνήμη των ανθρώπων… Κυρίαρχες προσωπικότητες με έντονα τα στοιχεία της ύπαρξής τους βάλανε τα θεμέλια με την ανιδιοτελή προσφορά και τις ικανότητές τους, καταξιώθηκαν και παρέμειναν στη συλλογική μνήμη.

Author: Μνήμες