Κιουπλιά

Κάτοικοι της περιοχής της Προύσας. – Ευχαριστούμε τον κ. Κώστα Μούντριχα (φωτογράφο) που την έστειλε.

Κωμόπολη στην κοιλάδα του Καρασού (Γάλλος), αριστερού παραπόταμου του Σαγγάριου, 18 χλμ. ΒΔ του Σογιούτ, 6 χλμ. Ν-ΝΑ του Μπιλετζίκ και 80 χλμ. Α-ΝΑ της Προύσας. Η ονομασία του οικισμού ήταν κοινή τόσο για το μουσουλμανικό όσο και για το χριστιανικό ορθόδοξο στοιχείο· παρουσιάζεται στα επίσημα οθωμανικά κρατικά έγγραφα αλλά και στα εκκλησιαστικά έγγραφα.

Υπάρχουν δύο βασικές εκδοχές για την ετυμολογία της ονομασίας: η πρώτη υποστηρίζει την προέλευσή της από παραφθορά και ταυτόχρονα εξελληνισμό της τουρκικής λέξης köprü, που σημαίνει «γέφυρα».1 Η δεύτερη εκδοχή ετυμολογεί την ονομασία από την τουρκική λέξη küp (πιθάρι, κιούπι). Αυτό ίσως εξηγείται είτε από την κατασκευή πιθαριών από τους κατοίκους παλαιότερα είτε από τη γεωμορφολογία του εδάφους.

Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των προσφύγων από τα Κιουπλιά, ο συνολικός πληθυσμός πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή έφτανε τους 5.000 κατοίκους, από τους οποίους 4.000 Ελληνορθόδοξοι (1.000 οικογένειες) και 1.000 μουσουλμάνοι (200 οικογένειες). Σε άλλες πηγές, ωστόσο, τα πληθυσμιακά μεγέθη διαφέρουν σημαντικά.2 Το χωριό ιδρύθηκε πιθανώς το 1710, και σύμφωνα με το Μ. Μωυσείδη ιδρυτής ήταν ο Χαϊντάρ πασάς, βεζίρης του τότε σουλτάνου Αχμέτ Γ’.3 Παλαιότερα μάλιστα τα Κιουπλιά αποτελούσαν έδρα γενιτσαρικού σώματος. Η αύξηση όμως του πληθυσμού πρέπει να τοποθετηθεί στις αρχές του 19ου αιώνα από εποίκους που ήρθαν από διάφορα μέρη της Μικράς Ασίας, όπως το Αϊδίνι και η Καισάρεια, αλλά και από τη Χίο (πιθανόν η μετοίκηση συνδέεται με τα γεγονότα του 1822).4Οι ελληνορθόδοξοι κάτοικοι της κωμόπολης ήταν τουρκόφωνοι. Τα ελληνικά τα διδάχθηκαν οι νεότερες γενιές στο σχολείο, ενώ και η Θεία Λειτουργία γινόταν στα ελληνικά.

Τα Κιουπλιά από το 1885 αποτελούσαν πρωτεύουσαμουδουρλικιού (müdürlük) του καϊμακαμλικιού του Σογιούτ, το οποίο με τη σειρά του ανήκε στο μουτεσαριφλίκι του Μπιλετζίκ του βιλαετιούτης Προύσας. Στο μουδουρλίκι των Κιουπλιών υπάγονταν τα χωριά Ακσεχίρ, Ασαάκιοϊ,Μπάσκιοϊ και Κιζίλ Καγιά. Το χωριό ανήκε εκκλησιαστικά στη μητρόπολη Νικαίας.

Τα Κιουπλιά είχαν αρκετούς μαχαλάδες (συνοικίες). Οι σπουδαιότεροι από αυτούς ήταν: α) Παπάζ μαχαλάς (papaz mahallesi = συνοικία του παπά), β) Αϊντίν μαχαλάς (Aydın mahallesi = συνοικία του Αϊδινίου), όπου ήταν συγκεντρωμένες οι οικογένειες των εποίκων από το Αϊδίνι, γ) Τσάι μαχαλάς (çay mahallesi = συνοικία του ρυακιού, του ποταμού), που βρισκόταν στο κάτω μέρος του χωριού προς την πλευρά του ποταμού, δ) Μπαϊρακτάρ μαχαλάς (bayraktar mahallesi = συνοικία του σημαιοφόρου, ονομασία πιθανώς προερχόμενη από τον αντίστοιχο βαθμό στο γενιτσαρικό σώμα), ε) Καραμπατζάκ μαχαλάς, ο τουρκικός μαχαλάς της κωμόπολης, κ.ά. Το 1853 το μεγαλύτερο μέρος του οικισμού, κυρίως το κέντρο του, καταστράφηκε από μεγάλη πυρκαγιά. Το γεγονός αυτό επέτρεψε την ανοικοδόμησή του βάσει σχεδίου. Μάλιστα περιορίστηκε η ιδιοκτησία των μεγαλοοικοπεδούχων και απέκτησαν ιδιοκτησία οι κάτοικοι που δεν είχαν καθόλου ή είχαν μικρά οικόπεδα. Σε κάθε πάροδο χτίστηκε και μία βρύση. Τα σπίτια ήταν συνήθως διώροφα ή τριώροφα.

Μετά την Έξοδο, οικογένειες από τον οικισμό εγκαταστάθηκαν κυρίως στο συνοικισμό των Σερρών Νέα Κιουπλιά. Επίσης εγκαταστάθηκαν στην Έδεσσα, την Κομοτηνή και την Καρδίτσα.

Η κωμόπολη είχε μία μεγάλη εκκλησία αφιερωμένη στον Άγιο Γεώργιο, η οποία χτίστηκε το 1843.

– Πηγή Foundation of the Hellenic World (http://www.ehw.gr/asiaminor/Forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=4840)

« Back to Glossary Index

Author: Μνήμες

7 thoughts on “Κιουπλιά

  1. οι πρόγονοί μου παπούς και γιαγιά έμεναν στα Κιουπλία… σύμφωνα με αφηγήσεις της γιαγιάς μου είχαν τους μύλους νερόμυλοι στην κατοχή τους.ο παππούς ήταν και μαχαιράς. Φακίδης Γεώργιος ο παπούς και Ελένη η γιαγιά του γένους Βαφειάδη.Μετά τον διωγμό πήγε η γιαγιά στη Θεσσαλονίκη όπου και συναντήθηκε με τον παπού το 1928 μετά από την αιγμαλωσία του απο τους Τούρκους.Απ ότι θυμάμαι μέσα από τις αφηγήσεις της πήγαν καποιοι από τους συγγενείς με το επώνυμο Μυλωνάς στις Σέρρες.Λίγο πριν την κατοχή ήρθαν στο Ηράκλειο Κρήτης για βιοποριστικούς λόγους.

  2. οι πρόγονοί μου παππούς και γιαγιά έμεναν στα Κιουπλιά… σύμφωνα με αφηγήσεις της γιαγιάς μου είχαν τους μύλους νερόμυλοι στην κατοχή τους.ο παππούς ήταν και μαχαιράς. Φακίδης Γεώργιος ο παππούς και Ελένη η γιαγιά του γένους Βαφειάδη.Μετά τον διωγμό πήγε η γιαγιά στη Θεσσαλονίκη όπου και συναντήθηκε με τον παππού το 1928 μετά από την αιχμαλωσία του από τους Τούρκους.Απ ότι θυμάμαι μέσα από τις αφηγήσεις της πήγαν κάποιοι από τους συγγενείς με το επώνυμο Μυλωνάς στις Σέρρες.Λίγο πριν την κατοχή ήρθαν στο Ηράκλειο Κρήτης για βιοποριστικούς λόγους.

    1. Γεια σας κύριε Μούντριχα. Ευχαριστούμε για τη φωτογραφία. Για ποια περιοχή μιλάμε, τα Κιουπλιά; Θα την προσθέσω στη σελίδα, αλλά θα ήθελα να ξέρω αν γνωρίζετε τα ονόματα των ατόμων που απεικονίζονται.
      Ευχαριστώ
      Ιάκωβος Γαριβάλδης

  3. Κύριε Ιάκωβε προφανώς δεν είναι από τα Κουπλιά
    Διαβάστε παρακάτω τα σχόλια της ανάρτησής μου στο fb

    Teodoro Isaoura Kasmeridis Κωστα, παιδι μου,ευχαρηστο που μου θυμισες τους προπαππουδες μου Μηχαλη και Δεσπινα ηρθαν απο τα Κιουυπλια της Προυσας με το πρωτο κημα προσφηγων

    Κώστας Ι. Μούντριχας Teodoro Isaoura Kasmeridis Αλήθεια Θεόδωρε??
    Να γράψω δηλαδή Κασμερίδης Μιχάλης και Κασμερίδου Δέσποινα?

    Teodoro Isaoura Kasmeridis Κωστα μαλον τα ελληνικα μου χολενουν,ενωουσα οτι τετιες αναμνησις εχω και εγω απο τους προγονους μου.Διστηχος στο προσωπο τους δεν αναγνοριζω τους δικους μου προγονους.

    1. Ευχαριστώ Κύριε Κώστα
      Τα σχόλια στο fb τα είδα αφού ανάρτησα την ερώτηση.
      Αλλά το σχόλιο της κυρίας που απαντάει δεν ήθελα να το προσθέσω λόγω… ορθογραφίας. Όμως μετά σκέφτηκα ότι οι άνθρωποι αυτοί έχουν περάσει τόσα αφού έχασαν τον τόπο τους, δεν θέλω να προσθέσω, αν είναι δυνατόν ν’ αφαιρέσω.

  4. Ο παππούς μου γεν στα κιουπλια είχαν μύλο… Δραπέτευσε από τα τάγματα εργασίας στο Εσκι Σεχηρ.. Ζκαι βρήκε την οικογένεια του στη Νέα Τενεδο Χαλκιδικης.. Χατζηλιαδης αρχικά Πετρογλου.. Πέτρου μετά…. Η ιστορία του χωριού υπάρχει στο βιβλίο μιχαήλ αγγέλου “η μικρασιατική τραγωδία υπ αυτόπτου μαρτυρα*..

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *