Παραδοσιακές Συνταγές

Οι Μνήμες – Αλησμόνητες Πατρίδες παρουσιάζουν στον Ελληνισμό εύγευστες, γλυκές, εποχιακές

Παραδοσιακές Συνταγές

με τους

Νάντια Σαραντοπούλου & Γιάννης Σαραντόπουλος

Ας αρχίσουμε λοιπόν, μ’ ένα λαογραφικό αφιέρωμα με θέμα τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα.

Τα Χριστούγεννα των παιδικών μας χρόνων.

Ελληνικά έθιμα, παραδόσεις και γεύσεις

Το τσουχτερό κρύο και οι γιορτές των Χριστουγέννων είναι τα κύρια χαρακτηριστικά αυτού του μήνα. Οι γιορτές, πλαισιωμένες από διάφορα έθιμα και δοξασίες, ζέσταιναν τον πρώτο μήνα του χειμώνα, που για τα ορεινά χωριά ήταν ιδιαίτερα δύσκολος.

Το τζάκι αυτόν το μήνα δεν έσβηνε καθόλου εξαιτίας του κρύου αλλά και για να κρατά μακριά τα κακά πνεύματα και τα παγανά που κατέβαιναν από την καπνοδόχο.

Όπως η φωτιά, έτσι και η στάχτη των ξύλων αυτών των ημερών θεωρούνταν ιερή και πολλοί συνήθιζαν να τη σκορπούν στα χωράφια και τα μαντριά, για να είναι πλούσιοι οι καρποί των φυτών και των δέντρων και για να έχουν καλή υγεία τα ζώα.

Το πλούσιο εορτολόγιο του Δεκέμβρη ξεκινά στις 4 του μήνα με τη γιορτή της Αγίας Βαρβάρας. Οι αγρότες την τιμούσαν ιδιαίτερα, γιατί πίστευαν ότι εξουσίαζε τα στοιχεία της φύσης και είχε τη δύναμη να τους προστατεύει από ακραία καιρικά φαινόμενα, από τη φωτιά και τον ξαφνικό θάνατο. Την επόμενη, στις 5 του μήνα, είναι η γιορτή του Αγίου Σάββα και στις 6 του Αγίου Νικολάου. Τις τρεις συνεχόμενες αυτές γιορτές του Δεκέμβρη ο λαός μας τις ονομάζει «Νικολοβάρβαρα». Λίγες μέρες μετά, στις 12 του μήνα, έρχεται η γιορτή του Αγίου Σπυρίδωνα, αγαπημένου αγίου του λαού μας, γιατί, εκτός από το ότι θεραπεύει πολλές αρρώστιες, οι αγρότες πιστεύουν ότι είναι βοηθός του Αϊ Νικόλα και βοηθάει όσους κινδυνεύουν σε θάλασσες και στεριές. Στις 15 Δεκέμβρη γιορτάζει ο Άγιος Ελευθέριος, προστάτης των εγκύων, ενώ στις 18 είναι η γιορτή του Αγίου Μόδεστου, ιδιαίτερα γνωστού και αγαπητού στους γεωργούς, αφού, όπως πιστεύουν, προστατεύει τα ζώα και τους ζευγάδες.

Η πιο μεγάλη γιορτή του Δεκέμβρη και η πιο λαμπρή μέρα της χριστιανοσύνης βέβαια είναι στις 25 του μήνα, η γέννηση του Χριστού. Ο χειμώνας, αλλά και ο γιορτές των Χριστουγέννων άλλαζαν τις διατροφικές συνήθειες των κατοίκων. Το κρέας με πράσα ή λάχανα ήταν από τα το πιο διαδεδομένα εδέσματα των ημερών. Στα ορεινά χωριά της Ελλάδας συνήθιζαν από νωρίς να σφάζουν προβατίνα, γίδα ή ζυγούρι, από τα οποία ξεδιάλεγαν το κατάλληλο και καλύτερο μέρος για τα Χριστούγεννα και την καθιερωμένη κρεατόπιτα της Πρωτοχρονιάς. Τα Χριστούγεννα ξεχωριστή θέση  είχε ο χοίρος, όπου η τελετουργία της σφαγής του, που γινόταν παραμονές Χριστουγέννων, παρουσίαζε μεγάλο ενδιαφέρον (γουρονοχαρά). Διαδεδομένα και ξεχωριστά εδέσματα ήταν και αυτά που προέρχονταν από το κυνήγι, που, εκτός από πηγή τροφής, αποτελούσε και μια μορφή ψυχαγωγίας για τους άντρες. Λαγός στιφάδο, μπεκάτσες και πέρδικες βραστές ή ψητές υπήρχαν συχνά στο τραπέζι τους στη διάρκεια του Δωδεκαημέρου των Χριστουγέννων.

[tabby title=”Χριστούγεννα”]

Χριστούγεννα

Η Γέννηση του Χριστού καθορίστηκε να γιορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου στα μέσα του 4ου αιώνα αντί στις 6Ιανουαρίου, που γιορταζόταν αρχικά. Την ημέρα των Χριστουγέννων στην εκκλησία ψάλλονται υπέροχοι ύμνοι, όπως «Η παρθένος σήμερον τον υπερούσιον τίκτει…», έργο του Ρωμανού του Μελωδού, ενός από τους σημαντικότερους βυζαντινούς υμνογράφους. Οι  περισσότερες περιοχές της Ελλάδας, έχουν τη δική τους εθιμολογία, που είναι ξεχωριστή, όσο και αν έχει επηρεαστεί από δυτικά στοιχεία. Τα χριστουγεννιάτικα δώρα είναι μέρος των παλαιών εθίμων. Τα γλυκίσματα, τα φρούτα, το κρασί και βέβαια τα καινούρια παπούτσια με τα οποία τα παιδιά θα παρακολουθούσαν στην εκκλησία τον όρθρο αποτελούν παμπάλαια ελληνικά έθιμα. Τα κλαδιά μυρτιάς, ελιάς και καρυδιάς που έστηναν οι χωρικοί στα σπίτια τους και στα οποία συχνά κρεμούσαν φρούτα είναι ένα έθιμο που αντιστοιχεί σ’ αυτό του χριστουγεννιάτικου έλατου με τα χρωματιστά λαμπάκια. Οι καλικάντζαροι, άλλοτε συμπαθείς και άλλοτε αντιπαθείς, έχουν ταυτιστεί με το ελληνικό Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Η φωτιά στο τζάκι που έπρεπε να παραμένει άσβηστη σε όλη τη διάρκεια του Δωδεκαημέρου είναι αρχαϊκός συμβολισμός της οικογενειακής ασφάλειας, αλληλεγγύης και θαλπωρής στις κακές ώρες του χειμώνα. Ο εορταστικός κύκλος των Χριστουγέννων ξεκινά από την παραμονή, όταν η νοικοκυρά ζυμώνει τις χριστουγεννιάτικες κουλούρες. Τα παιδιά από το πρωί ψάλλουν τα κάλαντα φορώντας τις τοπικές παραδοσιακές στολές.

Το χριστουγεννιάτικο τραπέζι

Στο χριστουγεννιάτικο τραπέζι οι οικογένειες προσπαθούσαν να συγκεντρώσουν ότι πιο πλουσιοπάροχο και καλομαγειρεμένο μπορούσαν. Πρώτα απ’ όλα το χριστόψωμο με τα καρύδια, το χοιρινό, τη βραστή κότα και τα γλυκά. Σε ορισμένες περιοχές , οι φωτιές και η προετοιμασία του φαγητού ξεκινούν από τα ξημερώματα των Χριστουγέννων. Μετά τη θεία Λειτουργία ανάβουν τις φωτιές και πολύ νωρίς έχουν ήδη ετοιμάσει το τραπέζι με το χοιρινό και τους μεζέδες. Σε περιοχές ειδικά της Στερεάς Ελλάδας, τα ξημερώματα ανήμερα των Χριστουγέννων γίνεται το «αρραβώνιασμα της φωτιάς». Η νοικοκυρά βάζει στο τζάκι το μεγαλύτερο ξύλο να καίει και, σύμφωνα με την παράδοση, τα παιδιά μπορούν να κάνουν μια ευχή και ότι ζητήσουν  μπορεί να πραγματοποιηθεί.

[tabby title=”Χριστόψωμο”]

Το Χριστόψωμο

Τα χριστόψωμα, με τις καλλιτεχνικές δημιουργίες στην επιφάνεια τους, ήταν λαϊκά δημιουργήματα και από τις πιο σημαντικές εκδηλώσεις της λαϊκής μας τέχνης. Ο «άρτος» των Χριστουγέννων ήταν το ευλογημένο ψωμί του σπιτιού, που θα έφερνε υγεία και καλή τύχη στο νοικοκύρη και την οικογένειά του, γονιμότητα στα ζώα και πλούσια σοδειά. Ανάλογα ιερά ψωμιά έφτιαναν και στην αρχαία Ελλάδα, αφιερωμένα στη Δήμητρα ή στον Απόλλωνα. Ανάλογα με την τοπική παράδοση ήταν και τα σχέδια στην επιφάνεια του ψωμιού, αλλά ο σταυρός ήταν απαραίτητος. Σε ορισμένες περιοχές αναφέρονται σχέδια με αρνάκια, κατσικάκια και μια μαργαρίτα με τόσα φύλλα  όσα ήταν τα μέλη της οικογένειας. Πάνω από τη μαργαρίτα σχεδίαζαν μια σκεπή σπιτιού και κάτω ένα κατοικίδιο ζώο και ένα κλωνάρι, συνήθως κληματαριάς. Υπήρχαν ικανότατες «κεντήστρες» που με ζυμάρι σχεδίαζαν πάνω στο Χριστόψωμο ένα ζωντανό κόσμο από σπίτια, ζώα και γεωργικές δουλειές. Σε πολλές περιοχές της Ρούμελης, το πρωί των Χριστουγέννων, μετά τη Θεία Λειτουργία, ο ιερέας περνά από τα σπίτια των πιστών για να ευλογήσει το χριστόψωμο. Το έθιμο αυτό λέγεται «ύψωμα του ψωμιού». Κατόπιν ο ιερέας ακουμπά το ψωμί στο κεφάλι του, κάνει μια ευχή, το πιέζει στις δύο άκρες και το κόβει στα δύο. Αν το κομμάτι που κράτα στο δεξί χέρι είναι μεγαλύτερο από αυτό που κρατά στο αριστερό, τότε η χρονιά στην οικογένεια θα είναι καλή, ενώ στην αντίθετη περίπτωση θα είναι κακή. Κατά τη λαϊκή μας παράδοση, στην περίπτωση του χριστόψωμου συναντήθηκαν ο Χριστός και το ψωμί. Το διπλό αυτό στοιχείο ο λαός το συνδύασε με τέχνη και φαντασία, αλλά και με το μήνυμα ότι ο άνθρωπος αυτή τη μέρα, εκτός από το Θεό, δεν ξεχνά να ευχαριστήσει και τη γη που τον τρέφει.

[tabby title=”Οι μεζέδες”]

Χοιροσφαγή

Στα περισσότερα χωριά της  Ελλάδας, σε κάθε σπίτι εκτρεφόταν ένα γουρούνι – ήταν ένδειξη κοινωνικής και οικονομικής ευμάρειας. Η σφαγή του γουρουνιού, παραμονές Χριστουγέννων, έπαιρνε τελετουργικό χαρακτήρα. Οι γυναίκες έπρεπε από νωρίς να είχαν βρει τους γανωματήδες, για να γανώσουν τα οικιακά σκεύη που ήταν απαραίτητα για τη χοιροσφαγή. Απαραίτητο ήταν και το ζεστό νερό, καθώς και κάρβουνο και λιβάνι, τα οποία η νοικοκυρά έπρεπε να τα ρίξει πάνω στη σφαγή. Κατόπιν τοποθετούσαν το χοιρινό ανάμεσα σε δύο μεγάλα ξύλα και άρχιζαν το ξεπάστωμα. Έπρεπε να τελειώσει το σφάξιμο όλων των γουρουνιών για να αρχίσει το γλέντι, ενώ οι νοικοκυρές άρχιζαν να ετοιμάζουν λουκάνικα, τσιγαρίθρες και μπουμπάρια. Για να φτιάξουν τσιγαρίθρες, έριχναν σε ένα καζάνι μέρη από το λίπος του χοιρινού, το οποίο είχε και πολύ μικρά κομμάτια κρέας πάνω του, έβαζαν το καζάνι στη φωτιά και τότε το λίπος άρχιζε να λιώνει. Μάζευαν σε δοχεία το ρευστό λίπος, για να το χρησιμοποιήσουν τον επόμενο χρόνο στα φαγητά, και το κρεατάκι με το λίπος που παρέμενε στο καζάνι ήταν ο τσιγαρίθρες. Τις «έσβηναν» με κρασί και έτσι γίνονταν ιδιαίτερα νόστιμοι μεζέδες για το γλέντι των Χριστουγέννων που ακολουθούσε. Εκλεκτός μεζές για τις μέρες των Χριστουγέννων ήταν τα μπουμπάρια. Έπαιρναν από το χοιρινό τα πνευμόνια, τη σπλήνα και τα εντόσθια, πρόσθεταν ρύζι και μυρωδικά, περνούσαν το μείγμα αυτό μέσα από ένα έντερο και τα έβραζαν για αρκετή ώρα. Στη συνέχεια τα έψηναν στο φούρνο, μέχρι να ροδοκοκκινίσουν. Το έδεσμα αυτό ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένο στα χωριά της Φθιώτιδας.

«Όρνιθα» ή «πετεινός»

Η γεμιστή γαλοπούλα των Χριστουγέννων ήρθε στην Ελλάδα ως ευρωπαϊκό έθιμο και υιοθετήθηκε στην αρχή από τις εύπορες οικογένειες. Ο γάλος, ή διάνος, αποτελούσε πλούσιο γεύμα όχι μόνο τα Χριστούγεννα αλλά και σε γιορτές και σε συμπόσια. Χριστουγεννιάτικο έδεσμα για τους Ρουμελιώτες ήταν η βραστή κότα ή ο κόκορας (καπόνι). Με τον καιρό καθιερώθηκε η γαλοπούλα και παραμονές Χριστουγέννων οι αγρότες γαλοβοσκοί διέσχιζαν τους δρόμους των χωριών και των πόλεων οδηγώντας με ένα καλαμένιο ραβδί τα κοπάδια τους στις αγορές. Γρήγορα η γαλοπούλα ταυτίστηκε με τα Χριστούγεννα. Παραγεμισμένη μάλιστα με σταφίδες, κανέλα, γαρίφαλα, κουκουνάρια και κάστανα προσφέρεται ως εκλεκτό έδεσμα.

[tabby title=”Πρωτοχρονιά”]

Γενάρης- Πρωτοχρονιά

Σύμφωνα με την παράδοση, ο λαός μας, παρετυμολογώντας το όνομα Γενάρης, εξηγεί ότι προέρχεται από το ρήμα γεννώ, γιατί τότε γεννούν τα κοπάδια. Τον αποκαλούσαν και Μεσοχείμωνο, γιατί είναι ο μεσαίος από τους τρεις μήνες του χειμώνα, και Καλαντάρη, από τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς. Τα περισσότερα ορεινά χωριά της  Ελλάδας αυτές τις ημέρες είναι σκεπασμένα με χιόνι. Πρόκειται για τον πιο ψυχρό και βροχερό μήνα του χρόνου. Μετά τις γιορτές του Δωδεκαημέρου, η πρώτη θρησκευτική γιορτή του μήνα είναι των Φώτων στις 6 Ιανουαρίου, του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στις 7, και την επομένη, στις 8, είναι της Αγίας Δομινίκης. Στις 17 είναι του Αγίου Αντωνίου, στις 18 του Αγίου Αθανασίου και στις 30 του μήνα γιορτάζεται η μνήμη των τριών Ιεραρχών, που θεωρούνται προστάτες των γραμμάτων.

Αυτόν τον μήνα οι γεωργικές εργασίες είναι περιορισμένες λόγω του καιρού. Οι γεωργοί σπέρνουν λίγα λαχανικά, όπως κουνουπίδια, πράσα και σέλινα, κλαδεύουν τα αμπέλια και καθαρίζουν τα οπωροφόρα δέντρα. Έτσι έχουν το χρόνο να ασχοληθούν με τα θρησκευτικά τους καθήκοντα, καθώς και με διάφορες προλήψεις και δοξασίες, που έχουν ξεκινήσει ήδη από το Δωδεκαήμερο των Χριστουγέννων. Την παραμονή των Φώτων λοιπόν, τα μεσάνυχτα, ο λαός λέει ότι ανοίγουν οι ουρανοί και ότι, αν ζητήσεις κάτι από το Θεό, θα το έχεις. Πιστεύουν ακόμα ότι εκείνη την ώρα πιάνουν και κατάρες, αφού οι ουρανοί είναι ανοιχτοί. Αν την ημέρα των Φώτων, που αγιάζονται τα νερά και φεύγουν τα παγανά, βρέξει, το νερό αυτό είναι άγιο και αγιάζει τις καλλιέργειες. Με το άγιασμα των Φώτων οι γεωργοί ράντιζαν το σπίτι, τα χωράφια, τα μαντριά και τα ζώα. Οι ζευγάδες πάλι πιστεύουν πως το βράδυ της παραμονής των Φώτων τα ζώα κουβεντιάζουν στο παχνί με τον Χριστό. Ήταν αυτά που τον πρωτοζέσταναν όταν γεννήθηκε…

Ο Ιανουάριος είναι ο πρώτος μήνα του ημερολογίου μας. Η «ιστορία» του αρχίζει γύρω στα 700 π.Χ, όταν ο βασιλιάς της Ρώμης Νουμάς Πομπίλιος τον πρόσθεσε ως ενδέκατο μήνα στο Ρωμαϊκό ημερολόγιο. Μέχρι τότε το ημερολόγιο των Ρωμαίων είχε δέκα μήνες και πρώτος μήνας του έτους ήταν ο Μάρτιος, μήνας της εαρινής ισημερίας. Το όνομα  του ο Ιανουάριος το πήρε από το ρωμαϊκό θεό Ιανό (Janus). Ο Ιανός ήταν ο θεός της αρχής και του τέλους, της μετάβασης από μια κατάσταση σε μια άλλη. ΟΙ Ρωμαίοι παρίσταναν τον Ιανό με δύο πρόσωπα, να κρατά πότε κλαδιά, πότε τριακόσιες ψήφους στο δεξί του χέρι και εξήντα πέντε στο αριστερό, όσες οι μέρες του χρόνου.

Στις πύλες της Ρώμης το άγαλμά του κοίταζε με το ένα πρόσωπο την έξοδο και με το άλλο την είσοδο της πόλης. Ο Ιανός αντίκριζε ταυτόχρονα το παρελθόν και το μέλλον με τα δύο πρόσωπα, εκείνο του γέροντα που έβλεπε το χρόνο που έφυγε και αυτό του νέου άντρα που έβλεπε το χρόνο που έρχεται. Ο αλός μα ς παρετυμολογώντας το όνομα Γενάρης, εξηγεί ότι προέρχεται από το ρήμα γεννώ και τον ονομάζει επίσης Γεννολοητή, γιατί τότε γεννούν τα κοπάδια. Γατόμηνα, επειδή τότε ζευγαρώνουν οι γάτες, Μεσοχείμωνο, γιατί είναι ο μεσαίος από τους τρεις μήνες, και καλαντάρη, από τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς.

Πρωτοχρονιά

Η μετάβαση από την παραμονή στην πρώτη ημέρα του χρόνου είναι γεμάτη από έθιμα που κινούνται ανάμεσα στις προλήψεις και στη μαγική επήρεια που προκύπτει από την αλλαγή του χρόνου. Το «μαγικό» περιεχόμενο της ημέρας και η προσδοκία του λαού μας για ευτυχία τη χρονιά που έρχεται υπερτερούν, σε ότι αφορά τα έθιμα, του εκκλησιαστικού περιεχομένου της ημέρας της Πρωτοχρονιάς, που γιορτάζεται η περιτομή του Χριστού και η μνήμη του Μεγάλου Βασιλείου. Το έθιμο του ροδιού της πρωτοχρονιάς διατηρείται ως και σήμερα σε όλη τη Ρούμελη. Την ώρα που αλλάζει ο χρόνος, στην εξώπορτα του σπιτιού πετάνε και σπάνε ένα ρόδι και μετά μπαίνουν όλοι μέσα με το δεξί κάνοντας ποδαρικό, ώστε ο καινούργιος χρόνος να τα φέρει όλα καλότυχα. Ο Ιανουάριος θεωρείται από το λαό μας ως ο πιο κατάλληλος μήνας για να γίνονται γάμοι, καθώς πιστεύεται ότι, όπως η Πρωτοχρονιά ανοίγει τον καινούργιο χρόνο, έτσι ανοίγει και η τύχη των ανθρώπων. Επίσης τον Ιανουάριο οι αμπελουργοί κλαδεύουν τ’ αμπέλια και φροντίζουν  το κλάδεμα να γίνεται όταν το φεγγάρι είναι γεμάτο, για να είναι γεμάτα και τ’ αμπέλια από τα κρασοστάφυλα. Τη  παραμονή της Πρωτοχρονιάς από νωρίς το πρωί ψάλλονται τα κάλαντα. Στα χωριά κυρίως, τα παιδιά γυρίζουν κατά ομάδες από γειτονιά σε γειτονιά, «αναγγέλλουν» το γεγονός και εύχονται.

Έθιμα και συμβολισμοί της Πρωτοχρονιάς

Πολλοί είναι οι συμβολισμοί, όπως και οι προλήψεις, την παραμονή αλλά και ανήμερα της πρώτης μέρας του χρόνου. Μεγάλη σημασία δίνουν σ’ αυτόν που θα πρωτοαντικρίσουν ή θα πρωτακούσουν το πρωινό της Πρωτοχρονιάς. Τα πρωτοαντικρίσματα και τα πρωτακούσματα θεωρούνταν πολύ σημαντικά για την οικογένεια. ΣΕ πολλά χωριά της Ρούμελης, η γυναίκα που θα πάει το πρωί της Πρωτοχρονιάς στη βρύση για νερό θα πάρει μαζί της όλων των ειδών τα όσπρια και τα δημητριακά. Θα τα ανακατέψει με νομίσματα και, όση ώρα θα γεμίζει τη στάμνα της, αυτή θα πρέπει να τα «καλανίζει» (ανακατεύει) όλα αυτά λέγοντας: «Να τρέχουν τα γεννήματα σαν το νερό της βρύσης». Πολλές οικογένειες στέλνουν στα συγγενικά σπίτια τα μικρά παιδιά τους με γλυκίσματα, για να κάνουν ποδαρικό. Η νοικοκυρά βάζει το παιδάκι να ταΐσει τις κότες λέγοντας: «Όσους σπόρους δίνω, τόσα αυγά – πουλιά να πάρω». Στο σπίτι οι νοικοκυρές ανανεώνουν το νερό του σπιτιού αφήνοντας το νερό τη βρύσης να τρέξει για λίγο, ενώ αφήνουν στις βρύσες του χωριού δώρα εξευμενιστικά. Επίσης σκορπούν σπόρους ροδιού στα δωμάτια, για να πληθύνουν τα αγαθά στο σπίτι. Φροντίζουν επίσης εκείνες τις ημέρες το σπίτι να είναι γεμάτο με φρούτα και με ξηρούς καρπούς. Τα «αρραβωνιάσματα» είναι έθιμο για την παραμονή  των Χριστουγέννων. Ανάλογο έθιμο είχαν και για τα ξημερώματα της Πρωτοχρονιάς. Πρόκειται για το «πάντρεμα της φωτιάς», σύμφωνα με το οποίο ο νοικοκύρης έβαζε στο τζάκι δύο μεγάλα ξύλα, που φρόντιζε να είναι ισομερή για να καίγονται το ίδιο. Ο λαός μας θεωρεί ότι εκείνη τη χρονική στιγμή είναι «ανοιχτή η ώρα» και ότι όποια ευχή ή κατάρα κάνει ο άνθρωπος αυτή θα πιάσει. Σε πολλά χωριά, κυρίως του Παρνασσού σφάζουν μια κότα και με το αίμα της «αγιάζουν» το σπίτι και τη στάνη. Αν και ο άγιος Βασίλης δεν έφερνε δώρα, ο λαός μας έπαιρνε από αυτόν κάτι περισσότερο: την ευλογία του, ώστε οι άνθρωποι, από τη δική τους εσωτερική ανάγκη και πρόθεση, να ανταλλάσσουν μεταξύ τους ευχές, δώρα και λεφτά…

[tabby title=”Βασιλόπιτα”]

Βασιλόπιτα – Βασιλόψωμο – Βασιλοκουλούρες

Την Πρωτοχρονιά  νοικοκυρά ζυμώνει τη βασιλόπιτα και την κεντάει με πολλά «πλουμιά». Η σπιτική βασιλόπιτα (αγιοβασιλόπιτα) ετοιμάζεται είτε ως ψωμί είτε ως ζυμωτό γλύκισμα, που είναι περισσότερο αστική παράδοση. Το τελετουργικό της κοπής της πίτα το βράδυ της παραμονής αποτελεί συμβολική πράξη μετάβασης από τον παλιό χρόνο στο νέο. Ο νοικοκύρης πρώτα σταυρώνει με το μαχαίρι την πίτα και ύστερα, προχωρώντας προς τα δεξιά, κόβει τα κομμάτια του αγίου Βασιλείου, του Χριστού, της Παναγίας, του σπιτιού, του φτωχού και συνεχίζει με τα κομμάτια των στενών συγγενών και των ξένων, δείγμα σεβασμού των κοινωνικών αξιών. Στα χωριά της παραμονή της Πρωτοχρονιάς ταΐζουν με ιδιαίτερη φροντίδα τα ζώα, γιατί θεωρούν ότι τη νύχτα θα περάσει ο Αϊ Βασίλης να τα ρωτήσει. Το βασιλόψωμο είναι αφιερωμένο στον άγιο Βασίλη, απ’ τον οποίο πήρε και το όνομά του. Σε πολλές περιοχές της Ρούμελης οι νοικοκυρές, εκτός από το αλεύρι, βάζουν μέσα ρεβίθια αλεσμένα και βασιλικό που πάνω του φτιάχνουν διάφορα σχέδια και παραστάσεις σχετικά με την υγεία, την οικογένεια, τη σοδειά κ.λπ. Παράλληλα με το βασιλόψωμο οι νοικοκυρές φτιάχνουν και τις βασιλοκουλούρες, που συνήθως δίνονται δώρα στα παιδιά και στα βαφτιστήρια.

[tabby title=”Θεοφάνεια”]

Τα Θεοφάνια

Την παραμονή των Φώτων, στις εκκλησίες ψάλλεται η ακολουθία των μεγάλων Ωρών και μετά ο παπάς βγαίνει ν’ αγιάσει. Μετά την απόλυση, θα πάρει ο παπάς το αγιασμένο νερό και θα γυρίσει τα σπίτια ν’ αγιάσει. Πολλοί τη μέρα αυτή νηστεύουν. Τρώνε τσιγαριστά χόρτα και λουκουμάδες. Ένα από τα γραφικότερα ελληνικά έθιμα των Φώτων είναι η κατάδυση του σταυρού στη θάλασσα. Η εκκλησία μας τη μέρα αυτή γιορτάζει το Φώτη, τη Φωτεινή, το Θεοφάνη, το Φάνη και τη Φανή αλλά και τον Ιορδάνη. Φαγητό της ημέρας αυτής είναι συνήθως το χοιρινό με κάποιο χορταρικό, ενώ σε πολλές περιοχές φτιάχνουν και το τσουρέκι της ημέρας, τη «φωτίτσα». Με το αγιασμένο νερό οι οικογένειες θα πρέπει ν’ αγιάσουν το σπίτι, τις καλλιέργειες, τα ζωντανά αλλά και τη μεγάλη βρύση του χωριού. Η μέρα αυτή είναι σημαντική και για τους ναυτικούς, αφού ο αγιασμός της θάλασσας θα τους κάνει να νιώθουν ασφαλείς στα ταξίδια τους.

[tabbyending]

Χρόνια σας Πολλά.

Νάντια Σαραντοπούλου- Γιάννης Σαραντόπουλος
Email  keimilio@gmail.com