Καππαδοκικός χορός Αγίου Βασιλείου

Ο χορός αυτός χορεύονταν στα χωριά της περιοχής των Φαράσων  προς τιμην του Αγίου Βασιλείου για αυτό άλλωστε και ονομάστηκε Αγιοβασιλιάτικος. Παραμονή της εορτής του Αγίου, μαζεύονταν κατά ομάδες προτού ξημερώσει, από τα ελληνικά χωριά των Φαράσων (Σατί , Αφσάρι , Κίσκα , Πες καρτάς, Τσουχούρι, Βαρασό) στο κεφαλοχώρι της περιοχής…

[vsw id=”rgTtZoPABFE” source=”youtube” width=”660″ height=”460″ autoplay=”no”]

Από την εκδήλωση στην αίθουσα τελετών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης  στις 29/5/2011 «Θυμάμαι και Στηρίζω». Τον χορό παρουσίασε  ο  χοροδιδάσκαλος Βασίλης Σιδηρόπουλος με το καππαδοκικό τμήμα του πολιτιστικού συλλόγου  Πετρανών Κοζάνης και  με τον πολιτιστικό σύλλογο  Φαρασιωτών Βαθυλάκου Κοζάνης το “Τσουχούρι”. Τον χορό τραγούδησε ο Κασούρας Βασίλης(ούτι-σάζι), Θεοδωράκης Δημήτρης(βιολί), Κωφίδης Τάσος(κρουστά)

Ο χορός του Αγίου Βασιλείου ανήκει στην κατηγορία των τελετουργικών χορών. Αποτελείται από τέσσερα  μέρη:

  • Το ράδιασμα
  • το έμωσμα
  • τα άνοιγμα και
  • το πέταμα ή χοπλάιμα.

Ο χορός αυτός χορεύονταν στα χωριά της περιοχής των Φαράσων  προς τιμην του Αγίου Βασιλείου για αυτό άλλωστε και ονομάστηκε Αγιοβασιλιάτικος .

Παραμονή της εορτής του Αγίου, μαζεύονταν κατά ομάδες προτού ξημερώσει, από τα ελληνικά χωριά των Φαράσων (Σατί , Αφσάρι , Κίσκα , Πες καρτάς, Τσουχούρι, Βαρασό) στο κεφαλοχώρι της περιοχής, τον Βαρασό  για να ανηφορίσουν ψηλά σε ένα σπήλαιο όπου βρισκόταν το εξωκλήσι του Αγίου Βασιλείου.

Το εξωκλήσι αυτό βρισκόταν κοντά στην μεγάλη γέφυρα του Ζεμάντη ποταμού μέσα σε μια μικρή σπηλιά . Μπροστά  υπήρχε ένα πλάτωμα κατάφυτο απο ιτιές και πλατάνια ,όπου εκεί μαζεύονταν τα πλήθη των πανηγυριστών .

Μαζί τους εκτός από τις αναμμένες λάμπες που είχανε  για να βλέπουν στο πυκνό σκοτάδι, έπαιρναν μαζί τους και  τρόφιμα. Αξιοσημείωτο είναι πως αρκετοί, είχαν μαζί τους  και όπλα όπου κάθε τόσο έριχναν στον αέρα,  δημιουργώντας κατάσταση έντονης χαράς και ευφορίας. Θα πρέπει να πούμε επίσης, πως αυτή η ελευθερία στη χρήση των όπλων, μα και της δυνατότητας  των Φαρασιωτών να οπλοφορούνε , συνέβαινε διότι σε αυτά τα καθαρά αμιγώς ελληνικά χωριά, οι Τούρκοι δεν ζύγωναν εύκολα  .

Στο Όρος του  Αντίταυρου, σε  υψόμετρο 1700 μέτρων οι ρωμιοί εκεί ζούσανε σα να βρισκόταν στην Ελλάδα . Η πίστη τους μα και η λεβεντιά τους υπήρξε σημείο αναφοράς για ολόκληρη την Καππαδοκία. Το βράδυ λοιπόν της παραμονής, έπαιρναν τον  δρόμο για το ξωκλήσι κατά ομάδες , άλλοι με τα ζώα και άλλοι με τα πόδια , κρατώντας μεγάλα ραβδιά και τραγουδώντας στην Φαρασιώτικη διάλεκτο << Χυτάτε να υπάμε σον Έη Βασίλη >>  δηλαδή τρέξτε να πάμε στον Άη Βασίλη .

Σε όλη την διαδρομή τραγουδώντας, χορεύανε σε σειρά , μπαίνοντας ο ένας πίσω από τον άλλο. Με αυτό τον τρόπο τιμούσαν τον Άγιο, εφαρμόζοντας την προτροπή του ψαλμωδού Δαβίδ ,  αινείτε τον Θεό εν χορδές και οργάνοις .

Όταν έφταναν στο εξωκλήσι άναβαν τα κεριά που έφερναν μαζί τους, προσεύχοντα  και ξεκουράζονταν . Μετά από δυο τρεις ώρες έπαιρναν το δρόμο του γυρισμού. Όλος ο δρόμος ήταν γεμάτος από παρέες που άλλες πήγαιναν στον Αη Βασίλη και άλλες γύριζαν στο χωριό . Ούτε το χιόνι μα ούτε και το τσουχτερό κρύο μπορούσε να ματαιώσει το προσκύνημα στον Άγιο.

Τα λόγια του τραγουδιού είναι τα εξής:

Χιτάτε να υπάμε σον Εη Βασιλη                     τρέξτε να πάμε στον Αη Βασίλη
Να κρεμάσουμε τα κράτε σό σίδι.                   Να κρεμάσουμε τα κρέατα στην ιτιά.

Εσυρεν τσαί δότσεν τσαί ά γεσίλι                   πυροβόλησε  και χτύπησε μια αγριόπαπια
Τε χτές την εβίτσα σον Έη βασίλη.                  Εχθές το βράδυ στον Αη Βασίλη.

Τσάλτεν τσούβρεν τσαι μασαίρι ντα φσάξη     Έψαξε και δεν βρήκε μαχαίρι να σφάξη
Έφσαξεντα τσαί μο τον κοδευτήρι .                   και την έσφαξε με το κλαδευτήρι .

Κυρία ‘λεημόν , Κυρία ‘λεησον                          Κύριε ελέησον , Κύριε ελέησον
Βαι Παναγιά μου Θεοτόκο , Κυρία ‘λεημόν        Βαι Παναγιά μου , Κύριε ελέησον.

Το ποτάμι σον Κότσορο ‘υρίστει                       Το ποτάμι τον Φλεβάρη πίσω γύρησε
έν κατινό του Χριστενού η πίστη .                     καθαρή είναι του Χριστιανού η πίστη.

Μπύρτ’το φουρνό τσαι ποίτσε με  ά χρεία         Άναψε τον φούρνο κάνεμε μια ανάγκη
Γω  πόψα πααίνω σην Έ – Σοφία .                   απόψε πηγαίνω στην Αγια Σοφία .

Τοής κα μυράν τσαι του τεφνέ τα φύα                τι ωραία μυρίζουν τα δαφνόφυλλα
Γω πόψα πααίνω σην Ε – Σοφία .                      απόψε πηγαίνω στην Αγια Σοφία.

Αες Γιώρκης τα’Αες Δρημήτ είντα’αρά.            Αη Γιώργης και Αη Δημήτρης είναι ζωντανοί
Σου Χριστού την εικόνα έχουν φτερά .            στην εικόνα του Χριστού είναι φτερωτοί .

Οι πηγές μου για την λαογραφική ανάλυση του χορού υπήρξαν:

Συλλογή πληροφοριακού υλικού Λάζαρου Κελεκίδη . <<Τα Φάρασα της Καππαδοκίας μνήμες Φαρασιωτών γερόντων. Προφορική περιγραφή από τον κ Αντρέα Κωνσταντινίδη καταγόμενου από το Τσουχούρ των Φαράσων .

Γέροντος Παισίου Αγιορείτου <<Άγιος Αρσένιος ο Καππαδόκης>>

Βασίλης Σιδηρόπουλος
Ερευνητής Καππαδοκικής Λαογραφίας
Δάσκαλος Καππαδοκικών Χορών

Author: stavros